HMGS İhtiyati Haciz Konu Anlatımı

İhtiyati haciz, HMK sisteminde en çok sınırı doğru çizilerek öğrenilmesi gereken konulardan biridir.

Kanun, geçici hukuki korumaları düzenlediği kısımda ihtiyati tedbiri ayrıntılı biçimde anlatır; şartlarını, talep usulünü, teminatı, uygulamayı, itirazı, değiştirme ve kaldırmayı, tedbire aykırılığın yaptırımını ve haksız tedbirden doğan tazminatı tek tek kurar.

İhtiyati haciz ise HMK’da bu şekilde ayrıntılandırılmış bir kurum değildir.

Kanun, diğer geçici hukuki korumalar hükmünde ihtiyati haczi, muhafaza tedbirleri ve geçici düzenleme niteliğindeki kararlarla birlikte anar; ardından bu konularda diğer kanunlardaki özel hükümlerin saklı olduğunu belirtir.

Bu ifade, HMK’nın ihtiyati haczi yok saymadığını, fakat onun esaslı şartlarını kendi içinde öğretmediğini gösterir.

Bu nedenle HMGS açısından ilk öğrenme tuzağı, ihtiyati haczi ihtiyati tedbirin HMK’daki ayrıntılı hükümleriyle birebir aynı sanmaktır.

İhtiyati tedbir, HMK’nın 389 ve devamındaki maddelerde kendi usulüne sahiptir.

İhtiyati haciz ise HMK’da esasen bir gönderme ve sistem bağlantısı olarak görünür.

Kanun, ihtiyati haczin hangi alacak için, hangi koşullarda, hangi ölçüde ve hangi icra tekniğiyle uygulanacağını bu metinde ayrıntılı söylemez.

Öğrencinin bu başlıkta yapması gereken, HMK bakımından konuşurken yalnız HMK’nın verdiği bilgiyi kullanmak, özel kanun alanına taşan ayrıntıları bu kaynaktan çıkarmamaktır.

Böylece hem yanlış genelleme yapılmaz hem de sınavda HMK’da düzenlenen ihtiyati tedbir hükümleri aynen ihtiyati haciz hükümleridir gibi hatalı bir sonuca gidilmez.

HMK’nın ihtiyati hacze verdiği en açık sonuçlardan biri kanun yolu düzenindedir.

İlk derece mahkemelerinin bazı geçici koruma kararları istinafa götürülebilir.

Bunlar arasında ihtiyati haciz talebinin reddi kararları, karşı tarafın yüzüne karşı verilen ihtiyati haciz kararları ve karşı tarafın yokluğunda verilen ihtiyati haciz kararına yapılan itiraz üzerine verilen kararlar yer alır.

Bu düzenleme, ihtiyati haczin geçici nitelikte olmasına rağmen tamamen denetim dışı bırakılmadığını gösterir.

Ancak denetimin hangi kararlar için açıldığı dikkatle okunmalıdır.

Kanun, her ara işlem veya uygulama tartışmasını değil, talebin reddi, yüz yüze verilen karar ve yoklukta verilen karara itiraz üzerine kurulan kararı sayar.

İstinaf bakımından ihtiyati haciz ile ihtiyati tedbir yan yana durur.

Kanun, iki kurumu aynı bent içinde birlikte anarak ilk derece mahkemesinden çıkan belirli kararları bölge adliye mahkemesi denetimine açar.

Buna karşılık temyiz aşamasında farklı bir kapı kapanır: geçici hukuki korumalar hakkında verilen kararlar temyiz edilemez.

Bu kural, bölge adliye mahkemesinin geçici koruma konusundaki kararının Yargıtay önüne taşınamayacağı anlamına gelir.

Öğrenci için pratik sonuç şudur: ihtiyati haciz konusunda HMK içinde görülen temel kanun yolu istinaftır; geçici hukuki koruma niteliği nedeniyle temyiz kapısı kapalıdır.

İhtiyati haczin HMK’daki ikinci önemli görünümü tahkim hükümlerindedir.

Tahkimde taraflardan biri mahkemeden ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz kararı almışsa, iki hafta içinde tahkim davasını açmak zorundadır.

Bu süre içinde tahkim davası açılmazsa alınan ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz kendiliğinden ortadan kalkar.

Burada HMK, mahkemeden alınan geçici korumanın asıl uyuşmazlıkla bağlantısız şekilde uzun süre ayakta kalmasını istemez.

