HMGS Hukuk Yargılama Usulü İstinaf Konu Anlatımı

İstinaf, hukuk yargılamasında ilk derece mahkemesi kararının bölge adliye mahkemesi tarafından denetlenmesini sağlayan olağan kanun yoludur.

Temyizden farklı olarak istinaf, yalnızca hukuki denetim fikrine indirgenemez; kanunun çizdiği sınırlar içinde maddi vakıa, delil değerlendirmesi ve hukuki uygulama bakımından ikinci derece incelemesi yapılmasına imkân tanır.

Ancak bu, davanın baştan sona sınırsız biçimde yeniden açılması anlamına gelmez.

İstinaf aşamasında başvuru sebepleri, yeni iddia ve savunma yasağı, yeni delil yasağı ve bölge adliye mahkemesinin verebileceği karar türleri birlikte düşünülmelidir.

Öğrenme bakımından temel ayrım, istinafın yeni bir ilk derece davası değil, ilk derece kararına yönelen denetimli bir kanun yolu olduğudur.

İstinafa başvurulabilecek kararlar kanunda belirlenmiştir.

İlk derece mahkemelerinin nihai kararları bu yolun temel konusudur.

Ayrıca ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddine ilişkin kararlar, karşı tarafın yüzüne karşı verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları ile yoklukta verilen bu kararlar hakkında yapılan itiraz üzerine verilen kararlar da istinafa götürülebilir.

Diğer kanunlarda temyiz edilebileceği veya Yargıtaya başvurulabileceği belirtilmiş olup bölge adliye mahkemelerinin görev alanına giren dava ve işlerde verilen nihai kararlar da bölge adliye mahkemesine taşınır.

Bu nedenle istinafın konusu sadece klasik nihai hükümlerden ibaret değildir; geçici hukuki koruma kararlarının bazıları da kanunda gösterilen biçimde denetime açılmıştır.

Kesinlik sınırı, istinaf yoluna başvurulabilirliği belirleyen en pratik konulardan biridir.

Miktar veya değeri kanunda belirtilen sınırı geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararlar kesindir.

Buna karşılık manevi tazminat davalarında verilen kararlara karşı miktar veya değere bakılmaksızın istinaf yoluna gidilebilir.

Alacağın yalnızca bir kısmı dava edilmişse kesinlik sınırı dava edilen kısma değil, alacağın tamamına göre değerlendirilir.

Alacağın tamamı dava edilmiş ve mahkeme talebin bir kısmını reddetmişse, asıl talebinin kabul edilmeyen bölümü kesinlik sınırını geçmeyen taraf istinafa başvuramaz.

Bu kurallar, kimin ne ölçüde hukuki yararı bulunduğunu somutlaştırır.

Öğrenme tuzağı, kesinlik sınırını yalnızca hükmedilen miktara bakarak uygulamaktır; kısmi dava veya tam dava ayrımı sonucu değiştirebilir.

İstinaf başvurusu dilekçeyle yapılır ve karşı taraf sayısı kadar örnek eklenir.

Dilekçede başvuran ile karşı tarafın davadaki sıfatları, kimlik ve adres bilgileri, varsa temsilci ve vekiller, kararı veren mahkeme, kararın tarihi ve sayısı, tebliğ tarihi, karar özeti, başvuru sebepleri, gerekçe, talep sonucu ve imza yer almalıdır.

Bununla birlikte dilekçe başvuranın kimliğini, imzasını ve hangi karara karşı başvurulduğunu yeterince gösteriyorsa diğer unsurlar eksik diye doğrudan reddedilmez; inceleme, kanundaki kapsam kuralı çerçevesinde yapılır.

Dilekçe kararı veren mahkemeye verilebileceği gibi başka yer mahkemesine de verilebilir.

Başka mahkemeye verilirse gerekli kayıt yapıldıktan sonra dilekçe kararı veren mahkemeye gönderilir.

Dosya, dilekçede gösterilen daireyle bağlı kalınmadan ilgili bölge adliye mahkemesine ulaştırılır.

Başvuru süresi kural olarak iki haftadır ve ilamın taraflara usulüne uygun tebliğiyle işlemeye başlar.

