Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Evliliğin Genel Hükümleri Konu Anlatımı

Evliliğin genel hükümleri, evlenmenin yalnızca kişisel durum değişikliği olmadığını, eşler arasında sürekli bir birlik düzeni kurduğunu gösterir.

Kanun, evlenmeyle evlilik birliğinin kurulacağını belirtir ve bu birliğin içeriğini karşılıklı hak ve yükümlülüklerle doldurur.

Eşler birliğin mutluluğunu elbirliğiyle sağlamakla, çocukların bakımına, eğitimine ve gözetimine beraberce özen göstermekle, birlikte yaşamakla, birbirine sadık kalmakla ve yardımcı olmakla yükümlüdür.

Bu ifadeler, evliliği tek taraflı üstünlük veya yalnız malvarlığı ortaklığı gibi değil, kişisel ve ailevi dayanışma ilişkisi olarak kurar.

Birliğin günlük yönetiminde eşit ve birlikte hareket etme esası belirgindir.

Eşler oturacakları konutu birlikte seçer, birliği beraber yönetir ve giderlere güçleri oranında katılır.

Katılma yalnız para ile sınırlı değildir; emek ve malvarlığı birlikte dikkate alınır.

Bu nedenle ev işini görme, çocuklara bakma veya diğer eşin işinde karşılıksız çalışma gibi katkılar, ailenin geçimine yapılacak parasal katkı belirlenirken kanunen önem taşır.

Kanun, eşlerden birinin meslek veya iş seçiminde diğerinin iznini almak zorunda olmadığını da kabul eder; ancak meslek ve işin seçilmesinde ve yürütülmesinde evlilik birliğinin huzur ve yararı göz önünde tutulur.

Evlilik birliğinin temsili, aile ihtiyaçlarıyla üçüncü kişiler arasındaki hukuki bağlantıyı açıklar.

Ortak yaşam devam ederken eşlerden her biri, ailenin sürekli ihtiyaçları için birliği temsil eder.

Bu tür ihtiyaçlarda yapılan işlemlerden eşler üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumlu olur.

Ailenin diğer ihtiyaçlarında ise eşlerden biri birliği ancak diğer eş veya haklı sebeplerle hakim tarafından yetkili kılınmışsa ya da birliğin yararı bakımından gecikmede sakınca bulunup diğer eşin rızası hastalık, başka yerde olma veya benzeri sebeplerle alınamıyorsa temsil edebilir.

Temsil yetkisi bulunmadan yapılan işlemlerden kural olarak işlem yapan eş kişisel sorumlu olur; fakat temsil yetkisinin üçüncü kişilerce anlaşılamayacak şekilde aşılması halinde müteselsil sorumluluk devam eder.

Temsil yetkisinin kötü veya yetersiz kullanılması da denetimsiz bırakılmaz.

Eşlerden biri birliği temsil yetkisini aşar ya da bu yetkiyi kullanmada yetersiz kalırsa hakim, diğer eşin istemi üzerine temsil yetkisini kaldırabilir veya sınırlayabilir.

Bu kararın iyiniyetli üçüncü kişilere karşı sonuç doğurması, hakim kararıyla ilan edilmesine bağlıdır.

Koşullar değişirse temsil yetkisi geri verilebilir veya sınır yeniden düzenlenebilir; ilk karar ilan edilmişse değişiklik de ilan olunur.

Böylece kanun, hem aile içi korumayı hem de üçüncü kişilerin güvenini birlikte gözetir.

Eşler arasındaki hukuki işlem özgürlüğü geniştir.

Kanunda aksine hüküm yoksa eşlerden her biri diğeri ve üçüncü kişilerle her türlü hukuki işlemi yapabilir.

Bu geniş özgürlüğün en önemli sınırlarından biri aile konutudur.

Eşlerden biri diğerinin açık rızası olmadan aile konutuyla ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya konut üzerindeki hakları sınırlayamaz.

Rıza sağlanamaz ya da haklı sebep olmadan verilmezse hakim müdahalesi istenebilir.

Malik olmayan eş, aile konutu şerhi verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir.

Konut kira ile sağlanmışsa, sözleşmenin tarafı olmayan eş kiralayana bildirim yaparak sözleşmenin tarafı haline gelir ve bildirimden sonra diğer eşle birlikte müteselsilen sorumlu olur.

Birliğin korunması hükümleri, evlilik birliği yükümlülükleri aksadığında boşanmadan önce veya boşanma dışındaki çözümleri sağlar.

Evlilik birliğinden doğan yükümlülükler yerine getirilmezse veya birliğe ilişkin önemli konuda uyuşmazlık doğarsa, eşler ayrı ayrı veya birlikte hakimin müdahalesini isteyebilir.

Hakim eşleri yükümlülükleri konusunda uyarır, uzlaştırmaya çalışır, eşlerin ortak rızasıyla uzman kişilerin yardımını isteyebilir ve gerektiğinde kanunda öngörülen önlemleri alır.

Eşlerden birinin istemi üzerine ailenin geçimi için her birinin yapacağı parasal katkı belirlenebilir; bu katkılar geçmiş bir yıl ve gelecek yıllar için istenebilir.

Ortak hayat bazı hallerde ara verilebilir.

Eşlerden biri, ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düştüğü sürece ayrı yaşama hakkına sahiptir.

Ayrı yaşam haklı sebebe dayanıyorsa hakim, parasal katkı, konut ve ev eşyasından yararlanma ve malların yönetimi hakkında önlem alır.

Haklı sebep olmadan birlikte yaşamaktan kaçınılması veya ortak hayatın başka sebeple olanaksız hale gelmesi halinde de benzer istemler ileri sürülebilir.

Eşlerden biri giderlere katılma yükümlülüğünü yerine getirmezse, hakim onun borçlularına ödemeyi tamamen veya kısmen diğer eşe yapmalarını emredebilir.

Ailenin ekonomik varlığını korumak veya mali yükümlülüğü sağlamak için belirli malvarlığı değerlerinde tasarruf diğer eşin rızasına bağlanabilir ve taşınmazlarda şerh verilebilir.

Bu önlemler koşullar değiştiğinde uyarlanır veya kaldırılır.

Yetki hükümleri de koruma mekanizmasının işlerliğini tamamlar.

Evlilik birliğinin korunmasına yönelik önlemlerde eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.