Geçici koruma, tahkim davasını destekleyen bir araçtır; asıl uyuşmazlık tahkim önüne götürülmezse korumanın varlık nedeni kalmaz.

Sürenin başlangıcı bakımından kanun, mahkemeden ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz kararı alınmış olmasını esas alır.

Bu tahkim bağlantısı, ihtiyati haczin sadece mahkeme yargılamasında değil, tahkim sürecinde de usulî etki doğurabileceğini gösterir.

Ancak burada da HMK’nın verdiği bilgi sınırlıdır.

Hakem veya hakem kurulunun tedbir ve delil tespiti yetkisi ayrıca düzenlenirken, ihtiyati haciz bakımından mahkemeden alınan korumanın tahkim davası açma süresiyle ilişkisi özellikle belirtilmiştir.

Öğrenci bunu, ihtiyati haczin tahkimde hakem kurulu tarafından ayrıntılı şekilde kurulduğu anlamına getirmemelidir.

HMK’nın açık söylediği şey, mahkemeden alınmış ihtiyati haczin iki hafta içinde tahkim davası açılmadığında kendiliğinden kalkacağıdır.

İhtiyati haciz ile ihtiyati tedbir arasındaki karşılaştırma, konunun merkezidir.

İhtiyati tedbir, uyuşmazlık konusu mal veya hak üzerinde mevcut durumu korumaya, bir davranışı geçici olarak yaptırmaya veya yasaklamaya yönelebilir; HMK bu kurumu kendi içinde ayrıntılı yönetir.

İhtiyati haciz ise HMK’da, diğer kanunlardaki özel hükümlere bırakılan bir geçici hukuki koruma olarak yer alır.

Bu yüzden HMK perspektifinden ihtiyati haciz anlatılırken şartları şunlardır diye HMK dışı ayrıntı üretmek doğru olmaz.

Doğru yaklaşım, HMK’nın ihtiyati haczi geçici koruma ailesi içinde kabul ettiğini, kanun yolları bakımından ihtiyati tedbirle birlikte andığını ve tahkimde iki haftalık dava açma yükümlülüğüne bağladığını söylemektir.

Sınavda karşılaşılabilecek sorular genellikle bu sınırlı düzenleme alanından çıkar.

Bir soruda ihtiyati haciz talebinin reddine karşı hangi kanun yoluna gidileceği sorulursa cevap istinaf olmalıdır.

Bölge adliye mahkemesinin geçici hukuki koruma hakkında verdiği kararın temyiz edilip edilemeyeceği sorulursa cevap olumsuzdur.

Tahkim öncesinde mahkemeden ihtiyati haciz alınmışsa, tarafın iki hafta içinde tahkim davasını açması gerektiği ve açmazsa korumanın kendiliğinden ortadan kalkacağı bilinmelidir.

En önemli öğrenme ilkesi, HMK’nın ihtiyati haczi ayrıntılandırmadığını fark etmektir.

Bu fark edilmezse öğrenci, ihtiyati tedbir maddelerindeki teminat, uygulama, itiraz ve tazminat hükümlerini otomatik olarak ihtiyati hacze taşıyabilir.

HMK metni açısından güvenli ve doğru bilgi, ihtiyati haczin özel hükümlere bırakıldığı, fakat kanun yolu ve tahkim bağlamında açık sonuçlara bağlandığıdır.

Bu başlıkta derinlik, çok sayıda HMK maddesi ezberlemekten değil, kanunun bilinçli suskunluğunu doğru okumaktan gelir.

HMK, ihtiyati haczin adını geçirerek onu geçici hukuki koruma ailesine yerleştirir; fakat ihtiyati tedbirde yaptığı gibi yaklaşık ispat, teminatın iadesi, uygulama tutanağı veya tedbire aykırılığın disiplin hapsi gibi ayrıntıları ihtiyati haciz için kendi metninde kurmaz.

Bu nedenle sınav cevabında HMK’ya dayalı anlatım, kurumun özel hükümlerinin saklı tutulduğu gerçeğiyle başlamalıdır.

Kanun yolu bakımından ise suskun değildir: ilk derece mahkemesindeki ret, yüz yüze verilen karar ve yoklukta verilen karara itiraz üzerine verilen karar istinaf denetimine açıktır.

Temyizde geçici hukuki korumalar için kapalı alan oluşturulması, ihtiyati haczin hızlı ve geçici niteliğiyle uyumludur.