Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Boşanma ve Sonuçları Konu Anlatımı

Boşanma, geçerli biçimde kurulmuş bir evliliğin kanunda öngörülen sebeplere dayanarak hâkim kararıyla sona ermesidir.

Türk Medeni Kanunu boşanmayı yalnız eşlerin ayrılma iradesine indirgemez; sebepler, dava hakkı, geçici önlemler, ayrılık kararı, mali sonuçlar, miras etkileri, çocuklar ve yargılama usulü birlikte düzenlenir.

Bu nedenle boşanma hukukunda ilk ayrım, hangi olayın boşanma sebebi oluşturduğu ile bu sebebin hangi süre, kusur ve ispat kurallarına bağlandığıdır.

Özel boşanma sebeplerinden zina, eşlerden birinin zina etmesi hâlinde diğer eşe dava hakkı verir.

Bu hak, sebebin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde eylemin üzerinden beş yıl geçmekle düşer; affeden taraf dava açamaz.

Hayata kast, pek kötü davranış veya ağır derecede onur kırıcı davranışta da aynı süre ve af sonucu uygulanır.

Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme sebebinde ise eşlerden birinin küçük düşürücü suç işlemesi veya haysiyetsiz hayat sürmesi ve bu nedenle onunla birlikte yaşamanın diğer eşten beklenememesi gerekir; bu sebepte kanun her zaman dava açılabileceğini kabul eder.

Terk, özel şartları olan bir boşanma sebebidir.

Eşlerden biri evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek amacıyla diğerini terk eder veya haklı sebep olmadan ortak konuta dönmezse, ayrılığın en az altı ay sürmesi, bu durumun devam etmesi ve hâkim ya da noter tarafından yapılan ihtarın sonuçsuz kalması gerekir.

Diğer eşi ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı sebep olmaksızın dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır.

İhtar, terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiğini ve dönmemenin sonuçlarını bildirir.

Ancak boşanma davası için aranan sürenin dördüncü ayı bitmeden ihtar istenemez ve ihtardan sonra iki ay geçmeden dava açılamaz.

Akıl hastalığında ise hastalık nedeniyle ortak hayatın diğer eş için çekilmez hâle gelmesi ve hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmi sağlık kurulu raporuyla tespiti gerekir.

Genel boşanma sebebi evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır.

Evlilik birliği ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmışsa her eş dava açabilir.

Davacının kusuru daha ağırsa davalının itiraz hakkı vardır; fakat itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer yarar kalmamışsa boşanma kararı verilebilir.

Evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde birlik temelinden sarsılmış sayılır.

Bu durumda hâkim tarafları bizzat dinlemeli, iradelerin serbest açıklandığına kanaat getirmeli ve mali sonuçlar ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulmalıdır.

Hâkim tarafların ve çocukların menfaatleri için değişiklik yapabilir; bu değişiklikler kabul edilirse boşanmaya hükmolunur.

Ayrıca herhangi bir boşanma sebebiyle açılmış davanın reddi kesinleştikten sonra bir yıl geçer ve ortak hayat yeniden kurulamazsa, eşlerden birinin istemi üzerine birlik temelden sarsılmış sayılarak boşanmaya karar verilir.

Boşanma davasını açmaya hakkı olan eş, boşanma yerine ayrılık da isteyebilir.

Dava, eşlerden herhangi birinin yerleşim yerinde veya dava öncesinde tarafların son kez en az altı ay birlikte oturdukları yerde açılabilir.

Dava açılınca hâkim, davanın devamı süresince eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakım ve korunması için gerekli geçici önlemleri resen alır.

Boşanma sebebi ispatlanmışsa hâkim boşanmaya veya ayrılığa karar verir.

Dava yalnız ayrılığa ilişkinse boşanma kararı verilemez; dava boşanmaya ilişkinse, ortak hayatın yeniden kurulma olasılığı varsa ayrılığa karar verilebilir.

Ayrılık bir yıldan üç yıla kadar sürebilir; süre bitince ayrılık kendiliğinden sona erer, ortak hayat kurulmamışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir.

Boşanmanın kişisel ve mali sonuçları ayrı başlıklar altında düzenlenmiştir.

Boşanan kadın evlenmeyle kazandığı kişisel durumunu korur; kural olarak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır, önceki dul ise hâkimden bekarlık soyadını taşıma izni isteyebilir.

Boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati olduğunu ve bunun kocaya zarar vermeyeceğini ispatlarsa hâkim izin verebilir; koşullar değişirse koca iznin kaldırılmasını isteyebilir.

Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun maddi tazminat isteyebilir.

Boşanmaya sebep olaylar kişilik hakkına saldırı oluşturmuşsa kusurlu taraftan manevi tazminat istenebilir.

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan mali gücü oranında süresiz yoksulluk nafakası isteyebilir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz.

Tazminat ve nafakanın ödenme biçimi de farklıdır.

Maddi tazminat ve yoksulluk nafakası toptan veya irat biçiminde ödenebilir; manevi tazminat irat biçiminde kararlaştırılamaz.

İrat biçimindeki maddi tazminat veya nafaka, alacaklının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar.

Alacaklının evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır.

Mali durum değişirse veya hakkaniyet gerektirirse irat artırılabilir ya da azaltılabilir.

Boşanmadan sonra nafaka davasında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.

Evliliğin boşanma nedeniyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yılda zamanaşımına uğrar.

Boşanma mal rejimi, miras ve çocuklar bakımından da sonuç doğurur.

Mal rejiminin tasfiyesinde eşlerin bağlı olduğu rejime ilişkin hükümler uygulanır.

Boşanan eşler bu sıfatla birbirlerinin yasal mirasçısı olamaz ve boşanmadan önce yapılmış ölüme bağlı tasarruflarla sağlanan hakları, aksi tasarruftan anlaşılmadıkça kaybeder.

Boşanma davası devam ederken ölen eşin mirasçılarından biri davaya devam eder ve diğer eşin kusuru ispatlanırsa aynı miras sonucu uygulanır.