Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Ölüme Bağlı Tasarruflar Konu Anlatımı

Ölüme bağlı tasarruflar, mirasbırakanın malvarlığı üzerinde ölümünden sonra sonuç doğuracak şekilde irade açıklamasında bulunmasını sağlar.

Yasal mirasçılık kanunun kurduğu varsayılan düzeni ifade ederken, ölüme bağlı tasarruf mirasbırakanın bu düzen içinde tasarruf edilebilir alanı kullanmasıdır.

Türk Medeni Kanunu, bu alanı sınırsız bırakmaz; ehliyet, irade sakatlığı, saklı pay, tasarruf türleri ve şekil kuralları birlikte çalışır.

Bu nedenle ölüme bağlı tasarruflar hem mirasbırakanın iradesini hem de mirasçıların kanuni korumasını dengeleyen bir kurumdur.

Tasarruf ehliyeti, yapılacak işlemin türüne göre değişir.

Vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip olmak ve on beş yaşını doldurmak gerekir.

Bu düzenleme, vasiyeti miras sözleşmesine göre daha erişilebilir bir ölüme bağlı tasarruf haline getirir.

Miras sözleşmesi için ise daha ağır koşullar aranır: kişi ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmamalıdır.

Farkın nedeni, miras sözleşmesinin sözleşmesel bağlayıcılık yaratmasıdır.

Vasiyet tek taraflı bir tasarruf olarak daha kolay yapılabilir ve dönülebilirken, miras sözleşmesi taraf iradelerini bağlayan daha güçlü bir hukuki yapı kurar.

İrade sakatlığı, ölüme bağlı tasarrufun geçerliliğini doğrudan etkiler.

Mirasbırakan yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisi altında tasarrufta bulunmuşsa tasarruf geçersizdir.

Ancak kanun bu geçersizliği mutlak ve süresiz bir belirsizlik içinde bırakmaz.

Mirasbırakan yanıldığını veya aldatıldığını öğrendiği, korkutma ya da zorlamanın etkisinden kurtulduğu günden başlayarak bir yıl içinde tasarruftan dönmezse tasarruf geçerli sayılır.

Kişi veya şeyin belirtilmesinde açık yanılma varsa ve mirasbırakanın gerçek arzusu kesin olarak tespit edilebiliyorsa tasarruf bu arzuya göre düzeltilir.

Burada amaç, şekli hatayı değil, gerçek son arzuyu mümkün olduğu kadar korumaktır.

Tasarruf özgürlüğünün maddi sınırı saklı payla ilgilidir.

Altsoyu, ana babası veya eşi bulunan mirasbırakan, mirasının ancak saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir.

Bu mirasçılar yoksa mirasbırakan mirasının tamamında tasarruf edebilir.

Bu kural, ölüme bağlı tasarrufların yasal mirasçılığı bütünüyle ortadan kaldıran sınırsız bir araç olmadığını gösterir.

Mirasbırakan tasarruf edilebilir kısmı aşarsa tasarruf baştan hükümsüz hale gelmez; saklı payı zedelenen mirasçıların tenkis koruması devreye girer.

Ölüme bağlı tasarrufların çeşitleri geniştir.

Mirasbırakan tasarruf özgürlüğünün sınırları içinde malvarlığının tamamında veya bir kısmında vasiyetname ya da miras sözleşmesiyle tasarrufta bulunabilir; üzerinde tasarruf etmediği kısım yasal mirasçılarına kalır.

Tasarruf koşula veya yüklemeye bağlanabilir; her ilgili, tasarruf hüküm ve sonuç doğurduktan sonra koşul veya yüklemenin yerine getirilmesini isteyebilir.

Hukuka veya ahlaka aykırı koşul ve yükleme tasarrufu geçersiz kılar; anlamsız ya da sadece rahatsız edici nitelikte olanlar yok sayılır.

Mirasçı atama, mirasbırakanın mirasının tamamı veya belli bir oranı için bir veya birden çok kişiyi mirasçı olarak belirlemesidir.

Bir kişinin mirasın tamamını veya belli oranını almasını içeren her tasarruf mirasçı atanması sayılır.

Belirli mal bırakma ise kişiyi mirasçı yapmadan ona belirli bir mal veya edim kazandırır.

Bu, terekedeki bir malın mülkiyetini, tereke üzerinde intifa hakkını, tereke değeri üzerinden bir edimi, iradı veya borçtan kurtarmayı içerebilir.

Bırakılan mal terekede yoksa, tasarruftan aksi anlaşılmadıkça yükümlüler borçtan kurtulur.

Mirasbırakan yedek mirasçı veya artmirasçı da atayabilir.

Yedek mirasçı, atanan mirasçının mirasbırakandan önce ölmesi veya mirası reddetmesi halinde onun yerine geçmek üzere belirlenir; belirli mal bırakmada da aynı kural uygulanır.

Artmirasçı atamada ise önmirasçı, mirası belirlenen anda artmirasçıya devretmekle yükümlü kılınır.

Geçiş anı belirtilmemişse miras önmirasçının ölümüyle artmirasçıya geçer.

Önmirasçı mirası atanmış mirasçı gibi kazanır, fakat artmirasçıya geçirme yükümlülüğüyle sahip olur.

Mirasbırakan ayrıca tasarruf edilebilir kısmın tamamını veya bir bölümünü özgüleyerek vakıf kurabilir; vakfın tüzel kişilik kazanması kanun hükümlerine uyulmasına bağlıdır.

Miras sözleşmeleri, ölüme bağlı tasarrufların sözleşmesel yönünü oluşturur.

Olumlu miras sözleşmesinde mirasbırakan mirasını veya belirli malını sözleşme yaptığı kimseye ya da üçüncü kişiye bırakma yükümlülüğü altına girer.

Mirasbırakan malvarlığında eskisi gibi tasarruf edebilir; ancak sözleşmedeki yükümlülükle bağdaşmayan ölüme bağlı tasarruflarına veya bağışlamalarına itiraz edilebilir.

Mirastan feragat sözleşmesinde ise mirasbırakan bir mirasçısıyla karşılıklı veya karşılıksız feragat yapabilir; feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder ve karşılık sağlanmışsa sözleşmede aksi yoksa feragat edenin altsoyu da bundan etkilenir.

Şekil kuralları, ölüme bağlı tasarruflarda geçerliliğin ana unsurudur.

Vasiyet resmi şekilde, el yazısıyla veya sözlü olarak yapılabilir.

Resmi vasiyetname iki tanığın katılmasıyla resmi memur tarafından düzenlenir; resmi memur sulh hâkimi, noter veya kanunla yetkili başka görevli olabilir.