Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Evlenme ve Koşulları Konu Anlatımı

Evlenme, Türk Medeni Kanunu'nda kişilerin serbest iradesiyle kurulan fakat sıkı resmi koşullara bağlanan bir aile hukuku işlemidir.

Nişanlanmadan farklı olarak evlenme, eşler arasında evlilik birliğini kuran statüyü doğurur.

Bu nedenle kanun önce kimlerin evlenebileceğini, kimler arasında evlenmenin yasak olduğunu, başvurunun nasıl yapılacağını ve törenin hangi anda evliliği oluşturacağını düzenler; ardından geçersizlik hâllerini mutlak ve nisbi butlan başlıkları altında toplar.

Bu sistemde evlenme, hem kişisel iradeye hem de kamu düzeni niteliği taşıyan aile hukuku sınırlarına bağlıdır.

Evlenme ehliyetinin ilk unsuru yaştır.

Erkek veya kadın on yedi yaşını doldurmadıkça evlenemez.

Bunun istisnası dar tutulmuştur: hâkim olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş olan erkek veya kadının evlenmesine izin verebilir.

Olanak bulundukça karar öncesinde ana ve baba ya da vasi dinlenir.

Yaş koşulunun yanında ayırt etme gücü de zorunludur; ayırt etme gücüne sahip olmayanlar evlenemez.

Küçük veya kısıtlı ayırt etme gücüne sahip olsa bile yasal temsilcisinin izni olmadıkça evlenemez.

Yasal temsilci haklı sebep olmadan izin vermiyorsa, hâkim temsilciyi dinledikten sonra küçük veya kısıtlının evlenmesine izin verebilir.

Evlenme engelleri, evlenme ehliyeti bulunan kişilerin dahi belirli ilişkiler içinde evlenemeyeceğini gösterir.

Hısımlık engeli bunların başında gelir.

Üstsoy ile altsoy, kardeşler, amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasında evlenme yasaktır.

Kayın hısımlığı meydana getirmiş evlilik sona ermiş olsa bile, eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında evlenme mümkün değildir.

Evlat edinen ile evlatlık veya bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında da evlenme yasaktır.

Bu engeller, aile düzeni ve yakın hısımlık ilişkilerinin korunması amacıyla kesin sınırlar çizer.

Önceki evlilik de evlenme engeli olarak düzenlenir.

Yeniden evlenmek isteyen kişi, önceki evliliğinin sona ermiş olduğunu ispat etmek zorundadır.

Gaipliğe karar verilmiş kişinin eşi bakımından özel bir kural vardır: mahkeme evliliğin feshine karar vermedikçe yeniden evlenilemez.

Kaybolanın eşi evliliğin feshini gaiplik başvurusuyla birlikte veya ayrıca açacağı davayla isteyebilir.

Kadın için bekleme süresi de bu başlık altındadır.

Evlilik sona ermişse kadın, sona ermeden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe evlenemez; doğumla süre biter.

Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya eski eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemesi hâllerinde mahkeme bu süreyi kaldırır.

Akıl hastaları ise evlenmelerinde tıbbi sakınca bulunmadığı resmi sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça evlenemez.

Evlenme başvurusu, evlenecek erkek ve kadının içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte başvurmasıyla yapılır.

Belediye bulunan yerlerde evlendirme memuru belediye başkanı veya görevlendireceği memur, köylerde muhtardır.

Başvuru yazılı veya sözlü olabilir.

Tarafların nüfus cüzdanı ve nüfus kayıt örneği, önceki evlilik sona ermişse buna ilişkin belge, küçük veya kısıtlı için yasal temsilcinin imzası onaylanmış izin belgesi ve evlenmeye engel hastalık bulunmadığını gösteren sağlık raporu verilmelidir.

Evlendirme memuru başvuruyu ve belgeleri inceler; noksanlık varsa tamamlar veya tamamlattırır.

Başvuru usule uygun değilse, evleneceklerden biri ehil değilse ya da yasal engel varsa başvuru reddedilir ve taraflara yazıyla bildirilir.

Ret kararına karşı evleneceklerden her biri mahkemeye başvurabilir.

Evlenme töreni, evlendirme memurunun ve ayırt etme gücüne sahip ergin iki tanığın önünde açık olarak yapılır.

Kural olarak evlendirme dairesinde yapılmakla birlikte, tarafların istemi ve memurun uygun bulmasıyla başka yerde de yapılabilir.

Evlenmenin kurulduğu an, memurun taraflara birbiriyle evlenmek isteyip istemediklerini sorması ve tarafların olumlu sözlü cevaplarını vermesidir.

Memur bundan sonra evlenmenin karşılıklı rıza ile ve kanuna uygun yapıldığını açıklar.

Tören biter bitmez aile cüzdanı verilir.

Dini tören aile cüzdanı gösterilmeden yapılamaz; fakat evlenmenin geçerliliği dini törene bağlı değildir.

Bu düzenleme, resmi törenin kurucu niteliğini açıkça ortaya koyar.

Geçersizlik sistemi iki ana gruba ayrılır.

Mutlak butlan, evlilik sırasında eşlerden birinin evli bulunması, sürekli sebeple ayırt etme gücünden yoksun olması, evlenmeye engel derecede akıl hastalığı bulunması veya eşler arasında evlenmeye engel hısımlık bulunması hâllerinde söz konusu olur.

Mutlak butlan davası Cumhuriyet savcısı tarafından resen açılır; ilgisi olan herkes de dava açabilir.

Ancak sona ermiş evliliğin mutlak butlanı savcı tarafından resen dava edilemez, her ilgili karar altına alınmasını isteyebilir.

Ayırt etme gücünün sonradan kazanılması veya akıl hastalığının iyileşmesi hâllerinde dava hakkı yalnız ilgili eşe aittir.

Önceki evlilik, ikinci evlenmenin butlanından önce sona ermiş ve ikinci eş iyiniyetli ise ikinci evlenmenin butlanına karar verilmez.

Nisbi butlan, daha çok irade sakatlığı ve yasal temsilci izninin eksikliği etrafında şekillenir.