Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Rehin Hakları Konu Anlatımı

Rehin hakkı, alacağı ayni güvenceyle destekleyen sınırlı ayni haktır.

Alacaklı, borç zamanında ödenmediğinde rehin konusu mal veya hakkın değerinden öncelikli olarak tatmin edilmeyi hedefler.

Bu hak mülkiyet devri değildir; borç ödenmezse rehinli şeyin kendiliğinden alacaklıya geçeceği kararlaştırılamaz.

Rehnin merkezinde üç soru bulunur: hangi alacak güvence altındadır, hangi mal veya hak bu güvenceye bağlanmıştır, alacaklı hangi sıra ve kapsam içinde paraya çevirme isteyebilir.

Taşınmaz rehni yalnız kanunun tanıdığı üç biçimde kurulabilir: ipotek, ipotekli borç senedi ve irat senedi.

Bu kapalı sayı, taşınmaz değerinin güvence olarak kullanılmasını sicil düzeniyle denetler.

Rehin konusu taşınmaz tapuya kayıtlı olmalı ve rehin kurulurken açık biçimde belirlenmelidir.

Birden çok taşınmaz aynı borç için güvence gösterilecekse, taşınmazların aynı malike ait olup olmadığı ve borçtan sorumlu kişilerin durumu ayrıca değerlendirilir.

Paylı mülkiyette paydaş kendi payını rehnedebilir; elbirliği mülkiyetinde ise ortaklık yapısı tek başına pay rehni kurmaya elverişli değildir.

Taşınmaz rehninin kurulmasında kural tescildir.

Rehin derecesi, alacaklının taşınmaz değerinden hangi öncelikle yararlanacağını gösterir.

Aynı taşınmaz üzerinde birden fazla rehin bulunabilir; bunlar tescildeki derece ve sıra ilişkisine göre tatmin edilir.

Önceki derece boşalırsa sonraki rehin kendiliğinden yukarı çıkmaz; boş dereceye ilerleme ancak özel anlaşma veya kanuni düzen çerçevesinde sonuç doğurur.

Bu nedenle olayda yalnız rehnin varlığı değil, derecesi, tutarı ve boşalan dereceye ilişkin kayıtlar birlikte okunmalıdır.

Rehinli taşınmazın parsel değişikliği, birleştirme, bölünme veya değer kaybı yaşaması da güvence dengesini etkileyebilir.

Güvencenin kapsamı taşınmazın çıplak değeriyle sınırlı değildir.

Rehin, taşınmazın bütünleyici parçalarını ve eklentilerini kapsar; kiraya verilmiş taşınmazda belirli koşullarla kira bedelleri de güvence alanına girebilir.

Ana para yanında takip giderleri, gecikme faizi ve kanunun belirlediği faiz kalemleri rehin güvencesinden yararlanabilir.

Alacaklı, rehinli taşınmazın değerini düşüren davranışlara karşı koruma önlemi isteyebilir; değer düşmüşse güvence verilmesini, eski hale getirmeyi veya koşulları varsa kısmi ödeme yapılmasını talep edebilir.

Kusursuz değer düşmesinde alacaklının imkanları daha sınırlıdır.

Sigorta tazminatı veya kamusal iyileştirme sonucu doğan bedeller de rehinli alacaklılar bakımından özel önem taşır.

İpotek, mevcut ya da doğması kesin veya olası alacakların güvence altına alınmasında kullanılan en esnek taşınmaz rehni türüdür.

Alacak miktarı belirli değilse üst sınır ipoteği mantığı önem kazanır.

Alacak sona erdiğinde taşınmaz maliki ipoteğin terkinini isteyebilir.

Borçtan kişisel olarak sorumlu olmayan malik, rehinli taşınmazı korumak için borcu öderse borçluya ve diğer ilgililere karşı kanuni sonuçlar doğabilir.

İpotekli taşınmazın devri, aksi kararlaştırılmadıkça borçlunun kişisel sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; yeni malikin borcu yüklenmesi ayrıca bildirim ve alacaklının tutumuyla değerlendirilir.

İpotekle güvence altına alınmış alacağın devri de rehinle bağlantılı sonuç doğurur.

İpotekli borç senedi ve irat senedi, ipotekten daha sıkı senet ve sicil ilişkisi kurar.

İpotekli borç senedi kişisel borçla taşınmaz rehni arasındaki bağı senetle dolaşıma elverişli hale getirir.

İrat senedi ise taşınmaz yükü niteliğinde bir alacak doğurur ve borçluluk taşınmaz malikliğiyle bağlantılıdır.

Bu senetlerde değer biçme, senedin düzenlenmesi, nama veya hamile yazılı olabilmesi, ödeme yeri, alacağın devri, kayıp senet ve borçlunun ileri sürebileceği savunmalar özel kurallara bağlanmıştır.

Seri senet ve rehinli tahvil hükümleri de aynı sistemin kurumsal finansman boyutunu oluşturur; ayrıntılar sicil, senet ve temsil ilişkisi etrafında çözülür.

Taşınır rehni, kural olarak rehin konusu taşınırın alacaklıya zilyetliğinin geçirilmesine dayanır.

Rehinli taşınır borçlunun serbest hakimiyetinde kaldıkça üçüncü kişiler bakımından güvence görünümü zayıflar; bu yüzden teslim ve zilyetlik kaybı önemlidir.

Malik art rehin kurabilir; alacaklı ise rehnedilen taşınırı ancak rehnedenin rızasıyla alt rehne konu edebilir.

Alacaklı, rehinli taşınırın kaybı veya değer azalmasından kusuru oranında sorumlu olabilir.

Borç ödenmezse alacaklı satış yoluyla tatmin edilir; rehin taşınırın eklentilerini de kapsar ve birden çok rehin varsa tatmin sırası kuruluş zamanına göre belirlenir.

Borç ödenmediğinde mülkiyetin alacaklıya geçeceğine dair kayıt geçersizdir.

Hapis hakkı, alacaklının borçluya ait ve onun rızasıyla zilyedi bulunduğu taşınır veya kıymetli evrakı, muaccel alacağı ödeninceye kadar alıkoyabilmesidir.

Alacak ile elde bulundurma arasında bağlantı bulunmalı ve eşya paraya çevirmeye elverişli olmalıdır.

Kamu düzeni, eşyanın niteliği veya tarafların önceden kararlaştırdığı ayrık durumlar hapis hakkını engelleyebilir.

Borçlu ödemez ve yeterli güvence göstermezse alacaklı bildirimden sonra paraya çevirme yoluna gidebilir.

Hak rehni ise devredilebilen alacaklar ve diğer haklar üzerinde kurulur.

Senede bağlı olmayan alacaklarda yazılı rehin sözleşmesi ve bildirim, kıymetli evrakta senedin teslimi, emtia senetlerinde senedin temsil ettiği mal üzerindeki etki, pay senetlerinde temsil yetkisi ve dönemsel gelirlerin kapsamı ayrı ayrı incelenmelidir.

Rehin haklarının tamamında güvenli sonuç, alacak, konu, kuruluş, sıra, kapsam ve paraya çevirme adımlarını karıştırmadan ilerlemekle bulunur.