Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Taşınır Mülkiyeti Konu Anlatımı

Taşınır mülkiyeti, eşyanın dolaşım hızının en yüksek olduğu alanda mülkiyetin nasıl kazanıldığını ve korunduğunu düzenler.

Konu, nitelikleri itibarıyla taşınabilen maddi şeyler ile edinmeye elverişli olup taşınmaz mülkiyetinin kapsamına girmeyen doğal güçlerdir.

Bu tanım, taşınmazlarda görülen tapu merkezli yapının taşınırlarda aynı şekilde işlemediğini gösterir.

Taşınırda dış görünüş çoğu zaman zilyetliktir; bu nedenle devir, iyiniyetli edinim ve zamanaşımı kuralları zilyetlik üzerinden şekillenir.

Taşınır mülkiyetinin naklinde kural zilyetliğin devridir.

Bir taşınırın mülkiyetini geçirmek isteyen kişi, zilyetliği edinene devretmelidir.

Devralan, zilyetliği iyiniyetle ve malik olmak üzere alırsa, devredenin mülkiyeti devir yetkisi bulunmasa bile zilyetlik hükümlerine göre kazanmanın korunduğu hallerde malik olur.

Bu kural, taşınır alışverişlerinde dış görünüşe güvenen iyiniyetli kişiyi korur.

Fakat koruma sınırsız değildir; çalınan veya kaybolan eşya, para ve hamile yazılı senetler, iyiniyetli olmayan zilyet gibi konularda zilyetlik hükümleri özel ayrımlar getirir.

Taşınır mülkiyetinde mülkiyetin geçirilmesiyle fiili hakimiyetin geçirilmesi bu yüzden sıkı biçimde bağlıdır.

Mülkiyeti saklı tutma, devredilen malın mülkiyetinin alıcıya hemen geçmemesini amaçlayan özel bir kayıttır.

Bu kayıt ancak resmi şekilde yapılacak sözleşmenin devralanın yerleşim yeri noterliğinde özel sicile kaydedilmesiyle geçerli olur.

Hayvan satışlarında mülkiyeti saklı tutma sözleşmesi yapılamaz.

Taksitle satışta satıcı, özel hükümlere uymak koşuluyla bu kayda dayanarak sattığı malın geri verilmesini isteyebilir.

Bu düzenleme, mülkiyetin zilyetlikle devri kuralına getirilen istisnai bir güvence mekanizmasıdır; fakat geçerliliği sıkı şekil ve sicil koşullarına bağlanmıştır.

Teslimsiz devir, taşınır mülkiyetinde fiili teslimin her zaman zorunlu olmadığını gösterir.

Mülkiyeti nakleden kişi, özel bir hukuki ilişkiye dayanarak şeyi elinde tutmaya devam ederse mülkiyet teslimsiz geçebilir.

Ancak bu işlem üçüncü kişileri zarara sokmak veya taşınır rehni kurallarından kaçınmak amacıyla yapılmışsa mülkiyet nakli sonuç doğurmaz.

Böyle bir amacın bulunup bulunmadığını hakim takdir eder.

Bu hüküm, görünüşte mülkiyet devri yapıp fiili hakimiyeti değiştirmeden alacaklıları veya rehin düzenini dolanma ihtimaline karşı koruma sağlar.

Taşınır mülkiyeti yalnız devirle değil, asli kazanma yollarıyla da elde edilebilir.

Sahipsiz bir taşınırı malik olmak iradesiyle zilyetliğine geçiren kişi malik olur.

Tutulan av hayvanları yeniden serbest kalır ve sahibi onları gecikmeden, ara vermeden aramazsa sahipsiz hale gelir; ehlileştirilmiş hayvanlar yeniden vahşileşip sahiplerine dönmezse aynı sonuç doğar.

Buna karşılık arı oğulunun başkasının taşınmazına uçması onu sahipsiz yapmaz.

Bu ayrımlar, sahiplenmenin hem fiili ele geçirme hem de sahipsizlik durumuna bağlı olduğunu gösterir.

Bulunmuş eşya rejimi, kaybedilen malın sahibini arama yükümlülüğü ile bulan kişinin eventual kazanımını dengeler.

Kaybedilmiş şeyi bulan kişi, sahibine, sahibini bilmiyorsa kolluk kuvvetlerine veya köylerde muhtara bildirmek, araştırma yapmak ve gerekirse ilan etmek zorundadır.

Değeri önemliyse bildirim her halde yapılır.

Evde, işyerinde veya kamu hizmeti görülen yerde bulunan şey, yer sahibine, kiracıya veya görevli kişilere teslim edilir.

Bulunan şey özenle korunur; korunması aşırı gider gerektiriyorsa, çabuk bozuluyorsa veya kamu makamınca bir yıldan fazla saklanmışsa açık artırmayla satılabilir ve satış bedeli eşyanın yerine geçer.

Malik ilan veya bildirimden itibaren beş yıl içinde ortaya çıkmazsa, bulan kişi yükümlülüklerini yerine getirmiş olmak koşuluyla mülkiyeti kazanır; şey geri verilirse gider ve uygun ödül isteyebilir.

Define ve bilimsel değeri olan eşya özel nitelikli kazanma halleridir.

Çok zaman önce gömülmüş veya saklanmış olduğu ve artık malikinin bulunmadığı kesin anlaşılan değerli şey define sayılır.

Bilimsel değere sahip eşyaya ilişkin hükümler saklı olmak üzere define, içinde bulunduğu taşınmaz veya taşınır malın malikine ait olur; bulan kişi değerinin yarısını aşmamak üzere uygun ödül isteyebilir.

Bilimsel değeri olan sahipsiz doğal şeyler ile eski eserlerde ise özel kanunlar uygulanır.

Su, rüzgar, çığ veya rastlantı sonucu bir kişinin egemenlik alanına giren taşınır mallar ya da hayvanlar bakımından, o kişi kaybolan eşyayı bulan kişinin hak ve yükümlülüklerine sahip olur; başkasının kovanına göçen arı oğulu ise bedel ödenmeden kovan malikinin olur.

İşleme, karışma ve birleşme, malzeme veya emek yoluyla yeni ekonomik bütünlük oluştuğunda mülkiyeti belirler.

Bir kişi başkasına ait şeyi işler veya başka şekle sokarsa, emeğin değeri şeyin değerinden fazlaysa yeni şey işleyenin, aksi halde malikin olur.

İşleyen iyiniyetli değilse, emeğin değeri fazla olsa bile hakim yeni şeyi malike bırakabilir.

Birden çok kişinin taşınır malları önemli zarar veya aşırı emek ve para harcanmadan ayrılamayacak şekilde birleşir veya karışırsa, kişiler yeni şey üzerinde kendi mallarının birleşme veya karışma anındaki değerleri oranında paylı mülkiyet kazanır.

Bir taşınır diğerinin ikincil nitelikte bütünleyici parçası olursa, eşyanın tamamı ana parçanın malikine ait olur.

Tazminat ve sebepsiz zenginleşme istemleri saklıdır.

Kazandırıcı zamanaşımı, uzun süreli iyiniyetli zilyetliği mülkiyet kazanımına bağlar.

Başkasının taşınır malını davasız, aralıksız, beş yıl iyiniyetle ve malik sıfatıyla zilyetliğinde bulunduran kişi zamanaşımıyla malik olur.