Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Mirasın Paylaşılması Konu Anlatımı

Mirasın paylaşılması, mirasın geçmesiyle doğan elbirliği durumunu bireysel paylara dönüştüren aşamadır.

Mirasbırakan öldüğünde birden çok mirasçı varsa tereke hemen ayrı ayrı paylara bölünmüş sayılmaz.

Kanun önce miras ortaklığını kurar; bu ortaklık paylaşmaya kadar terekedeki bütün hak ve borçları kapsar.

Paylaşma, bu ortaklığı sona erdiren ve mirasçıların tereke malları üzerinde kendi paylarına uygun kesin hukuki konum kazanmalarını sağlayan süreçtir.

Miras ortaklığı, mirasın geçmesinin doğal sonucudur.

Birden çok mirasçı bulunduğunda mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur.

Elbirliği, belirli payların somut mal üzerinde ayrı ayrı kullanılabildiği bir paylı mülkiyet düzeni değildir; mirasçıların hakkı terekenin tamamına birlikte yayılır.

Sözleşmeden veya kanundan doğan temsil ya da yönetim yetkisi saklı olmak üzere, terekeye ait bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf edilir.

Bu nedenle mirasçılardan biri tek başına terekeye dahil belirli bir hakkı devredemez veya üzerinde bağımsız işlem yapamaz.

Kanun, ortaklığın korunması için de araçlar tanır.

Mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesi, paylaşmaya kadar miras ortaklığına temsilci atayabilir.

Mirasçılardan her biri terekedeki hakların korunmasını isteyebilir ve sağlanan korumadan bütün mirasçılar yararlanır.

Bir mirasçı ödemeden aciz durumdaysa diğer mirasçılar, mirasın açılmasıyla birlikte haklarının korunması için gerekli önlemlerin gecikmeksizin alınmasını sulh mahkemesinden isteyebilir.

Bu hükümler, paylaşma yapılmadan önce terekenin dağılmasını veya hak kaybına uğramasını önlemeye yöneliktir.

Mirasçılar tereke borçlarından müteselsilen sorumludur.

Ayrıca ana baba veya büyük ana büyük baba ile birlikte yaşayan ve emeklerini ya da gelirlerini aileye özgüleyen ergin çocuklar ile torunlara verilecek uygun miktardaki tazminat, bu sebeple terekenin borç ödemeden acze düşmemesi koşuluyla tereke borcu sayılır.

Bu düzenleme, paylaşma hesabının sadece malvarlığı değerlerinin bölüştürülmesinden ibaret olmadığını, terekeye ilişkin borç ve tazminat kalemlerinin de dikkate alınacağını gösterir.

Paylaşmayı isteme hakkı geniştir.

Ortaklığın sürmesini zorunlu kılan kanuni ya da sözleşmesel bir bağ yoksa, her mirasçı paylaşma talebiyle ortaklığın sona erdirilmesini gündeme getirebilir.

Mirasçı, belirli tereke mallarının öncelikle aynen bölüştürülmesini, bu mümkün değilse satış bedelinin paylara dağıtılmasını sulh hâkiminden talep edebilir.

Hâkim, terekenin tamamını ve her bir tereke malını göz önünde tutarak olanak varsa taşınmazların her birinin tamamını bir mirasçıya vermek suretiyle paylaştırma yapabilir; değer farkı para ödenmesiyle denkleştirilir.

Fakat derhal paylaşma malın veya terekenin değerini önemli ölçüde azaltacaksa sulh hâkimi paylaşmanın ertelenmesine karar verebilir.

Bazı özel durumlar paylaşmayı erteleyebilir veya dönüştürebilir.

Mirasın açıldığı tarihte mirasçı olabilecek bir cenin varsa paylaşma doğuma kadar ertelenir; ana muhtaçsa doğuma kadar geçim giderlerinin terekeden sağlanmasını isteyebilir.

Bir mirasçı, terekeye dahil malların tamamı veya bir kısmı üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesini isterse sulh hâkimi diğer mirasçıları itiraza çağırır.

