HMGS Adi Şirket ve Şahıs Şirketleri Konu Anlatımı

Türk Ticaret Kanunu ticaret şirketlerini sınırlı sayı ilkesiyle sayar: kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirket.

Bu sayımın ardından kanun, şirketleri şahıs şirketi ve sermaye şirketi ayrımı içinde konumlandırır.

Kollektif şirket ile komandit şirket şahıs şirketidir.

Anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket sermaye şirketidir.

Kooperatif ise ticaret şirketleri arasında yer almakla birlikte bu ikili ayrımda ayrıca şahıs veya sermaye şirketi olarak nitelendirilmez.

Bu sınıflandırma ezber bir liste olarak görülmemelidir; ortakların sorumluluğu, kişisel niteliklerin önemi, pay devri ve alacaklıların başvuru imkanları gibi pek çok sonuç bu ayrımın üzerine kurulur.

Adi şirket bu listede bir ticaret şirketi türü değildir.

Adi şirketin önemi, Türk Borçlar Kanunundaki genel ortaklık rejimi olması ve Ticaret Kanununun boşluk doldurmak için bu rejime başvurmasıdır.

Ticaret şirketlerinin her biri tüzel kişiliğe sahiptir ve Türk Medeni Kanununun tüzel kişilere ilişkin hükümleri çerçevesinde haklardan yararlanıp borç üstlenebilir.

Buna karşılık adi şirketin kendisi ticaret şirketi olarak sayılmaz ve Ticaret Kanunundaki tüzel kişilik kuralının kapsamına girmez.

Sınavda sık yapılan hata, adi şirketi şahıs şirketleriyle aynı torbaya koyup ticaret şirketi saymaktır.

Şahıs şirketi denildiğinde Ticaret Kanunu bakımından kollektif ve komandit şirketler anlaşılır; adi şirket ise ticaret şirketleri sistemine yollama yoluyla etki eden ayrı bir Borçlar Kanunu kurumudur.

Kanunun uygulama hükmü bu ilişkiyi açıklar.

Her şirket türüne özgü hükümler saklıdır.

Önce ilgili şirket türünün özel hükümlerine bakılır.

Orada çözüm yoksa Türk Medeni Kanununun tüzel kişilere ilişkin genel hükümleri ve Ticaret Kanununda hüküm bulunmayan konularda Türk Borçlar Kanununun adi şirkete dair hükümleri, ilgili şirket türünün niteliğine uygun olduğu ölçüde uygulanır.

Bu ifade iki sınırlama içerir.

Birincisi, özel ticaret şirketi hükmü varsa adi şirket hükmü onu aşamaz.

İkincisi, adi şirket hükmü ancak şirket türünün yapısına uygunsa uygulanır.

Örneğin tüzel kişiliğe, sicil düzenine veya sermaye şirketlerinin pay yapısına aykırı düşen bir adi şirket kuralı doğrudan taşınamaz.

Bu yollama düzeni, ticaret şirketleri hukukunu kapalı bir sistem olmaktan çıkarmaz; sadece boşlukları doldurur.

Öğrenci açısından doğru yöntem, önce şirketin türünü belirlemek, sonra o türe ait özel hükmü aramak, ardından genel ticaret şirketi hükümlerine ve en son uygun düştüğü ölçüde adi şirket hükümlerine gitmektir.

Sıralama ters kurulursa yanlış sonuçlar doğabilir.

Örneğin şahıs şirketinde ortakların kişisel sorumluluğuna ilişkin özel hükümler varken, adi şirketin daha genel hükümleriyle bu sorumluluğu daraltmak mümkün değildir.

Aynı şekilde sermaye şirketlerinde pay ve organ yapısı, adi şirket mantığıyla değil kendi emredici hükümleriyle değerlendirilir.

Ticaret şirketleri için genel zemini oluşturan konulardan biri sermaye koyma borcudur.

Kanunda aksine hüküm yoksa para, alacak, kıymetli evrak, sermaye şirketlerine ait paylar, fikri mülkiyet hakları, taşınırlar, taşınmazlar, kullanım ve yararlanma hakları, kişisel emek, ticari itibar, ticari işletmeler, devredilebilir elektronik ortamlar ve ekonomik değeri olan diğer haklar sermaye olarak konulabilir.

Ancak bu geniş liste her şirket türünde aynı şekilde uygulanmaz.

