Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Soybağı Konu Anlatımı

Soybağı, aile hukukunda çocuğun ana ve babasıyla kurduğu hukuki bağı ifade eder ve bu bağ hem kişisel durum hem de bakım, temsil, miras ve velayet gibi sonuçlar bakımından temel önemdedir.

Kanun, çocuk ile ana arasındaki soybağının doğumla kurulacağını belirtir.

Baba yönünden ise üç ana yol vardır: ana ile evlilik, tanıma ve hakim hükmü.

Ayrıca evlat edinme de soybağı kurar.

Bu çerçeve, soybağının yalnız biyolojik bağdan ibaret olmadığını, hukuki karine, irade açıklaması, mahkeme kararı ve evlat edinme kurumlarıyla şekillendiğini gösterir.

Soybağına ilişkin davalarda usul, hakimin aktif rolünü öne çıkarır.

Davalar taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır.

Hakim maddi olguları resen araştırır ve kanıtları serbestçe takdir eder.

Taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesi için zorunlu olan ve sağlıkları bakımından tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür.

Davalı hakimin öngördüğü incelemeye rıza göstermezse, hakim durum ve koşullara göre beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir.

Bu düzen, soybağı uyuşmazlıklarında maddi gerçeğe ulaşma amacının güçlü olduğunu ortaya koyar.

Kocanın babalığı, evlilik bağına bağlı karineyle kurulur.

Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır.

Üç yüz günlük sınır aşıldığında bağ kendiliğinden kurulmaz; çocuğun evlilik sürerken ana rahmine düştüğünün gösterilmesi gerekir.

Kocanın gaipliğine karar verilmişse üç yüz günlük süre ölüm tehlikesi veya son haber tarihinden işlemeye başlar.

Bu karine kesin değildir; koca, ana veya çocuk soybağının reddi davası açarak karineyi çürütebilir.

Çocuğun evlilik sürecinde ana rahmine düştüğü kabul edilen durumda, karineyi yıkmak isteyen taraf kocanın baba olmadığını ortaya koymalıdır.

Evlenmeden başlayarak en az yüz seksen gün geçtikten sonra ve evliliğin sona ermesinden başlayarak en fazla üç yüz gün içinde doğan çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüş sayılır.

Çocuk evlenmeden önce veya ayrı yaşama sırasında ana rahmine düşmüşse davacının başka kanıt getirmesi gerekmez; ancak gebe kalma döneminde kocanın ana ile cinsel ilişkide bulunduğuna dair inandırıcı kanıt varsa karine korunur.

Soybağının reddinde süreler dikkatle ayrılmıştır.

Koca davayı doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka erkekle ilişkisini öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde açmalıdır.

Ana için süre doğumla, çocuk için erginlikle bağlantılı başlar ve dava hakkı bir yıllık sınır içinde kullanılmalıdır.

Gecikme haklı sebebe dayanıyorsa süre sebebin kalkmasından sonra işlemeye başlar.

Çocuk evliliğin sona ermesinden itibaren üç yüz gün içinde doğmuş ve ana bu arada yeniden evlenmişse ikinci evlilikteki koca baba sayılır; bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba kabul edilir.

Diğer ilgililerin dava hakkı da kocanın ölmesi, gaipliği veya ayırt etme gücünü sürekli kaybetmesi gibi durumlarda belirli kişilere tanınmıştır.

Sonradan evlenme, evlilik dışında doğan çocuğu kendiliğinden evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere bağlar.

Eşler ortak çocuklarını evlenme sırasında veya sonra ilgili nüfus memuruna bildirmek zorundadır; bildirimin yapılmamış olması çocuğun evlilik içi hükümlere tabi olmasını engellemez.

Daha önce tanıma veya babalık hükmüyle soybağı kurulmuş çocukların ana ve babası evlenirse nüfus memuru gerekli işlemi resen yapar.

Ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuk ve Cumhuriyet savcısı sonradan evlenme yoluyla kurulan soybağına itiraz edebilir; itiraz eden kocanın baba olmadığını ispatlar.

Tanıma, baba tarafından yapılan tek taraflı hukuki yoldur.

Baba nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvuruyla, resmi senette veya vasiyetnamesinde yapacağı beyanla çocuğu tanıyabilir.

Tanıyan küçük veya kısıtlı ise veli veya vasinin rızası gerekir.

Başka bir erkekle soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz.

Tanıma ilgili nüfus memurluklarına ve çocuğa, anaya, çocuk vesayet altındaysa vesayet makamına bildirilir.

Tanıyan yanılma, aldatma veya korkutma sebebiyle iptal davası açabilir; ana, çocuk, çocuğun ölümü halinde altsoyu, Cumhuriyet savcısı, Hazine ve diğer ilgililer de tanımanın iptalini isteyebilir.

Davacı kural olarak tanıyanın baba olmadığını ispat eder; ana veya çocuk tarafından açılan davada ispat yükü, tanıyanın gebe kalma döneminde ana ile ilişkisine dair inandırıcı kanıt göstermesinden sonra doğar.

Babalık hükmü ise mahkeme kararıyla soybağı kurulması yoludur.

Çocuk ile baba arasındaki soybağının belirlenmesini ana ve çocuk isteyebilir.

Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır; Cumhuriyet savcısı ve Hazineye, davayı açanın durumuna göre kayyıma veya anaya ihbar edilir.

Davalının çocuğun doğumundan önceki üç yüzüncü gün ile yüz sekseninci gün arasında ana ile cinsel ilişkide bulunmuş olması babalığa karine sayılır.

Bu sürenin dışında fiili gebe kalma döneminde ilişki tespit edilirse aynı karine geçerlidir.

Davalı, baba olmasının olanaksızlığını veya üçüncü kişinin baba olma olasılığının daha fazla olduğunu ispatlarsa karine ortadan kalkar.

Ana, babalık davasıyla birlikte veya ayrı olarak doğum giderlerini, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderlerini ve gebelik ile doğumun gerektirdiği diğer giderleri isteyebilir.

Soybağının hükümleri çocuğun aile içindeki konumunu düzenler.

Çocuk ana ve baba evli ise ailenin soyadını taşır.