Elbirliğinin devamını haklı kılacak itiraz yoksa veya belirlenen sürede paylaşma davası açılmazsa paylı mülkiyete dönüşüm kararı verilir.

Mirasbırakanla birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kişiler de ölümden başlayarak üç aylık bakım ve geçim giderlerini terekeden isteyebilir.

Paylaşmanın nasıl yapılacağı konusunda temel ilke serbestidir.

Yasal mirasçılar, kendi aralarında veya atanmış mirasçılarla birlikte mirası aynı kurallara göre paylaşır.

Aksine düzenleme olmadıkça mirasçılar paylaşmanın biçimini serbestçe kararlaştırır.

Tereke mallarına zilyet olan veya mirasbırakana borçlu bulunan mirasçıların paylaşma sırasında eksiksiz bilgi verme yükümlülüğü vardır.

Mirasbırakan da ölüme bağlı tasarrufuyla paylaşmanın nasıl yapılacağı ve payların nasıl oluşturulacağı hakkında kurallar koyabilir; bu kurallar, kastedilmemiş eşitsizlikte denkleştirme olanağı saklı kalmak üzere mirasçılar için bağlayıcıdır.

Paylaşmanın gerçekleşmesinde eşitlik ilkesi önemlidir.

Kanunda aksine hüküm olmadıkça mirasçılar terekenin bütün malları üzerinde eşit hakka sahiptir.

Mirasçılar, mirasbırakanla ilişkileri hakkında paylaşmanın eşitliğe ve adalete uygun yapılması için gerekli bütün bilgileri birbirlerine vermekle yükümlüdür.

Her mirasçı, tereke borçlarının paylaşmadan önce ödenmesini veya güvenceye bağlanmasını isteyebilir.

Payların oluşturulmasında tereke mallarından mirasçı veya ortak kök sayısınca pay yapılır; anlaşma olmazsa sulh mahkemesine başvurulur.

Hâkim yerel adetleri, mirasçıların kişisel durumlarını ve çoğunluğun arzusunu dikkate alır.

Payların özgülenmesi anlaşmayla, anlaşma yoksa kura ile olur.

Bölünemeyen veya özellik taşıyan mallar için özel hükümler vardır.

Bir tereke malı ciddi değer kaybı doğmadan parçalara ayrılamıyorsa, paylaşmada o malın bütün olarak bir mirasçıya bırakılması yolu tercih edilir.

Bölünme veya özgüleme konusunda anlaşma olmazsa mal satılır ve bedel bölüştürülür; satışın artırma yoluyla yapılmasını mirasçılardan biri isteyebilir.

Sağ kalan eş, tereke malları arasında ev eşyası veya birlikte yaşanan konut varsa miras hakkına mahsuben bunlar üzerinde mülkiyet tanınmasını isteyebilir; haklı sebeple intifa veya oturma hakkı da kararlaştırılabilir.

Aile belgeleri ve özel anı değeri olan eşya, mirasçılardan birinin karşı çıkması halinde kolayca satılamaz; uyuşmazlıkta sulh hâkimi özgüleme veya satış konusunda karar verir.

Denkleştirme, paylaşmanın adalet boyutunu tamamlar.

Yasal mirasçılar, mirasbırakandan miras paylarına mahsuben aldıkları sağlararası karşılıksız kazandırmaları terekeye geri vermekle yükümlüdür.

Altsoya çeyiz, kuruluş sermayesi, malvarlığı devri veya borçtan kurtarma gibi karşılıksız kazandırmalar yapılmışsa, mirasbırakan aksi yönde açık irade göstermedikçe denkleştirme gerekir.

Geri vermekle yükümlü mirasçı aldığını aynen verebilir veya değerini miras payına mahsup ettirebilir.

Alışılmış ölçüleri aşmayan eğitim, öğrenim, hediye ve evlenme giderleri bakımından ise kanun daha sınırlı bir denkleştirme yaklaşımı benimser.