HMGS Yazılı Yargılama Usulü Konu Anlatımı

Yazılı yargılama usulü, hukuk davalarında kural olarak uygulanan ve yargılamayı aşamalı biçimde ilerleten temel usuldür.

Bu usulde dosya bir anda esasa girmez; önce tarafların iddia ve savunmaları yazılı dilekçelerle kurulur, sonra ön inceleme ile uyuşmazlığın çerçevesi çizilir, tahkikatla deliller ve vakıalar değerlendirilir, en sonunda sözlü yargılama ile son açıklamalar alınıp hükme ulaşılır.

Bu sıralama yalnız teknik bir akış değildir.

Her aşamanın taraflara yüklediği süreler, haklar ve kayıplar vardır.

Bu yüzden yazılı yargılama usulünü öğrenirken maddeleri ezberlemekten çok aşamaların birbirini neden takip ettiğini görmek gerekir.

Dava, dava dilekçesinin kayda alınmasıyla açılmış sayılır.

Dava dilekçesine davalı sayısı kadar örnek eklenir.

Dilekçede mahkemenin adı, tarafların kimlik ve adres bilgileri, davacının kimlik numarası, varsa kanuni temsilci ve vekil bilgileri, davanın konusu, malvarlığına ilişkin davalarda değer, vakıaların düzenli özeti, her vakıanın hangi delille ispatlanacağı, dayanılan hukuki sebepler, açık talep sonucu ve imza bulunmalıdır.

Bazı eksikliklerde hakim davacıya bir haftalık kesin süre verir; sürede tamamlanmayan eksiklik dava açılmamış sayılmasına yol açabilir.

Bu sonuç, dava dilekçesinin yalnız başvuru metni değil, yargılamanın başlangıç sınırını kuran usul işlemi olduğunu gösterir.

Davacı dava açarken harçları ve gider avansını yatırmakla yükümlüdür.

Avans yargılama sırasında yetersiz kalırsa tamamlanması için iki haftalık kesin süre verilir.

Dava dilekçesinde eldeki belgelerin örnekleri sunulmalı, başka yerlerden getirilecek belgeler için onları buldurmaya yarayacak açıklamalar yapılmalıdır.

Bu kurallar, tarafların delillerini daha baştan somutlaştırmasını sağlar.

Yazılı usulde dosyanın hazırlığı dilekçelerle yapılır; mahkeme ve karşı taraf, hangi vakıanın hangi delille ispatlanmak istendiğini görebilmelidir.

Dava dilekçesi davalıya tebliğ edilir ve davalı kural olarak iki hafta içinde cevap dilekçesi verir.

Cevabın bu sürede hazırlanması çok zor veya imkansızsa, davalı yine bu süre içinde başvurarak bir defaya mahsus ek süre isteyebilir; ek süre bir ayı aşamaz ve cevap süresinin bitiminden itibaren işlemeye başlar.

Süresinde cevap verilmezse davalı, davacının dilekçesinde ileri sürdüğü vakıaları inkar etmiş sayılır.

Bu, davalının davayı kabul ettiği anlamına gelmez; yalnızca savunmasını ayrıntılandırmadan genel inkar konumuna düşmesi demektir.

Cevap dilekçesinde de mahkeme, taraf bilgileri, savunma vakıaları, deliller, hukuki sebepler, talep sonucu ve imza gibi unsurlar yer alır; belirli eksiklikler giderilmezse cevap dilekçesi verilmemiş sayılabilir.

Cevap dilekçesi, ilk itirazlar bakımından kilit belgedir.

Davalı kesin olmayan yetki itirazını veya tahkim itirazını cevap dilekçesinde ileri sürmelidir.

Cevap dilekçesi verildikten sonra cevap süresi dolmamış olsa bile ilk itirazlar artık ileri sürülemez.

Bu kural, yazılı usulde sürelerin yalnız takvim değil, usuli kapanma noktası olduğunu gösterir.

Davalı karşı dava açmak istiyorsa, asıl davanın devam ediyor olması ve karşı dava ile asıl dava arasında takas, mahsup veya bağlantı ilişkisi bulunması gerekir.

