Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Nafaka Konu Anlatımı

Nafaka, Türk Medeni Kanunu içinde tek bir ilişkiye sıkışmış bir borç değildir; çocukla ana baba arasındaki bakım borcunda, ergin çocuğun eğitimi devam ederken süren destek yükümlülüğünde ve hısımlar arasındaki yardım ilişkisinde farklı görünümler kazanır.

Çocuk bakımına ilişkin hükümler, nafakayı yalnız geçim parası olarak değil, çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderlerin karşılanması olarak kurar.

Bu nedenle nafakanın dayanağı, çocuğun sadece günlük ihtiyaçları değil, gelişimini sürdürebilmesi için gerekli tüm giderlerdir.

Ana ve baba bu giderleri birlikte karşılar; yükümlülüğün ölçüsü, çocuğun ihtiyacı ile ana babanın ekonomik ve sosyal durumunun birlikte değerlendirilmesinden doğar.

Ana ve babanın bakım borcu kural olarak çocuğun ergin olmasına kadar devam eder.

Erginlik, bakım borcunu her durumda bir anda kesen mekanik bir son değildir.

Çocuk ergin olduğu halde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitim sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür.

Burada iki sınır birlikte çalışır: çocuğun eğitiminin devam etmesi ve ana babadan beklenebilecek ölçü.

Böylece kanun, eğitim sürecindeki ergin çocuğu korurken, yükümlülerin ödeme gücünü ve somut koşulları da dışarıda bırakmaz.

Çocuk nafakasında dava hakkı çeşitli ihtimallere göre düzenlenir.

Çocuğun bakımını günlük hayatta üstlenen ebeveyn, nafaka talebini çocuk adına diğer ebeveyne yöneltebilir.

Ayırt etme gücüne sahip olmayan küçük için gereken hallerde kayyım veya vasi de nafaka davası açabilir.

Ayırt etme gücüne sahip küçük ise bizzat dava açabilir.

Bu düzenleme, nafakanın ana babalar arasındaki bir alacak davasından ibaret olmadığını gösterir; asıl korunan menfaat çocuğun ihtiyaçlarının karşılanmasıdır.

Nafaka davası açılınca hâkim, davacının istemi üzerine dava süresince gerekli geçici önlemleri alabilir.

Soybağının kurulması hâlinde mahkeme, davalıdan uygun görülen nafaka tutarını güvenceye bağlamasını ya da geçici ödeme yapmasını isteyebilir.

Babalık davasıyla birlikte nafaka istenmiş ve hâkim babalık olasılığını kuvvetli bulmuşsa, hükümden önce çocuğun ihtiyaçları için uygun bir nafaka belirlenebilir.

Nafaka miktarı belirlenirken kanun, tek taraflı ve soyut bir hesap yerine ilişkisel bir ölçüt getirir.

Çocuğun ihtiyaçları, ana ve babanın hayat koşulları, ödeme güçleri ve çocuğun gelirleri birlikte dikkate alınır.

Nafaka her ay peşin olarak ödenir.

Hâkim, istem varsa irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir.

Durum değişirse, hâkim istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır.

Böylece nafaka kararı, değişmeyen bir etiket değil, ihtiyaç ve ödeme gücü dengesine göre uyarlanabilen bir hukuki sonuçtur.

Kanun, nafaka yükümlülüğünün yerine getirilmemesi ihtimalini de ayrıca düzenler.

Ana ve baba nafaka yükümlülüklerini sürekli ve ısrarlı biçimde yerine getirmezse ya da kaçma hazırlığı içinde bulundukları, mallarını gelişigüzel harcadıkları veya heba ettikleri kabul edilebilirse hâkim gelecekteki nafaka yükümlülükleri için uygun güvence sağlanmasına veya başka önlemler alınmasına karar verebilir.

Bu hüküm, nafakanın yalnız geçmiş borçların tahsili meselesi olmadığını, gelecekte çocuğun korunmasını sağlayacak önleyici araçlarla da desteklendiğini gösterir.

Yardım nafakası, çocuk bakım nafakasından farklı olarak hısımlar arasındaki yoksulluğu önlemeye yöneliktir.

Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek üstsoyuna, altsoyuna ve kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür.

Kardeşlerin nafaka yükümlülüğü daha dar tutulmuş ve refah içinde bulunmalarına bağlanmıştır.

Eş ile ana babanın bakım borçlarına ilişkin özel hükümler saklıdır; bu nedenle yardım nafakası, özel bakım borçlarını ortadan kaldırmaz, onların yanında genel bir hısımlık koruması sağlar.

Nafaka davası mirasçılıktaki sıra göz önünde tutularak açılır.

Dava, davacının geçinmesi için gerekli ve karşı tarafın mali gücüne uygun bir yardım isteminden ibarettir.

Yardım nafakasında hâkim hakkaniyeti ayrıca gözetir.

Nafakanın yükümlülerin birinden veya birkaçından istenmesi hakkaniyete aykırıysa, hâkim onların yükümlülüğünü azaltabilir veya kaldırabilir.

Nafaka alacaklısına bakmakta olan resmi veya kamuya yararlı kurumlar da dava açabilir; bu, korunmaya muhtaç kişinin bakımının yalnız aile içi iradeye bırakılmadığını gösterir.

Hâkim, istem varsa gelecek yıllara ilişkin ödeme miktarını tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre belirleyebilir.

Yetkili mahkeme taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir.

Korunmaya muhtaç kişilerin bakımı, bununla yükümlü kurumlar tarafından sağlanır; kurumlar yaptıkları masrafları nafaka yükümlüsü hısımlardan isteyebilir.

Nafaka sistemi bu yönüyle hem aile içi dayanışmayı hem de kamusal korumayı birlikte çalıştırır.

Nafaka hükümlerinin ortak noktası, borcun soyut bir yakınlık duygusuna değil, kanunun belirlediği somut ilişki ve ihtiyaç dengesine dayanmasıdır.