HMGS Hukuk Yargılama Usulü Temyiz Konu Anlatımı

Temyiz, istinaftan sonra gelen ve esas olarak Yargıtay tarafından yapılan hukuka uygunluk denetimidir.

Bu yol, yeniden bir ilk derece yargılaması kurmak için değil, bölge adliye mahkemesi hukuk dairesinin temyize elverişli nihai kararında hukukun doğru uygulanıp uygulanmadığını denetlemek için vardır.

Hakem kararının iptali talebi üzerine verilen kararlar da aynı sistem içinde temyize konu olabilir.

Süre bakımından temel kural nettir: kararın ilgili tarafa tebliğinden itibaren iki hafta içinde temyiz başvurusu yapılmalıdır.

Sınavda bu süre, istinaf süresiyle karıştırılmamalı ve başlangıç noktası olarak öğrenme değil tebliğ esas alınmalıdır.

Ayrıca sadece davayı kaybeden tarafın temyize gidebileceği sanılmamalıdır; davada haklı çıkan tarafın da kararın gerekçesi, kapsamı veya ileride doğuracağı sonuçlar bakımından hukuki yararı varsa temyiz başvurusu mümkündür.

Temyizin ilk büyük filtresi, hangi kararların Yargıtay denetimine taşınamayacağıdır.

Kanun, bölge adliye mahkemelerinin bazı kararlarını temyiz dışında bırakır.

Miktar veya değeri kanunda gösterilen parasal sınırı geçmeyen davalara ilişkin kararlar bu gruptadır; bu sınır bakımından kısmi davada alacağın yalnız dava edilen kısmı değil, tamamı dikkate alınır.

Alacağın tamamı dava edilmişse, reddedilen kısmı sınırı aşmayan taraf temyiz edemez; fakat karşı taraf temyize başvurursa cevap dilekçesiyle temyize katılabilir.

Bu ayrım, sınavda sıkça düşülen bir tuzaktır: kesinlik sınırı her zaman hüküm altına alınan miktara bakılarak değil, kanunun özel hesabına göre belirlenir.

Bunun yanında belirli kira ilişkisi ve sulh hukuk mahkemesi işleri, aynı yargı çevresindeki görev ve yetki kararları, yargı yeri belirlenmesi kararları, çekişmesiz yargı kararları, soybağı sonucu doğurmayan nüfus kaydı düzeltme kararları, bazı nakil kararları ve geçici hukuki koruma kararları temyiz edilemez.

Kanun yararına temyiz, olağan temyizden farklı bir güvenlik mekanizmasıdır.

Burada tarafların kesinleşmiş uyuşmazlığını tekrar açma amacı yoktur.

İlk derece mahkemesinin kesin verdiği kararlar, istinaf denetiminden geçmeden kesinleşmiş kararlar veya bölge adliye mahkemesi hukuk dairesinin ilk derece mahkemesi sıfatıyla kesin verdiği ya da temyizden geçmeden kesinleşen kararları, yürürlükteki hukuka aykırı görülürse Adalet Bakanlığı veya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından kanun yararına temyize götürülebilir.

Yargıtay aykırılığı yerinde bulursa karar kanun yararına bozulur; ancak bu bozma, kesinleşmiş kararın taraflar bakımından doğurduğu hukuki sonuçları ortadan kaldırmaz.

Bu nedenle bu kurum, taraf lehine olağan bir hak arama yolu gibi değil, hukuk düzenindeki yanlış uygulamanın kayda geçirilmesi ve benzer hataların önlenmesi aracı gibi anlaşılmalıdır.

Temyiz başvurusu dilekçeyle yapılır ve dilekçeye karşı taraf sayısı kadar örnek eklenir.

Dilekçede tarafların kimlik ve sıfat bilgileri, kanuni temsilci veya vekil bilgileri, temyiz edilen kararın hangi bölge adliye mahkemesi hukuk dairesinden çıktığı, kararın tarihi ve sayısı, varsa Yargıtay bozması sonrasında verilen yeni karar veya direnme kararının hangi mahkemeye ait olduğu, ilamın tebliğ tarihi, kararın özeti, temyiz sebepleri ve gerekçeleri, duruşma isteniyorsa bu talep ve imza bulunmalıdır.

Fakat dilekçedeki her eksiklik otomatik ret sonucu doğurmaz.

Temyiz edenin kimliği, imzası ve temyiz olunan kararı yeterince belirlemeye yarayan kayıtlar varsa inceleme yapılır.

