Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Evliliğin Genel Hükümleri Konu Anlatımı

Evliliğin genel hükümleri, evlenme töreniyle doğan evlilik birliğinin günlük ve hukuki işleyişini düzenler.

Türk Medeni Kanunu evlenmeyle eşler arasında evlilik birliğinin kurulacağını söyler; fakat bu birlik yalnızca bir statü adı değildir.

Eşlerin birbirine, çocuklara, üçüncü kişilere ve aile malvarlığının korunmasına ilişkin görev ve yetkileri bu başlık altında belirlenir.

Bu hükümler, evliliği tek taraflı bir egemenlik ilişkisi olarak değil, beraber yönetilen ve karşılıklı yükümlülükler doğuran bir birlik olarak kurar.

Eşlerin temel yükümlülükleri evlilik birliğinin merkezindedir.

Eşler birliğin mutluluğunu elbirliğiyle sağlamak ve çocukların bakımına, eğitimine ve gözetimine beraberce özen göstermekle yükümlüdür.

Ayrıca birlikte yaşamak, birbirine sadık kalmak ve yardımcı olmak zorundadırlar.

Bu cümleler, evlilik birliğinin hem kişisel hem ailevi boyutunu gösterir.

Sadakat ve yardım yükümlülüğü eşler arasındaki kişisel ilişkiye, çocukların bakımı ve eğitimi ise aile birliğinin çocuklara yönelen koruma boyutuna ilişkindir.

Birlikte yaşama yükümlülüğü de ortak hayatın hukuki dayanağını oluşturur; ancak kanunda öngörülen koruma hükümleri, haklı sebepler varsa birlikte yaşamaya ara verilmesini de tanır.

Konutun seçimi, birliğin yönetimi ve giderlere katılma eşitlikçi bir yapıyla düzenlenir.

Eşler oturacakları konutu birlikte seçer, birliği beraberce yönetir ve birliğin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıklarıyla katılır.

Giderlere katılma yalnız para ödemeye indirgenmemiştir; emek de katkı biçimi olarak kabul edilir.

Bu düzenleme, ev işlerinin görülmesi, çocuklara bakılması veya diğer eşin işinde karşılıksız çalışılması gibi katkıların aile ekonomisindeki yerini daha sonra hâkimin parasal katkıyı belirlemesinde de görünür kılar.

Böylece evlilik birliği içindeki ekonomik sorumluluk, yalnız gelir getiren faaliyetlerle sınırlanmaz.

Evlilik birliğinin temsili, eşlerin üçüncü kişilerle yaptıkları işlemlerin aile birliği bakımından sonuç doğurmasını sağlar.

Ortak yaşam devam ettiği sürece eşlerden her biri ailenin sürekli ihtiyaçları için evlilik birliğini temsil eder.

Ailenin diğer ihtiyaçlarında ise temsil, diğer eşin veya haklı sebeplerle hâkimin yetkilendirmesine ya da gecikmede sakınca bulunan ve diğer eşin rızasının alınamadığı hâllere bağlanmıştır.

Temsil yetkisinin kullanıldığı durumlarda eşler üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumlu olur.

Eşlerden biri temsil yetkisi olmadan işlem yaparsa kural olarak kişisel sorumludur; fakat yetkinin aşıldığı üçüncü kişilerce anlaşılamayacak durumdaysa müteselsil sorumluluk yine doğar.

Bu sistem, aile ihtiyaçlarının karşılanmasında işlem güvenliğini korurken yetkisiz işlemin sonuçlarını da ayırır.

Temsil yetkisi sınırsız değildir.

Eşlerden biri bu yetkiyi aşar veya kullanmakta yetersiz kalırsa hâkim, diğer eşin istemi üzerine temsil yetkisini kaldırabilir veya sınırlayabilir.

Bu kararın iyiniyetli üçüncü kişilere karşı sonuç doğurması için hâkim kararıyla ilan gerekir.

Koşullar değiştiğinde kaldırma veya sınırlama kararı yine hâkim tarafından değiştirilebilir; ilk karar ilan edilmişse değişiklik de ilan olunur.

Bu hükümler, temsil yetkisinin aile ihtiyaçları için tanındığını, kötüye kullanıldığında veya yetersiz kullanıldığında korunmayacağını gösterir.

Eşlerin kişisel ve ekonomik özgürlüğü de açıkça korunur.

Bir eşin meslek veya çalışma alanı seçmesi, diğer eşten izin alma şartına bağlanmamıştır.

Buna rağmen seçim yapılırken ve iş yürütülürken evlilik birliğinin huzurunu ve ortak yararını zedelemeyen bir ölçü gözetilmelidir.

Hukuki işlemler bakımından da kanunda aksine hüküm olmadıkça eşlerden her biri diğeriyle ve üçüncü kişilerle her türlü hukuki işlemi yapabilir.

Bu iki kural, evliliğin eşlerin fiil ehliyetini ortadan kaldırmadığını gösterir.

Evlilik birliği ortak sorumluluk doğursa da eşlerin hukuki kişiliği ve işlem serbestisi devam eder.

Aile konutu, evlilik birliğinin özel koruma alanıdır.

Eşlerden biri diğer eşin açık rızası olmadan aile konutuna ilişkin kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya konut üzerindeki hakları sınırlayamaz.

Rıza sağlanamazsa veya haklı sebep olmadan rıza verilmezse hâkimin müdahalesi istenebilir.

Aile konutu olarak özgülenen taşınmazın maliki olmayan eş tapu kütüğüne konutla ilgili şerh verilmesini isteyebilir.

Konut kira ile sağlanmışsa, sözleşmenin tarafı olmayan eş kiralayana bildirim yaparak sözleşmenin tarafı hâline gelir ve bildirimde bulunan eş diğeriyle müteselsilen sorumlu olur.

Bu yapı, aile konutunun tek eşin tek taraflı tasarrufuyla ailenin barınma temelinden koparılmasını önler.

Evlilik birliğinin korunması hükümleri, uyuşmazlık veya yükümlülük ihlali hâlinde hâkimin müdahalesini düzenler.

Evlilik birliğinden doğan yükümlülükler yerine getirilmez veya birliğe ilişkin önemli konuda uyuşmazlık çıkarsa eşler ayrı ayrı veya birlikte hâkime başvurabilir.

Hâkim eşleri yükümlülükleri konusunda uyarır, uzlaştırmaya çalışır, ortak rızayla uzman kişilerin yardımını isteyebilir ve gerektiğinde kanunda öngörülen önlemleri alır.

Eşler birlikte yaşarken hâkim ailenin geçimi için her birinin yapacağı parasal katkıyı belirleyebilir; ev işleri, çocuk bakımı ve diğer eşin işinde karşılıksız çalışma katkı miktarında dikkate alınır.

Ortak hayat kişilik, ekonomik güvenlik veya aile huzuru bakımından ciddi tehlike yaratıyorsa ayrı yaşama hakkı vardır; hâkim parasal katkı, konut, ev eşyası ve malların yönetimine ilişkin önlemler alabilir.