HMGS Poliçe Konu Anlatımı

Poliçe, kambiyo senetleri içinde üç köşeli ilişki mantığıyla çalışan bir senettir.

Düzenleyen, muhataba belirli bir bedeli lehtara veya onun emrine ödeme konusunda kayıtsız ve şartsız bir havale yöneltir.

Muhatap poliçeyi kabul ederse kambiyo borçlusu olarak vadede ödeme taahhüdü altına girer.

Bu yapı, poliçeyi basit bir borç ikrarından ayırır.

Düzenleyen ödeme emrini kurar, muhatap kabul ile asıl ödeme yükünü üstlenir, lehtar veya sonraki hamil senetteki hakkı kullanır.

Kambiyo senetleriyle borçlanabilmek için sözleşme ile borçlanma ehliyeti gerekir.

Bu genel ehliyet kuralı, poliçedeki şekil sıkılığıyla birlikte düşünülmelidir: ehliyeti olan kişi bile, kanuni unsurları taşımayan bir metinle poliçe borcu doğurmayabilir.

Poliçenin şekil şartları konunun temelidir.

Senet metninde “poliçe” kelimesi veya senet başka dilde yazılmışsa o dildeki karşılığı bulunmalıdır.

Belirli bir bedelin ödenmesi hususunda kayıtsız ve şartsız havale yer almalıdır.

Muhatabın adı, vade, ödeme yeri, kime veya kimin emrine ödeme yapılacağı, düzenlenme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası gösterilmelidir.

Bu unsurlar poliçenin tedavül güvenliği için zorunludur; çünkü senedi devralan kişi, temel ilişkiyi araştırmadan senet metninden neyin, kim tarafından, ne zaman ve nerede ödeneceğini anlayabilmelidir.

Düzenleyenin imzası özellikle vazgeçilmezdir; imzasız bir metin kambiyo taahhüdü kurmaz.

Her unsur eksikliği aynı sonucu doğurmaz.

Kanun bazı boşlukları tamamlayıcı hükümlerle doldurur.

Vade gösterilmemişse poliçe görüldüğünde ödenecek sayılır.

Ödeme yeri ayrıca belirtilmemişse muhatabın adı yanında gösterilen yer ödeme yeri ve muhatabın yerleşim yeri kabul edilir.

Düzenlenme yeri yoksa düzenleyenin adı yanında gösterilen yer düzenlenme yeri sayılır.

Buna karşılık kanuni tamamlayıcı kuralın kapsamadığı zorunlu unsur eksikliği senedin poliçe sayılmasını engeller.

Bu yüzden sınavda önce eksik unsurun hangisi olduğu, sonra kanunun o eksiklik için bir varsayım getirip getirmediği sorulmalıdır.

Bütün şekil eksikliklerini aynı kefeye koymak yanlış sonuç verir.

Poliçe farklı kurgu biçimleriyle düzenlenebilir.

Düzenleyen poliçeyi kendi emrine yazabilir; kendi üzerine veya üçüncü kişi hesabına düzenleyebilir.

Poliçe bir üçüncü kişinin nezdinde, muhatabın yerleşim yerinde veya başka bir yerde ödenmek üzere de kurulabilir.

Görüldüğünde veya görüldüğünden belirli süre sonra ödenecek poliçelerde düzenleyen faiz şartı koyabilir; diğer vadelerde faiz şartı yazılmamış sayılır.

Faiz oranı senette gösterilmezse faiz kaydı da yazılmamış kabul edilir.

Bedel hem yazı hem rakamla gösterilip farklıysa yazıyla gösterilen bedel esas alınır; yalnız yazıyla veya yalnız rakamla birden çok bedel yazılmış ve fark doğmuşsa en düşük bedel geçerli olur.

Bu kurallar, poliçe metnindeki belirsizliği dolaşım güvenliği lehine azaltır.

Poliçede imzaların bağımsızlığı ilkesi özel önem taşır.

Senette ehliyetsiz kişilerin, sahte imzaların, hayali kişilerin veya herhangi bir nedenle imzalayanı bağlamayan imzaların bulunması diğer imzaların geçerliliğini etkilemez.

Böylece senet üzerindeki her kambiyo taahhüdü kendi geçerlilik alanında değerlendirilir.

Yetkisiz temsilci de ağır bir sonuçla karşılaşır: temsil yetkisi olmadığı hâlde başkası adına poliçe imzalayan kişi bizzat sorumlu olur; öderse temsil olunan kişinin sahip olabileceği haklara geçer.

Yetkisini aşan temsilci için de aynı kural uygulanır.

Düzenleyen ise poliçenin kabul edilmemesinden ve ödenmemesinden sorumludur.

Kabul edilmeme sorumluluğunu şartla kaldırabilir; fakat ödenmemeden sorumlu olmayacağına dair kayıt yazılmamış sayılır.

Açık poliçe, tedavüle çıkarılırken tamamen doldurulmamış poliçedir.

Taraflar arasındaki doldurma anlaşmasına aykırı davranılması, her durumda hamile karşı ileri sürülemez.

Hamil poliçeyi kötüniyetle iktisap etmişse veya iktisap sırasında ağır kusurluysa bu savunma yapılabilir.

Bu kural temel ilişki ile senet ilişkisi arasındaki ayrımı gösterir.

Düzenleyen veya imza sahibi, kendi muhatabıyla yaptığı doldurma anlaşmasını iyi niyetli hamile karşı kolayca kullanamaz; aksi hâlde açık poliçenin dolaşımı güvenilmez hâle gelir.

Ancak kötüniyet veya ağır kusur hâlinde hamilin korunması haklı görülmez.

Poliçe açıkça emre yazılı olmasa bile ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebilir.

