Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Nafaka Konu Anlatımı

Nafaka, aile hukukunda geçim ihtiyacının özel hukuk ilişkisi içinde karşılanmasını sağlayan bir kurumdur.

Türk Medeni Kanunu'nda nafaka tek bir bağlamla sınırlı değildir.

Çocuğun bakım ve eğitim giderleri bakımından ana babanın yükümlülüğü, boşanma veya ayrılık gibi aile ilişkilerinin sonuçları, evlilik birliğinin korunmasına ilişkin parasal katkılar ve hısımlar arasındaki yardım nafakası farklı maddelerde yer alır.

Bu başlığın medeni hukuk bakımından çekirdeği, bakım borcunun ihtiyaç ve ödeme gücü arasında kurulması ve zaman içinde değişen durumlara göre hâkim müdahalesine açık olmasıdır.

Çocuk nafakası, çocuğun bakım ve eğitim hakkıyla doğrudan bağlantılıdır.

Ana ve baba, çocuğun bakımına, eğitimine ve gözetimine özen göstermekle yükümlüdür; çocuk ergin olduğunda bu borç kural olarak sona erer gibi görünse de eğitim devam ediyorsa kanun ana ve babanın durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde olmak üzere eğitimin sonuna kadar çocuğa bakmasını kabul eder.

Bu nedenle çocuk bakım borcu, sadece küçük yaşta fiziksel geçimi değil, eğitim sürecinin gerektirdiği desteği de kapsayabilir.

Çocuk adına nafaka davasını küçüğe fiilen bakan ana veya baba diğerine karşı açabilir.

Ayırt etme gücüne sahip olmayan küçük için gerekli hallerde kayyım veya vasi de dava açabilir; ayırt etme gücüne sahip küçük ise bizzat nafaka davası açabilecek durumdadır.

Bu düzenleme, nafaka alacağının çocuğun menfaatine bağlı olduğunu gösterir.

Davayı kimin açacağı değişebilir, fakat talebin dayanağı çocuğun ihtiyaçlarının karşılanmasıdır.

Nafaka miktarının belirlenmesinde kanun üç temel ölçüyü birlikte arar: çocuğun ihtiyaçları, ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri.

Çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur.

Bu denge, nafakanın otomatik ve sabit bir tutar olmadığını gösterir.

Bir yandan çocuğun gerçek bakım, eğitim ve geçim ihtiyacı karşılanmalıdır; diğer yandan ana ve babanın ekonomik gücü dikkate alınmadan sürdürülemez bir yük kurulamaz.

Nafaka her ay peşin ödenir.

Hâkim istem halinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın gelecek yıllarda sosyal ve ekonomik durumlara göre ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir.

Nafaka kararının değişmez bir sonuç gibi görülmemesi gerekir.

Durum değişirse hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır.

Çocuğun ihtiyaçlarının azalması ya da artması, ana veya babanın ödeme gücünün değişmesi, eğitim durumundaki gelişmeler veya benzeri yeni olgular bu değerlendirmeyi etkileyebilir.

Nafaka davası açıldığında da hâkim, davacının istemi üzerine dava süresince gerekli geçici önlemleri alabilir.

Soybağı tespit edilirse davalının uygun nafaka miktarını depo etmesine veya geçici olarak ödemesine karar verilebilir; babalık davasıyla birlikte nafaka istenmişse ve babalık olasılığı kuvvetli bulunursa hükümden önce çocuğun ihtiyaçları için uygun nafaka belirlenebilir.

Kanun, nafaka borcunun yerine getirilmemesi ihtimalini de dikkate alır.

Ana ve baba nafaka yükümlülüklerini sürekli ve ısrarlı biçimde yerine getirmezse ya da kaçma hazırlığı içinde oldukları, mallarını gelişigüzel harcadıkları veya heba ettikleri kabul edilebilirse hâkim gelecekteki nafaka yükümlülükleri için uygun güvence sağlanmasına veya gerekli diğer önlemlerin alınmasına karar verebilir.

Böylece nafaka yalnızca geçmiş veya mevcut alacağı değil, ileride doğacak bakım ihtiyacını da koruyan bir mekanizmaya bağlanır.

Çocuğun korunması hükümlerinde de nafakaya yapılan atıflar saklı tutulur; velayetin kaldırılması veya çocuğun yerleştirilmesi, ana ve babanın bakım ve eğitim giderlerine ilişkin yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Nafakanın ikinci ana görünümü, hısımlar arasındaki yardım nafakasıdır.

Kanuna göre herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu, altsoyu ve kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür.

Bu yükümlülükte eş ile ana ve babanın bakım borçlarına ilişkin hükümler saklı tutulmuştur; yani özel bakım borçları, yardım nafakasından ayrı değerlendirilir.

Kardeşler bakımından kanun ek bir koşul arar: kardeşlerin nafaka yükümlülüğü refah içinde bulunmalarına bağlıdır.

Bu, kardeşler arası yardımın daha dar ve mali güç bakımından daha sınırlı olduğunu gösterir.

Yardım nafakası davası mirasçılıktaki sıra göz önünde tutularak açılır.

Dava, davacının geçinmesi için gerekli ve karşı tarafın mali gücüne uygun bir yardım isteminden ibarettir.

Burada da iki yönlü denge vardır: nafaka alacaklısının yoksulluğa düşmemesi için gerekli yardım ile nafaka yükümlüsünün mali gücü karşılaştırılır.

Nafakanın bir veya birkaç yükümlüden istenmesi hakkaniyete aykırıysa hâkim, onların yükümlülüğünü azaltabilir veya kaldırabilir.

Dava, nafaka alacaklısına bakan resmi veya kamuya yararlı kurumlar tarafından da açılabilir.

Yetkili mahkeme taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir.