Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Mal Rejimleri Konu Anlatımı

Mal rejimleri, evlilik birliğinin ekonomik yüzünü düzenler.

Kanun, eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanmasını esas kabul eder; fakat eşlere mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini seçme imkanı tanır.

Bu seçim serbestisi sınırsız değildir.

Taraflar istedikleri mal rejimini ancak kanunun çizdiği sınırlar içinde seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilir.

Sözleşme evlenmeden önce veya sonra yapılabilir.

Mal rejimi sözleşmesi ayırt etme gücüne sahip kişilerce yapılır; küçükler ve kısıtlılar için yasal temsilci rızası gerekir.

Şekil bakımından noterde düzenleme veya onaylama aranır, ancak evlenme başvurusu sırasında hangi rejimin seçildiğinin yazılı olarak bildirilmesi de mümkündür.

Olağanüstü mal rejimi, mevcut rejimin güvenli işlemediği hallerde devreye girer.

Haklı sebep varsa hakim, eşlerden birinin istemi üzerine mevcut rejimin mal ayrılığına dönüşmesine karar verebilir.

Diğer eşin malvarlığının borca batık olması, ortaklıktaki payının haczedilmesi, istemde bulunanın veya ortaklığın menfaatlerini tehlikeye düşürmesi, gerekli rızayı haklı sebep olmadan esirgemesi, malvarlığı ve borçlar hakkında bilgi vermekten kaçınması veya sürekli ayırt etme gücü yoksunluğu bu bağlamda özellikle sayılmıştır.

Mal ortaklığında eşlerden birinin iflası ortaklığı kendiliğinden mal ayrılığına dönüştürür; hacizde zarara uğrayan alacaklı da mal ayrılığına karar verilmesini isteyebilir.

Sebep ortadan kalkarsa eski rejime dönüş veya yeni sözleşmeyle başka rejim seçimi mümkündür.

Genel hükümler alacaklıları da korur.

Mal rejiminin kurulması, değiştirilmesi veya tasfiyesi, eşlerden birinin ya da ortaklığın alacaklılarının haklarını alabilecekleri malları sorumluluk dışında bırakamaz.

Böyle malları devralan eş kişisel olarak sorumlu olur; ancak malların borcu ödemeye yetmediğini ispat ederse bu ölçüde sorumluluktan kurtulabilir.

Tasfiye davalarında yetki de sona erme sebebine göre belirlenir: ölümde ölenin son yerleşim yeri, boşanma veya iptal gibi hallerde ilgili davanın mahkemesi, diğer durumlarda davalı eşin yerleşim yeri öne çıkar.

Edinilmiş mallara katılma rejimi, malvarlığını iki kesime ayırır: edinilmiş mallar ve kişisel mallar.

Edinilmiş mal, rejimin devamı süresince karşılığı verilerek elde edilen değerlerdir.

Çalışma karşılığı edinimler, sosyal güvenlik veya yardım ödemeleri, çalışma gücü kaybı tazminatları, kişisel malların gelirleri ve edinilmiş malların yerine geçen değerler bu kapsamdadır.

Kişisel mallar ise kişisel kullanıma yarayan eşya, rejim başlangıcında bir eşe ait olan değerler, miras veya karşılıksız kazanma yoluyla elde edilenler, manevi tazminat alacakları ve kişisel malların yerine geçen değerlerdir.

Sözleşmeyle meslek veya işletme sebebiyle edinilmiş sayılacak bazı değerlerin kişisel mal sayılması ya da kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara girmemesi kararlaştırılabilir.

İspat rejimi pratik sonuç doğurur.

Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden bunu ispat eder.

Hangi eşe ait olduğu ispatlanamayan mallar paylı mülkiyette sayılır.

Bu nedenle bir malın kişisel mal olduğu ortaya konulamazsa başlangıç noktası, onun edinilmiş mal kesiminde değerlendirilmesidir.

Her eş kişisel ve edinilmiş mallarını yasal sınırlar içinde yönetir, bunlardan yararlanır ve tasarruf eder; fakat aksine anlaşma yoksa paylı mülkiyet konusu maldaki pay üzerinde diğerinin rızası olmadan tasarruf edemez.

Üçüncü kişilere karşı her eş kendi borçlarından bütün malvarlığıyla sorumludur.

Tasfiye, rejimin sona erdiği ana ve değerleme zamanına göre yürür.

Mal rejimi ölüm veya başka bir rejimin kabulüyle sona erer; iptal, boşanma veya mal ayrılığına geçişte ise dava tarihinden geçerli olarak sona erer.

Her eş diğer eşte bulunan mallarını geri alır.

Paylı mal varsa, üstün yararını ispat eden eş diğerinin payını ödeyerek malın bölünmeden kendisine verilmesini isteyebilir.

Değer artış payı, bir eşin diğerine ait malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına karşılıksız ya da uygun karşılık almadan katkı yapması halinde doğar.

Denkleştirme ise bir mal kesimine ait borcun diğer mal kesiminden ödenmesi veya bir kesimden diğerindeki mala katkı yapılması halinde gündeme gelir.

Artık değer, edinilmiş malların toplamından bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan değerdir; ekleme ve denkleştirme sonuçları da hesaba katılır.

Her eş veya mirasçıları diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibidir ve alacaklar takas edilir.

Zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada hakim kusurlu eşin artık değer payını hakkaniyete göre azaltabilir veya kaldırabilir.

Katılma alacağı ve değer artış payı ayın veya para olarak ödenebilir; derhal ödeme ciddi güçlük doğuruyorsa uygun süreyle ertelenebilir.

Kanun, mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı rejimlerini de ayrıca düzenleyerek yönetim, ispat, borçlardan sorumluluk, aileye özgü mallar, ortaklık malları, kişisel mallar ve paylaşma usullerini farklı rejim mantıklarına göre kurar.

Mal ortaklığı rejimi, diğer rejimlerden farklı olarak ortaklık malları fikrini merkeze alır.

Genel mal ortaklığında eşlerin kanun gereği kişisel mal sayılanlar dışındaki malları ve gelirleri ortaklık mallarını oluşturur; eşler bu mallara bölünmemiş bütün olarak sahip olur ve hiçbir eş ortaklık payı üzerinde tek başına tasarruf edemez.