HMGS Ticaret Sicili Konu Anlatımı

Ticaret sicili, tacirleri, ticari işletmeleri ve kanunun açıklanmasını gerekli gördüğü ticari olayları görünür kılan resmi kayıt düzenidir.

Ticaret hukukunda güven yalnızca tarafların birbirine verdiği sözle sağlanmaz; üçüncü kişilerin kimin tacir olduğunu, işletmenin merkezini, unvanını, temsil yetkilerini ve tescile bağlı değişiklikleri görebilmesi gerekir.

Bu nedenle ticaret sicili hem idari bir kayıt sistemi hem de özel hukuk sonuçları doğuran bir açıklık aracıdır.

Sicil müdürlükleri ticaret ve sanayi odaları ile ticaret odaları bünyesinde kurulur; il merkezleri dışındaki odalarda müdürlük veya şube kurulması da mümkündür.

Sicil, bakanlığın gözetimi ve denetimi altında tutulur.

Elektronik kayıt sistemi ve merkezi ortak veri tabanı, ticari bilgilerin ülke genelinde düzenli ve erişilebilir olmasını amaçlar.

Kayıt işlemleri sırasında kişisel verilerin korunması da bu sistemin ayrılmaz parçasıdır.

Sicilin yönetimi ticaret sicili müdürüne aittir.

Müdür ve yardımcılarının atanması, görevden alınması ve nitelikleri yönetmelik düzenine bağlanmıştır.

Sicilin tutulmasından doğan zararlarda devlet ve ilgili oda müteselsilen sorumludur.

Bu sorumluluk, sicilin yalnızca özel kişilerin başvurularını dosyalayan pasif bir arşiv olmadığını gösterir.

Sicil görevlileri görevleriyle ilgili suçlarda kamu görevlisi gibi değerlendirilir; onlara karşı işlenen suçlar da kamu görevlisine karşı işlenmiş kabul edilir.

Bakanlığın denetim ve talimat yetkisi, sicil uygulamasında ülke çapında birlik sağlama işlevi görür.

Sınav bakımından buradan çıkan temel sonuç, sicilin kamusal güven taşıyan, fakat ticari özel hukuk sonuçları da doğuran karma nitelikli bir kurum olduğudur.

Tescil kural olarak istem üzerine yapılır.

İlgililer, temsilcileri veya hukuki halefleri yetkili sicil müdürlüğüne başvurabilir.

Bir tescil için birden çok kişi yetkili ve yükümlüyse, aksine hüküm yoksa bunlardan birinin istemi tümü adına yapılmış sayılır.

Başvuru dilekçeyle olur ve başvuran kimliğini ispat eder; imza noter tarafından onaylanmışsa ayrıca kimlik ispatı aranmaz.

Kanunda başka süre öngörülmemişse tescil isteme süresi on beş gündür.

Süre, tescili gerektiren işlem veya olgunun gerçekleşmesiyle başlar; işlem bir senet veya belgenin düzenlenmesine bağlıysa başlangıç o belgenin düzenlendiği tarihtir.

Sicil müdürlüğünün yetki çevresi dışında oturanlar için süre bir aya çıkar.

Tescil edilmiş bir hususta değişiklik olursa bu değişiklik de tescil edilir; tescilin dayandığı işlem veya olgu sona ererse kayıt silinir ya da değiştirilir.

Böylece sicil statik bir kuruluş kaydı değil, ticari hayatı izleyen güncel bir sistemdir.

Sicil müdürünün görevi şekli kabulden ibaret değildir.

Müdür, tescil için kanuni şartların bulunup bulunmadığını inceler.

Tüzel kişi tescillerinde özellikle şirket sözleşmesinin emredici hükümlere aykırı olup olmadığı ve kanunun zorunlu tuttuğu unsurları içerip içermediği kontrol edilir.

Tescil edilecek kayıt gerçeği tam yansıtmalı, üçüncü kişilerde yanlış izlenim doğurmamalı ve kamu düzenine aykırı olmamalıdır.

Bu üçlü ölçüt, sicilin güvenilirliğinin merkezindedir.

Çözümü mahkeme kararına bağlı olan veya müdürün kesin tescilde haklı olarak duraksadığı konular ise ilgilinin istemi üzerine geçici tescil edilebilir.

Geçici tescil, uyuşmazlığı kesin çözmez; ilgililer üç ay içinde mahkemeye başvurduklarını veya kendi aralarında anlaştıklarını göstermezse kayıt resen silinir.

