Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Soybağı Konu Anlatımı

Soybağı, çocuk ile ana ve baba arasındaki aile hukuku bağını ifade eder.

Türk Medeni Kanunu bu bağı yalnız biyolojik olgu olarak değil, doğum, evlilik, tanıma, hâkim hükmü ve evlat edinme gibi hukuki yollarla kurulan bir ilişki olarak düzenler.

Genel kural açıktır: çocuk ile ana arasında soybağı doğumla kurulur.

Baba yönünden ise soybağı ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur.

Ayrıca evlat edinme de soybağı kurar.

Bu ayrım, ana bakımından doğum olgusunun kurucu niteliğini, baba bakımından ise kanunun öngördüğü karine, beyan ve dava yollarının önemini gösterir.

Soybağına ilişkin davalarda yetki, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesine aittir.

Yargılamada hâkim maddi olguları resen araştırır ve kanıtları serbestçe takdir eder.

Taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesinde zorunlu olan ve sağlıkları için tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür.

Davalı hâkimin öngördüğü araştırma ve incelemeye rıza göstermezse hâkim, durum ve koşullara göre beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir.

Bu usul kuralları, soybağının yalnız taraf beyanlarına bırakılmadığını, maddi gerçeğe ulaşmanın aile hukuku bakımından özel önem taşıdığını gösterir.

Baba yönünden ilk ana kurum babalık karinesidir.

Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır.

Bu süre geçtikten sonra doğan çocuğun kocaya bağlanması, ananın evlilik sırasında gebe kaldığının ispatına bağlıdır.

Kocanın gaipliğine karar verilmişse üç yüz günlük süre ölüm tehlikesi veya son haber tarihinden işlemeye başlar.

Karine, soybağını başlangıçta güvenli ve pratik biçimde kurar; ancak kesin ve çürütülemez değildir.

Koca, ana veya çocuk soybağının reddi davası açarak babalık karinesini çürütebilir.

Dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır.

Soybağının reddinde ispat, çocuğun ne zaman ana rahmine düştüğüne göre değişir.

Gebelik evlilik içinde başlamış sayılıyorsa davacı, babalık karinesini yıkmak için kocanın baba olmadığını ortaya koymalıdır.

Kanun, evlenmeden başlayarak en az yüz seksen gün geçtikten sonra ve evliliğin sona ermesinden başlayarak en fazla üç yüz gün içinde doğan çocuğu evlilik içinde ana rahmine düşmüş sayar.

Buna karşılık çocuk evlenmeden önce veya ayrı yaşama sırasında ana rahmine düşmüşse davacının başka kanıt getirmesi gerekmez.

Yine de gebe kalma döneminde kocanın ana ile cinsel ilişkide bulunduğu konusunda inandırıcı kanıtlar varsa karine geçerliliğini korur.

Böylece kanun, evlilik içi gebe kalma ile evlilik öncesi veya ayrı yaşama dönemi bakımından farklı ispat yoğunluğu kurar.

Soybağının reddinde hak düşürücü süreler dikkatle ayrılır.

Koca, doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde dava açmalıdır.

Ana için süre doğumla, çocuk için ise erginlikle bağlantılıdır ve kanun her ikisi bakımından bir yıllık dava açma penceresi kurar.

Gecikme haklı sebebe dayanıyorsa bir yıllık süre sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar.

Ayrıca dava açma süresi geçmeden kocanın ölmesi, gaipliğine karar verilmesi veya sürekli ayırt etme gücünü kaybetmesi hâllerinde baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası belirli öğrenme anlarından başlayarak bir yıl içinde dava açabilir.

Ergin olmayan çocuğa atanacak kayyım da tebliğden başlayarak bir yıl içinde dava açar.

Karinelerin çakışması hâlinde kanun öncelik kuralı koyar.

Çocuk, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğmuş ve ana bu arada yeniden evlenmişse ikinci evlilikteki koca baba sayılır.

Bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır.

Evlilik dışında doğan çocuk bakımından sonradan evlenme yolu da önemlidir.

Ana ve baba birbiriyle evlenirse çocuk kendiliğinden evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tabi olur.

Eşler ortak çocuklarını evlenme sırasında veya sonrasında ilgili nüfus memuruna bildirmek zorundadır; bildirimin yapılmamış olması çocuğun bu hükümlere tabi olmasını engellemez.

Daha önce tanıma veya babalığa hükümle kurulmuş soybağında, ana ve baba evlenince nüfus memuru resen gerekli işlemi yapar.

Bu yolla kurulan soybağına ana babanın yasal mirasçıları, çocuk ve Cumhuriyet savcısı itiraz edebilir; itiraz eden kocanın baba olmadığını ispatlar.

Tanıma, baba tarafından yapılan tek taraflı resmi beyanla soybağının kurulmasıdır.

Baba, nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurarak ya da resmi senette veya vasiyetnamesinde beyanda bulunarak çocuğu tanıyabilir.

Tanıyan küçük veya kısıtlıysa veli veya vasisinin rızası gerekir.

Başka bir erkekle soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz.

Tanıma beyanı ilgili nüfus memurluklarına bildirilir; çocuğun kayıtlı bulunduğu nüfus memurluğu da tanımayı çocuğa, anasına ve çocuk vesayet altındaysa vesayet makamına bildirir.

Tanıyan, yanılma, aldatma veya korkutma sebebiyle tanımanın iptalini dava edebilir; ana, çocuk, çocuğun ölümü hâlinde altsoyu, Cumhuriyet savcısı, Hazine ve diğer ilgililer de tanıyanın baba olmadığı iddiasıyla iptal davası açabilir.

Süreler kural olarak öğrenmeden başlayarak bir yıl ve bazı kişiler bakımından tanıma üzerinden beş yıl sınırıyla düzenlenmiştir; çocuk ergin olduktan sonra bir yıl içinde dava açabilir ve haklı gecikme sebebi varsa sebep kalktıktan sonra bir ay içinde dava açma imkânı bulunur.

Babalık hükmü, soybağının mahkeme kararıyla kurulmasıdır.

Çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkemece belirlenmesini ana ve çocuk isteyebilir.

Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır; Cumhuriyet savcısı ve Hazineye, davayı ana açmışsa kayyıma, kayyım açmışsa anaya ihbar edilir.

Davalının çocuğun doğumundan önceki üç yüzüncü gün ile yüz sekseninci gün arasında ana ile cinsel ilişkide bulunması babalığa karine sayılır.

Fiili gebe kalma dönemi bu sürenin dışında tespit edilirse aynı karine geçerlidir.

Davalı, baba olmasının olanaksızlığını veya üçüncü kişinin baba olma olasılığının kendisininkinden fazla olduğunu ispatlarsa karine etkisini kaybeder.

Ana, babalık davasıyla birlikte veya ayrı olarak doğum giderlerini, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderlerini ve gebelik ile doğumun gerektirdiği diğer giderleri baba veya mirasçılarından isteyebilir.

Soybağının hükümleri yalnız bağın kurulmasıyla sınırlı değildir.