Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Mirasın Geçmesi Konu Anlatımı

Mirasın geçmesi, ölüm olgusunu malvarlığı ilişkilerine bağlayan hukuki süreçtir.

Miras, mirasbırakanın ölümüyle açılır; mirasbırakanın sağlığında yaptığı mirasla ilgili kazandırmalar ve paylaştırmalar da terekenin ölüm anındaki durumuna göre değerlendirilir.

Mirasın açılma yeri, mirasbırakanın yerleşim yeridir.

Tasarrufların iptali, tenkisi, mirasın paylaştırılması ve miras sebebiyle istihkak davaları bu yerleşim yeri mahkemesinde görülür.

Bu kural, terekenin bir bütün olarak yönetilmesi ve uyuşmazlıkların merkezileştirilmesi bakımından önemlidir.

Mirasa ehliyet bakımından kanun geniş bir başlangıç yapar: mirasa ehil olmayanlar dışında herkes mirasçı veya vasiyet alacaklısı olabilir.

Tüzel kişiliği bulunmayan bir topluluğa belirli amaçla yapılan kazandırmalar, topluluk içindeki kişiler tarafından bu amacı gerçekleştirmek kaydıyla birlikte edinilir; bu yolla amacın gerçekleşmesi mümkün değilse kazandırma vakıf kurma sayılır.

Mirastan yoksunluk ise ağır hukuka aykırılıklara bağlanmıştır.

Mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldüren veya öldürmeye teşebbüs eden, onu sürekli biçimde ölüme bağlı tasarruf yapamayacak duruma getiren, tasarruf yapmasını ya da tasarruftan dönmesini aldatma, zorlama veya korkutmayla sağlayan veya engelleyen, artık yeniden yapılamayacak durumdaki tasarrufu kasten ve hukuka aykırı olarak ortadan kaldıran ya da bozan kişi mirasçı olamaz ve ölüme bağlı tasarrufla hak edinemez.

Mirasbırakanın affı yoksunluğu ortadan kaldırır; yoksunluk yalnız yoksun olanı etkiler ve onun altsoyu, mirasbırakandan önce ölen kişinin altsoyu gibi mirasçı olur.

Sağ olmak, mirasçılık ve vasiyet alacaklılığı için temel koşuldur.

Mirasçı olabilmek için mirasbırakanın ölüm anında mirasa ehil olarak sağ olmak gerekir; mirasçı daha sonra ölürse onun miras hakkı kendi mirasçılarına geçer.

Vasiyet alacaklısı da mirasbırakanın ölümünde sağ olmalıdır; önce ölmüşse tasarruftan aksi anlaşılmadıkça vasiyet yükümlülüğü ortadan kalkar.

Cenin sağ doğmak koşuluyla mirasçı olur, ölü doğan çocuk mirasçı olamaz.

Mirasın açıldığı anda henüz var olmayan kişi ise artmirasçı veya art vasiyet alacaklısı olarak düşünülebilir.

Gaiplik hallerinde güvence, resmi yönetim ve teslim kuralları devreye girer; gaibin mirasçıları terekeyi almadan önce ileride ortaya çıkabilecek üstün hak sahiplerine veya gaibe geri verme güvencesi göstermek zorundadır.

Terekenin korunması sulh hâkiminin görev alanındadır.

Mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya kendiliğinden tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak için gerekli önlemleri alır.

Bu önlemler defter tutma, mühürleme, terekenin resmen yönetilmesi ve vasiyetnamenin açılması biçiminde ortaya çıkar.

Defter tutma, mirasçılar arasında vesayet altındaki veya vesayet altına alınması gereken kişi bulunması, mirasçılardan birinin uzun süredir bulunamaması ve temsilcisinin olmaması ya da mirasçılardan veya ilgililerden birinin ölümden başlayarak bir ay içinde istemde bulunması halinde gündeme gelir.

Mühürleme, yazımı yapılan tereke mallarından gerekenleri korumaya yarar.

Resmi yönetim ise mirasçıların bilinmemesi, mirasçılık sıfatının yeterince ispatlanamaması, mirasçıların tamamının bilinmemesi veya kanunda özel olarak öngörülmesi gibi durumlarda uygulanır.

Vasiyetnameyle ilgili işlemler de mirasın geçmesi sürecinin parçasıdır.

Mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmelidir.

Bu görevi yerine getirmeyen kişi doğacak zarardan sorumlu olur.

Sulh hâkimi vasiyetnameyi inceler, koruma önlemlerini alır ve olanak varsa ilgilileri dinleyerek terekenin geçici teslimine veya resmi yönetimine karar verir.

Vasiyetname tesliminden başlayarak bir ay içinde açılır ve ilgililere okunur; sonradan ortaya çıkan vasiyetnameler için de aynı süreç işletilir.

Yasal mirasçı oldukları belirlenenlere mirasçılık belgesi verilir; ölüme bağlı tasarrufla lehine kazandırma yapılan kişi de itiraz yoksa atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren belge alabilir.

Mirasçılar mirası ölümle bir bütün olarak kazanır.

Kanundaki ayrık durumlar saklı olmak üzere ayni haklar, alacaklar, diğer malvarlığı hakları, zilyetlikler doğrudan geçer ve mirasçılar borçlardan kişisel olarak sorumlu olur.

Atanmış mirasçılar da mirası ölümle kazanır; yasal mirasçılar atanmış mirasçılara düşen mirası zilyetlik hükümlerine göre teslim etmekle yükümlüdür.

Vasiyet alacaklısı ise farklı konumdadır.

Onun hakkı, vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa ona, yoksa yasal veya atanmış mirasçılara karşı kişisel istemdir.

Vasiyet konusu malın teslimi, hakkın devri veya bir davranışın yerine getirilmemesinden doğan zararın giderilmesi istenebilir.

Mirasbırakanın alacaklıları, vasiyet alacaklılarından; vasiyet alacaklıları da mirasçıların alacaklılarından önce gelir.

Mirasçı, mirası reddedebilir.

Ret süresi kural olarak üç aydır; yasal mirasçılar için mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe ölümün öğrenilmesinden, atanmış mirasçılar için tasarrufun kendilerine resmen bildirilmesinden başlar.

Ret sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır ve kayıtsız şartsız olmalıdır.

Süresinde reddetmeyen mirasçı mirası kayıtsız şartsız kazanır.

Ret süresi dolmadan terekenin olağan yönetimini aşan işlere karışan, tereke mallarını gizleyen veya kendisine mal eden mirasçı ret hakkını kaybeder.

En yakın yasal mirasçıların tamamı reddederse miras iflas hükümlerine göre tasfiye edilir; altsoyun tamamının reddi halinde pay sağ kalan eşe geçer.

Alacaklılara zarar vermek amacıyla ret yapılırsa alacaklılar veya iflas idaresi belirli sürede reddin iptalini isteyebilir.

Resmi defter ve resmi tasfiye, mirasçının sorumluluğunu yönetmesini sağlayan kurumlardır.

Mirası reddetmeye hakkı olan mirasçı bir ay içinde resmi defter tutulmasını isteyebilir; bir mirasçının istemi diğerleri için de etkili olur.

Deftere göre kabul edilen mirasta mirasçı, deftere yazılmış borçlardan hem tereke malları hem kendi malvarlığı ile sorumlu olur; deftere yazılmayan alacaklar bakımından kişisel sorumluluğu kural olarak doğmaz.