Karşı dava cevap dilekçesiyle veya esasa cevap süresi içinde ayrı dilekçeyle açılır; karşı davaya karşı ayrıca karşı dava açılamaz.

Cevap dilekçesinden sonra davacı iki hafta içinde cevaba cevap, davalı da bu dilekçenin tebliğinden itibaren iki hafta içinde ikinci cevap dilekçesi verebilir.

Bu iki dilekçe, tarafların iddia ve savunmalarını serbestçe genişletebildikleri veya değiştirebildikleri son normal aşamadır.

Dilekçelerin karşılıklı verilmesi tamamlandıktan sonra iddia ve savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi kural olarak mümkün değildir; ıslah ve karşı tarafın açık muvafakati bu yasağın saklı istisnalarıdır.

Sınavlarda bu nokta çok önemlidir: serbest genişletme imkanı dava dilekçesi ve cevapla bitmez, ikinci dilekçelerle sona erer.

Dilekçeler aşaması tamamlanınca ön incelemeye geçilir.

Ön incelemede mahkeme dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, tarafların uyuştukları ve uyuşmadıkları noktaları belirler, delillerin sunulması ve toplanması için gereken hazırlık işlemlerini yapar.

Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği davalarda onları sulh veya arabuluculuğa yönlendirir.

Ön inceleme tamamlanmadan ve gerekli kararlar alınmadan tahkikata geçilemez, tahkikat duruşması verilemez.

Bu nedenle ön inceleme, yargılamanın gerçek anlamda filtre ve planlama aşamasıdır.

Dava şartı veya ilk itiraz sorunu varsa önce bunlar çözülecek, uyuşmazlık noktaları tutanakla netleşecek, tahkikat bu çerçeve üzerinden yürüyecektir.

Ön inceleme duruşmasına davetiyede önemli ihtarlar yer alır.

Taraflara sulh için hazırlık yapmaları, yalnız bir tarafın gelmesi halinde yargılamanın devam edebileceği, gelmeyenin yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemeyeceği bildirilir.

Ayrıca dilekçelerde gösterilmiş fakat henüz sunulmamış belgelerin veya başka yerden getirilecek belgeler için gerekli açıklamaların iki haftalık kesin sürede tamamlanması istenir; aksi halde o delile dayanmaktan vazgeçilmiş sayılma sonucu doğabilir.

Hakim ön inceleme duruşmasında tarafların anlaştığı ve anlaşamadığı hususları tek tek tespit eder.

Ön inceleme kural olarak tek duruşmada bitirilir; zorunluluk varsa yalnız bir kez yeni duruşma günü verilebilir.

Ön incelemeden sonra hakim tahkikata başlamadan önce hak düşürücü süreler ile zamanaşımı itiraz ve defilerini ele alır.

Tahkikat aşamasında tarafların ileri sürdüğü iddia ve savunmalar birlikte incelenir.

Hakim, yargılamayı basitleştirmek için bazı iddia veya savunmaların önce incelenmesine karar verebilir.

Tarafları usulüne uygun çağırıp vakıalar hakkında dinleyebilir; verilen süre kural olarak iki haftadan az olamaz, fakat koşullara göre değiştirilebilir.

Kanunda belirtilen süreden sonra delil gösterilemez; ancak geç ileri sürme yargılamayı uzatma amacından kaynaklanmıyor veya tarafın kusuruna dayanmıyorsa mahkeme sonradan delil gösterilmesine izin verebilir.

Tahkikat sırasında isticvap ve ıslah da önemli kurumlardır.

Mahkeme kendiliğinden veya talep üzerine tarafların isticvabına karar verebilir; isticvap davanın temel vakıalarıyla ilgili yapılır.

Çağrılan taraf geçerli özür olmadan gelmez veya sorulara cevap vermezse, isticvap konusu vakıaları ikrar etmiş sayılabilir.

Islah ise tarafların yaptıkları usul işlemlerini kısmen veya tamamen düzeltmelerine yarar, fakat aynı davada yalnız bir kez kullanılabilir ve kural olarak tahkikat sona erene kadar yapılabilir.

Islah eden taraf, geçersiz hale gelen işlemler ve karşı tarafın zararları için gereken teminatı süresinde yatırmazsa ıslah yapılmamış sayılır.