Dilekçe kararı veren bölge adliye mahkemesi hukuk dairesine, Yargıtay bozması üzerine karar veren ilk derece mahkemesine veya temyiz edenin bulunduğu yerdeki ilgili mahkemeye verilebilir.

İstinafa ilişkin bazı hükümler temyizde kıyasen uygulanır; bu nedenle harç, gider, süre, ret ve cevap düzeni bakımından istinaf bilgisi temyiz konusunu tamamlar.

Temyiz başvurusunun icraya etkisi de dikkat ister.

Kural olarak temyiz, kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz.

İcra ve İflas Kanunundaki icranın geri bırakılması imkânı saklıdır; ancak nafaka kararlarında icranın geri bırakılması kararı verilemez.

Kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz ayni haklarına ilişkin kararlar ise kesinleşmeden yerine getirilemez.

Bu düzenleme, temyizin sadece denetim yolu olduğunu ve her başvurunun hükmün uygulanmasını askıya almadığını gösterir.

Kötüniyetli temyiz bakımından da Yargıtay, kötüniyetli veya haksız başvuruya ilişkin yaptırımları uygulayabilir; bu nedenle temyiz, sırf icrayı geciktirme aracı olarak düşünülmemelidir.

Yargıtay incelemesi çoğunlukla dosya üzerinden yapılır.

Ancak kanun bazı dava türlerinde ve belirli parasal sınırı aşan alacak veya ayın davalarında, taraflardan biri temyiz ya da cevap dilekçesinde duruşma istemişse duruşma yapılmasına imkân verir.

Duruşma giderleri yatırılmaz veya eksik gider verilen kesin sürede tamamlanmazsa duruşma talebi dikkate alınmaz ve inceleme dosya üzerinden sürer.

Yargıtay ayrıca bilgi almak amacıyla kendiliğinden duruşma yapılmasına karar verebilir.

Önemli bir nokta da Yargıtayın temyiz sebepleriyle tamamen bağlı olmamasıdır.

Tarafların ileri sürdüğü nedenlerin dışında, kanunun açık hükmüne aykırı gördüğü hususları da inceleyebilir.

Bu, temyizin hukuk düzeniyle ilgili yönünü güçlendirir; fakat Yargıtayın serbestçe yeni vakıa araştırması yaptığı anlamına gelmez.

Yargıtayın verebileceği kararlar arasında onama, düzelterek onama ve bozma öne çıkar.

Onama kararında, kararın hukuk kurallarına uygun görülme gerekçesi gösterilir.

Esas bakımından doğru olan bir kararda yalnız kanunun olaya uygulanması veya açık ifade, hesap, kimlik gibi düzeltilebilir yanlışlıklar varsa ve yeniden yargılama gerekmiyorsa Yargıtay kararı düzelterek onayabilir.

Buna karşılık hukukun veya taraf sözleşmesinin yanlış uygulanması, dava şartlarına aykırılık, ispat için dayanılan delilin kanuni sebep olmadan kabul edilmemesi veya karara etkili yargılama hatası bulunması hâlinde karar kısmen ya da tamamen bozulur.

Bozma üzerine dosyanın hangi mahkemeye gönderileceği, bozulan kararın istinaf başvurusunun esastan reddine mi yoksa bölge adliye mahkemesinin düzelterek ya da yeniden esas hakkında verdiği karara mı ilişkin olduğuna göre değişir.

Direnme usulü, temyizin son aşamalarından biridir.

Bozma üzerine ilgili mahkeme bozmaya uyabilir veya kararında direnebilir.

Direnme kararının temyiz edilmesi hâlinde inceleme önce kararına direnilen Yargıtay dairesince yapılır.

Daire direnme kararını yerinde görürse kendi kararını düzeltir; yerinde görmezse dosya Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna gider.

Hukuk Genel Kurulunun verdiği karara uyulması zorunludur.

Bu nedenle öğrencinin temyizi yalnız “Yargıtay bozar veya onar” şeklinde ezberlemesi eksik kalır; asıl öğrenme, temyize kapalı kararlar, icraya etki, dosya üzerinden inceleme, bozma sebebi ve direnme mekanizmasının birlikte kurulmasıyla oluşur.

Temyizde süre, karar türü ve kanun yolu sonucu birlikte okunduğunda konu daha sağlam kavranır.

Başvurunun iki haftalık süre içinde yapılması tek başına yeterli değildir; kararın temyize açık olması, dilekçenin kararı belirlemeye elverişli olması ve gerekli giderlerin karşılanması gerekir.