Mahkemeye gidilmişse kesinleşen hükme göre işlem yapılır.

Tescili zorunlu bir hususun süresinde sicile getirilmemesi halinde sicil müdürü devreye girer.

Müdür, yükümlüleri uygun bir süre içinde tescil istemeye veya tescil sebebinin bulunmadığını ispatlamaya çağırır.

Bu çağrıya uyulmaz ve kaçınma sebebi de bildirilmezse idari para cezası gündeme gelir.

Kaçınma sebepleri süresinde bildirilirse konu asliye ticaret mahkemesince dosya üzerinden incelenebilir; mahkeme tescili gerekli görürse müdüre tescil emri verir, aksi halde istem reddedilir.

İlgililer sicil müdürlüğünün tescil, değişiklik veya silinme hakkındaki kararlarına karşı tebliğden itibaren sekiz gün içinde sicilin bulunduğu yerde ticari davalara bakmakla görevli asliye ticaret mahkemesine itiraz edebilir.

İtiraz çoğunlukla dosya üzerinden incelenir; üçüncü kişilerin sicildeki menfaatleri etkileniyorsa onlar da dinlenebilir.

Sicilin açıklığı, herkesin sicil içeriğini ve saklanan belgeleri inceleyebilmesiyle sağlanır.

Tescil işleminin dayanağı olan dilekçeler, beyannameler, senetler, belgeler ve ilanları içeren gazeteler sicil müdürlüğünde saklanır.

İlgililer giderini ödeyerek onaylı suret alabilir; bir hususun sicilde kayıtlı olup olmadığına dair belge de isteyebilir.

Tescil edilen hususlar, aksine düzenleme yoksa Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilir.

İlan, sicilin üçüncü kişiler bakımından etkisini kuran temel aşamadır.

Kural olarak ticaret sicili kayıtları, tescilin bu gazetede ilan edildiği günü izleyen iş gününden itibaren üçüncü kişiler hakkında sonuç doğurur.

İlanın tamamı aynı nüshada yayımlanmamışsa son kısmın yayımlandığı günü izleyen iş günü esas alınır.

Özel hükümler, bazı kayıtların tescille birlikte derhal sonuç doğurmasını öngörebilir.

Tescil ve ilan sonuçları iki yönlü düşünülmelidir.

Üçüncü kişiler, kendilerine karşı sonuç doğurmaya başlayan sicil kayıtlarını bilmediklerini ileri süremez.

Bu, sicilin olumlu etkisidir ve ticari güvenliği sağlar.

Buna karşılık tescili zorunlu olduğu halde tescil edilmeyen veya ilanı zorunlu olduğu halde ilan edilmeyen bir husus, üçüncü kişilere ancak onların bunu bildikleri ya da bilmeleri gerektiği ispatlanırsa ileri sürülebilir.

Bu da sicilin olumsuz etkisi olarak öğrenilmelidir.

Tescil kaydı ile ilan edilen durum farklıysa, üçüncü kişi gerçek tescil durumunu bildiği ispatlanmadıkça ilana güvenebilir.

Gerçeğe aykırı beyanda bulunanlar idari para cezasıyla karşılaşır; yanlış tescilden zarar görenlerin tazminat isteme hakkı saklıdır.

Ayrıca kayıtların gerçeğe aykırı olduğunu öğrenip düzeltme istemeyenler veya değişen, sona eren ya da yeniden tescili gereken bir hususu sicile getirmeyenler, kusurlarıyla üçüncü kişilere verdikleri zarardan sorumlu olur.

Ticaret sicilinde açıklık ilkesi ile güven ilkesi birlikte çalışır.

Açıklık, herkesin sicile ve dayanak belgelere ulaşabilmesi sayesinde üçüncü kişilere araştırma imkanı verir.

Güven ise bu araştırmanın sonucuna hukuki değer bağlar.

İlan edilmiş kaydı bilmediğini söyleyen üçüncü kişi kural olarak korunmaz; çünkü ilanla birlikte bilgiye ulaşılabilir kabul edilir.

Buna karşılık sicile getirilmemiş veya ilan edilmemiş bir hususun üçüncü kişiye karşı ileri sürülmesi için onun bu hususu bildiği ya da bilmesi gerektiği ispatlanmalıdır.

Böylece kanun, kayıt yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişinin kendi eksikliğinden yararlanmasını engeller.