Düzenleyen “emre yazılı değildir” anlamına gelen bir kayıt koymuşsa devir alacağın temliki hükümlerine bağlanır.

Ciro kayıtsız ve şartsız olmalıdır; şartlar yazılmamış sayılır, kısmi ciro batıldır.

Ciro poliçe veya alonj üzerine yazılır ve ciranta tarafından imzalanır.

Beyaz ciroda lehine ciro yapılan kişi gösterilmeyebilir; sadece imza yeterli olabilir, fakat beyaz cironun poliçenin arkasına veya alonja yazılması gerekir.

Ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle poliçeden doğan haklar devredilir.

Ciranta aksi şart edilmedikçe kabul edilmeme ve ödenmemeden sorumludur.

Yetkili hamil, birbirine bağlı ve düzenli ciro zincirinden anlaşılır; çizilmiş cirolar bu değerlendirmede yok sayılır.

Poliçede def’iler sınırlı biçimde ileri sürülür.

Poliçeden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasındaki doğrudan ilişkiye dayanan savunmaları başvuran hamile karşı ileri süremez; ancak hamil poliçeyi iktisap ederken bilerek borçlunun zararına hareket etmişse bu savunmalar dinlenebilir.

Bu kural, kambiyo senetlerinin tedavül güvenliğini sağlar.

Tahsil cirosu ve rehin cirosu gibi ciro türleri ise cironun işlevini değiştirir.

Tahsil cirosunda hamil poliçeden doğan hakları kullanabilir, fakat yeniden ancak tahsil cirosu yapabilir.

Rehin cirosunda hamil teminat amacıyla hakları kullanır; yaptığı ciro tahsil cirosu hükmündedir.

Kabul, muhatabın poliçe bedelini vadede ödeme taahhüdüdür.

Poliçe vadeye kadar hamil veya senedi elinde bulunduran kişi tarafından muhatabın yerleşim yerinde kabule arz edilebilir.

Düzenleyen kabule arzı şart koşabilir, belirli poliçeler dışında kabule arzı yasaklayabilir veya belirli tarihten önce arzı engelleyebilir; cirantalar da düzenleyenin yasağı yoksa arz şartı koyabilir.

Görüldükten belirli süre sonra ödenecek poliçeler düzenlenme gününden itibaren bir yıl içinde kabule arz edilmelidir; bu süre düzenleyen tarafından kısaltılabilir veya uzatılabilir, cirantalarca kısaltılabilir.

Kabul beyanı poliçe üzerine yazılır ve muhatapça imzalanır; muhatabın ön yüze attığı çıplak imza kabul sayılır.

Kabul kayıtsız şartsız olmalıdır, fakat muhatap bedelin yalnız bir kısmını kabul edebilir.

Kabul eden ödemediğinde hamil, kabul edene doğrudan başvurabilir.

Aval, poliçe bedelinin ödenmesini tamamen veya kısmen güvence altına alan kambiyo teminatıdır.

Üçüncü kişi aval verebileceği gibi poliçede imzası bulunan biri de aval verebilir.

Aval şerhi poliçe veya alonj üzerine yazılır, aval amacı gösteren ibareyle ifade edilir ve aval veren tarafından imzalanır.

Muhatap veya düzenleyenin imzası hariç olmak üzere poliçenin yüzüne atılan her imza aval sayılır.

Kimin için verildiği belirtilmemişse aval düzenleyen için verilmiş kabul edilir.

Aval veren, kimin için taahhüt altına girmişse onun gibi sorumlu olur.

Teminat altına alınan borç şekil noksanı dışındaki bir nedenle batıl olsa bile aval verenin taahhüdü geçerliliğini korur.

Ödeme yapan avalist, lehine aval verdiği kişiye ve ona karşı sorumlu olanlara başvurma haklarını kazanır.

Poliçede vade yalnız kanunun saydığı biçimlerden biriyle kurulabilir: görüldüğünde, görüldükten belirli süre sonra, düzenlenme gününden belirli süre sonra veya belirli bir günde ödeme.

Başka şekilde vade yazılması veya birbirini izleyen çeşitli vadeler gösterilmesi poliçeyi batıl kılar.

Görüldüğünde ödenecek poliçe ibrazda ödenir ve kural olarak düzenlenme gününden itibaren bir yıl içinde ibraz edilmelidir.

Belirli bir günde veya düzenlenme ya da görülmeden belirli süre sonra ödenecek poliçede hamil, poliçeyi ödeme gününde veya izleyen iki iş günü içinde ibraz etmelidir.

Hamil vadeden önce ödemeyi kabul etmek zorunda değildir.

Vadesinde ödeme yapan kişi, hile veya ağır kusuru yoksa borcundan kurtulur; ciro zincirinin düzenli olup olmadığını inceler, fakat ciranta imzalarının gerçekliğini araştırmakla yükümlü değildir.

Kısmi ödeme hamil tarafından reddedilemez.

Başvurma hakkı, poliçenin kabul edilmemesi veya ödenmemesi hâlinde hamilin düzenleyen, cirantalar, aval verenler ve diğer borçlulara yönelmesini sağlar.

Kabul etmeme ve ödememe kural olarak protesto ile tespit edilir; “gidersiz” kayıt varsa protestosuz başvuru mümkün olabilir, fakat ibraz ve ihbar süreleri önemini korur.

Poliçeyi düzenleyen, kabul eden, ciro eden ve aval veren kişiler hamile karşı müteselsilen sorumludur; hamil sıralamayla bağlı olmadan bunlardan birine, birkaçına veya hepsine başvurabilir.

Hamil başvurma yoluyla ödenmemiş bedeli, şart edilmişse faizi, vade sonrası faizi, protesto ve ihbar giderlerini ve kanuni sınır içindeki komisyonu isteyebilir.