Özel kanunlarda farklı süre öngörülmüşse o hükümler saklıdır.

Dilekçe kanuni süre geçtikten sonra verilmişse veya kesin bir karara yönelmişse, kararı veren mahkeme dilekçeyi reddeder.

Bu ret kararına karşı da tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir; bölge adliye mahkemesi ret kararını yerinde görmezse ilk istinaf dilekçesi üzerinden incelemeye geçer.

Başvuru sırasında gerekli harçlar ve tebliğ giderleri dâhil giderler ödenmelidir.

Hiç ödenmediği veya eksik ödendiği anlaşılırsa başvurana bir haftalık kesin süre verilerek tamamlaması istenir; tamamlanmazsa başvurunun yapılmamış sayılmasına karar verilir.

İstinaf dilekçesi karşı tarafa tebliğ edilir ve karşı taraf iki hafta içinde cevap verebilir.

Cevap dilekçesi, kararı veren mahkemeye veya gönderilmek üzere başka bir yer mahkemesine sunulabilir.

Karşı taraf, normalde başvurma hakkı bulunmasa veya başvuru süresini kaçırmış olsa bile cevap dilekçesiyle katılma yoluyla istinafa başvurabilir.

Asıl başvuran buna karşı iki hafta içinde cevap verebilir.

Ancak katılma yoluyla başvuru, asıl başvuruya bağlıdır.

Asıl başvuran talebinden feragat ederse veya başvuru esasa girilmeden reddedilirse, katılma yoluyla yapılan başvuru da ayakta kalmaz.

Taraflar ilam kendilerine tebliğ edilmeden istinaf hakkından feragat edemez; başvurudan sonra feragat edilirse dosyanın gönderilip gönderilmediğine göre başvuru kararı veren mahkemece veya bölge adliye mahkemesince feragat nedeniyle reddedilir.

İstinaf başvurusunun icraya etkisi sınırlıdır.

Kural, başvurunun kararın icrasını durdurmamasıdır.

İcra ve İflas Kanunundaki icranın geri bırakılması kuralları saklıdır; fakat nafaka kararlarında icranın geri bırakılması kararı verilemez.

Buna karşılık kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal üzerindeki ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez.

Bu ayrım önemlidir: istinafa başvuruldu diye her hüküm kendiliğinden askıya alınmaz, fakat kanun bazı karar türlerinde kesinleşmeyi infaz koşulu olarak arar.

İstinaf başvurusunun kötü niyetle yapıldığı anlaşılırsa bölge adliye mahkemesi kötü niyetli dava açmaya ilişkin yaptırımları uygular.

Bölge adliye mahkemesi öncelikle dosya üzerinde ön inceleme yapar.

İncelemenin başka daire veya başka bölge adliye mahkemesince yapılması gerektiği, kararın kesin olduğu, başvurunun süresinde yapılmadığı, başvuru şartlarının yerine getirilmediği veya başvuru sebep ve gerekçesinin hiç gösterilmediği tespit edilirse önce bu konularda karar verilir.

Eksiklik yoksa dosya esastan incelemeye alınır.

Bazı hâllerde duruşma yapılmadan karar verilir.

Yasaklı hâkimin karar vermesi, haklı ret talebine rağmen hâkimin davaya bakması, görev veya yetki konusunda ağır usul hatası, diğer dava şartlarına aykırılık, davanın açılmamış sayılması gibi usule aykırı kararlar veya uyuşmazlığı etkileyen önemli delillerin toplanmamış ya da değerlendirilmemiş olması durumunda karar kaldırılıp dosya yeniden görülmek üzere gönderilebilir.

Karar hukuka uygunsa başvuru esastan reddedilebilir; kanunun uygulanmasındaki hata yeniden yargılamayı gerektirmiyorsa düzeltilerek karar kurulabilir.

İncelemenin kapsamı istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlıdır.

Bölge adliye mahkemesi kamu düzenine aykırılık görürse bunu kendiliğinden dikkate alır.

Duruşmasız karar verilecek hâller dışında inceleme duruşmalı yapılır ve duruşma günü taraflara bildirilir.