HMGS Cari Hesap Konu Anlatımı

Cari hesap sözleşmesi, özellikle sürekli ticari ilişkilerde tarafların her işlemden doğan alacağı ayrı ayrı takip etmesini önleyen bir hesaplaşma yöntemidir.

Taraflar, aralarındaki herhangi bir hukuki sebep veya ilişkiden doğan alacakları tek tek istemekten karşılıklı olarak vazgeçer; bunun yerine alacak ve borç kalemlerini bir hesaba işler ve ancak hesabın kesilmesiyle ortaya çıkacak artan tutarı isteyebilir.

Bu nedenle cari hesap basit bir muhasebe tablosu değildir; alacakların talep edilme zamanını ve tarafların hukuki durumunu değiştiren özel bir sözleşmedir.

Geçerlilik bakımından en önemli nokta şekildir: cari hesap sözleşmesi yazılı yapılmadıkça geçerli olmaz.

Sınavda sözlü mutabakat, fiili hesap tutma veya taraflar arasında düzenli ticaret bulunması tek başına cari hesap sözleşmesi kurulduğu anlamına getirilmemelidir.

Cari hesaba bir kalemin yazılması, kural olarak o kalemi doğuran sözleşmeden kaynaklanan dava ve savunma haklarını düşürmez.

Örneğin mal satışından doğan bedel alacağı hesaba geçirilmişse, satış sözleşmesinin geçerliliğine veya ayıplı ifaya ilişkin savunmalar sırf kayıt nedeniyle kaybolmaz.

Asıl işlem sonradan iptal edilirse bu işlemden doğan kayıt da hesaptan çıkarılır.

Aynı şekilde cari hesap kurulmadan önce doğmuş bir alacak tarafların onayıyla hesaba alınırsa, aksi kararlaştırılmadıkça borcun yenilendiği sonucu doğmaz.

Bu ayrım önemlidir; cari hesap, borcu her durumda yeni bir borca dönüştüren bir yenileme kurumu değildir.

Ticari senetlerde ise daha sıkı bir kayıt vardır: senedin hesaba geçirilmesi, bedelinin alınması şartına bağlı kabul edilir.

Bedel tahsil edilemezse senet sahibine döner ve kayıt silinir.

Cari hesap ilişkisi bazı alacakları dışarıda bırakır.

Takas edilmesi mümkün olmayan alacaklar cari hesaba geçirilemez.

Ayrıca belirli bir amaca harcanmak veya ayrıca emre hazır tutulmak üzere verilen para ve mallardan doğan alacaklar da hesabın konusu olmaz.

Bu kural, tarafların hesabı her türlü para hareketini yutan sınırsız bir alan gibi kullanmasını engeller.

Buna karşılık taraflar arasında cari hesap bulunması, komisyon sözleşmesinden kaynaklanan ücretlerin veya giderlerin istenmesine engel değildir.

Dolayısıyla sınavda cari hesap görüldüğünde, bütün feri taleplerin kendiliğinden hesap içine girdiği varsayılmamalıdır; önce alacağın niteliğine ve hesaba geçirilebilir olup olmadığına bakılır.

Hesabın işleyişi hesap devreleri üzerinden anlaşılmalıdır.

Sözleşme veya ticari teamül belirli dönemler öngörmüşse, bu dönemlerin sonunda hesap kapatılır ve alacak ile borç kalemleri arasındaki fark bulunur.

Böyle bir belirleme yoksa her takvim yılının son günü kapanış günü sayılır.

Devre sonunda tanınan veya mahkemece belirlenen bakiye yeni devrenin ilk kalemi olarak hesaba aktarılır.

Sözleşme sona ermişse veya artan tutar haczedilmişse, artık bu tutarın ödenmesi gündeme gelir.

Bakiyeyi gösteren cetveli alan taraf, aldığı tarihten itibaren bir ay içinde noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza içeren yazıyla itiraz etmezse bakiyeyi kabul etmiş sayılır.