Kanun bazı türler için özel yasaklar koyar; anonim şirkette hizmet edimi, kişisel emek, ticari itibar ve vadesi gelmemiş alacakların sermaye olamaması buna örnektir.

Bu yüzden genel hüküm öğrenilirken her türün kendi sınırlamalarının saklı olduğu unutulmamalıdır.

Sermaye koyma borcu şirkete karşı doğar.

Her ortak, usulüne uygun düzenlenip imzalanmış şirket sözleşmesi veya esas sözleşmeyle taahhüt ettiği sermayeyi şirkete getirmekle yükümlüdür.

Taşınmazlar, fikri mülkiyet hakları, özel sicile tabi değerler ve taşınırlar bakımından ayni sermayenin şirket tarafından güvenle kazanılmasını sağlayan kayıt, şerh veya tevdi mekanizmaları öngörülür.

Paradan başka bir ekonomik değer veya taşınır sermaye olarak taahhüt edilmişse şirket tüzel kişilik kazandığı andan itibaren bunlar üzerinde malik gibi tasarruf edebilir; taşınmazlarda ise tasarruf için tapu tescili gerekir.

Şirket, ortağın sermaye borcunu ifasını ve gecikme zararını isteyebilir.

Şahıs şirketlerinde bu davayı ortaklar da açabilir; bu ayrıntı, şahıs şirketlerinde ortaklar arası güven ve kişisel bağın hukuki etkisini gösterir.

Sermaye borcunun zamanında yerine getirilmemesi bazı ek sonuçlar doğurur.

Sermaye para olarak taahhüt edilmiş ve zamanında ifa edilmemişse, tazminat hakkı saklı kalmak üzere şirketin tescili anından itibaren temerrüt faizi istenir.

Sermaye olarak alacağını devreden ortak, alacak şirketçe tahsil edilmedikçe borcundan kurtulmaz.

Vadesi gelmemiş alacakta kural olarak vade gününden, muaccel alacakta şirket sözleşmesi veya esas sözleşme tarihinden itibaren bir ay içinde tahsil beklenir; tahsil edilemeyen kısım bakımından ortak sorumluluğu devam eder.

Ayni sermayeye bilirkişi tarafından biçilen değerler ilgililerce kabul edilmiş sayılır ve aksi kararlaştırılmadıkça sermaye olarak konulan ayınların mülkiyeti şirkete geçer.

Hizmet karşılığının kâra katılma şeklinde ödenmesi ise çalışanı ortak yapmaz; kârdan pay alma ile ortak sıfatı karıştırılmamalıdır.

Ortakların kişisel alacaklıları bakımından şahıs ve sermaye şirketleri arasındaki fark belirgindir.

Bir şahıs şirketi devam ettiği sürece, ortağın kişisel alacaklısı alacağını şirket malvarlığından doğrudan alamaz.

Başvurabileceği değer, bilançoya göre borçlu ortağa düşen kâr payıdır; şirket feshedilmişse tasfiye payına da yönelebilir.

Bilanço henüz düzenlenmemişse düzenlenecek bilançoda borçluya düşecek kâr ve tasfiye payı üzerine haciz koydurabilir.

Bu sistem, şahıs şirketinin faaliyetteki malvarlığını ortağın şahsi borçlarından korurken alacaklıyı tamamen korumasız bırakmaz.

Sermaye şirketlerinde ise alacaklı, kâr veya tasfiye payı yanında borçlu ortağa ait senede bağlanmış veya bağlanmamış payların haczini ve paraya çevrilmesini isteyebilir; haciz pay defterine işlenir.

Bütün ticaret şirketlerinde alacaklılar, ortağın şirketten olan diğer alacaklarına da haciz koyabilir.

Adi şirket hükümlerine yollamanın somut bir örneği kollektif şirkette görülür.

Kollektif şirket sözleşmesi kanuni şekilde yapılmamışsa veya sözleşmeye konması zorunlu kayıtlardan biri eksik ya da geçersizse şirket adi şirket hükmünde sayılır.

Bu durumda tescil yükümlülüğüne ilişkin sonuçlar saklı kalmakla birlikte Türk Borçlar Kanununun adi şirket hükümleri uygulanır.

Yine kollektif şirkette kâr ve zarar paylaşımının belirlenmesi hakkaniyete aykırı bulunup mahkemece iptal edilirse paylaşım adi şirket hükümlerine göre yapılır.