Bu kabul sonucu, sessiz kalmanın olağan susma sayılmadığı özel bir ticari sonuçtur.

İtiraz yollarının kanunda sınırlı biçimde sayılması da öğrenme açısından önemlidir.

Taraf bakiyeyi kabul etmek istemiyorsa, itirazını sıradan telefon görüşmesiyle, ticari teamül gereği yapılan sözlü bildirimle veya belirsiz bir iç yazışmayla güvenceye almış olmaz.

Noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı yazı gibi ispat gücü yüksek yollar aranır.

Bir aylık süre cetvelin alınmasıyla başlar; bu nedenle süre hesabı kapanış gününden değil, bakiyeyi gösteren belgenin muhataba ulaşmasından hareketle yapılır.

Bakiye kabul edilse bile bu sonuç cari hesabın bütün hükümlerini geçmişe etkili biçimde tartışmasız hale getirmez; özellikle haksız kayıt, hesap hatası veya tekrarlanan kayıt iddiaları kanunun ayrıca zamanaşımına bağladığı dava konuları arasında kalır.

Faiz bakımından iki ayrı nokta karıştırılmamalıdır.

Cari hesabın alacak sütununa yazılan tutarlar için sözleşme veya ticari teamül gereğince kayıt tarihinden itibaren faiz yürüyebilir.

Devre sonunda alacak ve borç kalemleri mahsup edilip bakiye bulunduğunda ise kanunun aradığı şartlar varsa bu bakiyeye, belirlenip hesaba kaydedildiği tarihten itibaren faiz işler.

Buna karşılık bileşik faize yol açabilecek uygulama kural olarak yapılamaz ve bu yasağa aykırı sözleşme hükmü öngörülemez.

Ancak taraflar, üç aydan kısa olmamak şartıyla faizlerin anaparaya eklenmesini, hesap devrelerini ve faiz ile komisyon miktarlarını sözleşmeyle belirleyebilir.

Buradaki öğrenme tuzağı, bileşik faizin tamamen imkansız olduğunu sanmaktır; kanun yasak kuralını koyarken, belirli koşullarda sözleşmesel düzenlemeye alan bırakır.

Cari hesabın en karakteristik sonucu bütünlük ilkesidir.

Hesaba geçirilmiş alacak ve borç kalemleri ayrılmaz bir bütün oluşturur.

Hesap kesilmeden önce taraflardan hiçbiri tek bir kaleme dayanarak cari hesap içindeki pozisyonu bakımından alacaklı veya borçlu sayılmaz.

Tarafların hukuki durumu, sözleşmenin sonunda hesabın kesilmesiyle belirlenir.

Bu nedenle cari hesapta tek tek kayıtların toplamına bakmak yeterli değildir; asıl talep edilebilir sonuç bakiyedir.

Bu ilke, cari hesabı sıradan takastan da ayırır.

Takasta belirli karşılıklı alacaklar birbirini sona erdirirken, cari hesapta alacaklar bir hesap ilişkisi içinde toplanır, dönemsel olarak mahsup edilir ve nihai bakiyeye bağlanır.

Bütünlük ilkesi, uygulamada tarafların aceleci talep kurmasını da sınırlar.

Hesap devresi kapanmadan bir taraf belirli bir kaydı seçip bunun bağımsız ödenmesini isteyemez; çünkü o kayıt aynı hesap içindeki karşı kalemlerle birlikte değerlendirilir.

Fakat bu durum, hesabın dışında bırakılması gereken alacakların veya tahsil edilmeyen senetlerin hesaptan çıkarılması kurallarını ortadan kaldırmaz.

Yani bütünlük, geçerli şekilde hesaba girmiş kalemler için geçerlidir.

Hangi kalemin hesap içinde kalacağı, hangi kalemin silineceği ve hangi taleplerin ayrıca korunacağı önce kanundaki özel hükümlerle belirlenir; sonra nihai bakiye mantığı işletilir.

Sona erme sebepleri de açık biçimde düzenlenmiştir.