HMGS Anonim Şirket Konu Anlatımı

Anonim şirket, sermaye şirketlerinin klasik modelidir.

Kanuni tanımda sermayenin belirli ve paylara bölünmüş olması, şirketin borçlarından yalnız malvarlığıyla sorumlu bulunması ve pay sahiplerinin sadece taahhüt ettikleri sermaye paylarıyla, üstelik şirkete karşı sorumlu olmaları öne çıkar.

Bu yapı, anonim şirketi şahıs şirketlerinden ayırır.

Kollektif şirkette ortakların kişisel malvarlığı şirket borçları bakımından devreye girebilirken, anonim şirkette alacaklının asıl muhatabı şirket malvarlığıdır.

Pay sahibinin sorumluluğu şirket alacaklısına doğrudan değil, şirkete karşı sermaye taahhüdünü yerine getirme borcu olarak görünür.

Anonim şirketler kanunen yasaklanmamış her türlü ekonomik amaç ve konu için kurulabilir; özel kanunlara tabi anonim şirketlerde özel hükümler saklıdır.

Sermaye bakımından kanun asgari tutarlar ve iki sistem öngörür.

Esas sermaye, tamamı esas sözleşmede taahhüt edilmiş sermayeyi ifade eder.

Kayıtlı sermaye sisteminde ise halka açık olmayan anonim şirketlerde yönetim kuruluna belirli tavana kadar sermaye artırma yetkisi tanınabilir ve başlangıç sermayesi ayrıca önem taşır.

Kanundaki asgari tutarlar Cumhurbaşkanı kararıyla artırılabilir; bu nedenle sınavda güncel rakam sorulursa yürürlükteki artırımlar dikkate alınmalıdır.

Kuruluş, kurucuların kanuna uygun esas sözleşmede anonim şirket kurma iradesini açıklamaları ve sermayenin tamamını ödemeyi şartsız taahhüt etmeleriyle başlar.

Pay taahhüt edip esas sözleşmeyi imzalayan gerçek veya tüzel kişiler kurucudur.

Anonim şirket bir veya daha fazla kurucuyla kurulabilir; pay sahibi sayısının bire düşmesi halinde bildirim, tescil ve ilan yükümlülükleri doğar.

Esas sözleşme anonim şirketin anayasal belgesi gibidir, fakat kanundaki emredici hükümlerle sınırlıdır.

Yazılı şekilde yapılmalı ve bütün kurucuların imzaları noter veya ticaret sicili müdürlüğü huzurunda tamamlanmalıdır.

Sözleşmede ticaret unvanı, merkez, işletme konusu, sermaye, payların itibari değerleri, ödeme şekli ve şartları, pay senetlerinin türü, imtiyazlar, devir sınırlamaları, ayni sermaye ve devralınacak değerler, yönetim kurulu üyelerinin sayısı ve temsil yetkileri, genel kurul çağrısı, oy hakları, süre, ilan usulü, taahhüt edilen payların tür ve miktarları ile hesap dönemi yer alır.

İlk yönetim kurulu üyeleri esas sözleşmeyle atanır.

Esas sözleşme, anonim şirket hükümlerinden ancak kanunun açıkça izin verdiği ölçüde sapabilir.

Bu nedenle anonim şirkette sözleşme serbestisi, şahıs şirketlerindeki kadar geniş değildir.

Kuruluşta sermayenin korunması için özel kurallar vardır.

Ayni sermaye olarak ancak üzerinde sınırlı ayni hak, haciz ve tedbir bulunmayan, nakden değerlendirilebilen ve devrolunabilen malvarlığı unsurları konulabilir; fikri mülkiyet hakları ve sanal ortamlar buna dahil olabilir.

Hizmet edimleri, kişisel emek, ticari itibar ve vadesi gelmemiş alacaklar anonim şirkete sermaye olamaz.

Ayni sermayeye ve kuruluş sırasında devralınacak işletme veya ayınlara şirket merkezinin bulunacağı yerdeki asliye ticaret mahkemesince atanan bilirkişiler değer biçer.

Nakden taahhüt edilen payların itibari değerlerinin en az dörtte biri tescilden önce, kalanı tescili izleyen yirmi dört ay içinde ödenir; çıkarma primlerinin tamamı tescilden önce ödenir.

Ödemeler kurulmakta olan şirket adına bankada açılan özel hesaba yatırılır.

Şirket, ticaret siciline tescille tüzel kişilik kazanır.

Tescilden önce şirket adına işlem yapanlar şahsen ve müteselsilen sorumludur; işlem ileride kurulacak şirket adına yapıldığı açıkça bildirilmiş ve tescilden sonra üç ay içinde şirketçe kabul edilmişse sorumluluk şirkete geçer.

Yönetim kurulu anonim şirketin yönetim ve temsil organıdır.

Şirketin esas sözleşmeyle atanmış veya genel kurulca seçilmiş bir ya da daha fazla kişiden oluşan yönetim kurulu bulunur.

Tüzel kişi yönetim kurulu üyesi seçilebilir, fakat onun adına hareket edecek gerçek kişi tescil ve ilan edilir.

Yönetim kurulu, kanun ve esas sözleşme uyarınca genel kurulun yetkisine bırakılmış konular dışında işletme konusunun gerçekleştirilmesi için gerekli kararları alır.

Şirket, esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe veya yönetim kurulu tek kişiden oluşmadıkça, çift imzayla temsil edilir.

Temsil yetkisi murahhas üyelere veya müdür sıfatıyla üçüncü kişilere devredilebilir; ancak en az bir yönetim kurulu üyesinin temsil yetkisine sahip olması gerekir.

Temsil yetkisinin iyiniyetli üçüncü kişilere karşı sınırlandırılması kural olarak ileri sürülemez; sadece merkeze veya şubeye özgüleme ile birlikte temsil gibi tescil ve ilan edilen sınırlamalar dış ilişkide etki doğurur.

Yönetim kurulunun devredilemez ve vazgeçilemez görevleri, anonim şirketin kurumsal omurgasını oluşturur.

Şirketin üst düzey yönetimi ve bu konuda talimat verilmesi, yönetim teşkilatının belirlenmesi, muhasebe, finans denetimi ve finansal planlama düzeninin kurulması, şube müdürleri hariç müdürlerin ve aynı işleve sahip kişilerin atanıp görevden alınması, yönetimle görevli kişilerin üst gözetimi, pay defteri ile yönetim kurulu ve genel kurul defterlerinin tutulması, yıllık faaliyet raporunun hazırlanması, genel kurul toplantılarının hazırlanması ve kararlarının yürütülmesi ile borca batıklık halinde mahkemeye bildirim bu çekirdek alandadır.

Sermaye kaybında da yönetim kurulu aktif rol alır.

Sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının yarısı zarar nedeniyle karşılıksız kalırsa genel kurulu çağırıp iyileştirici önlemler sunar; üçte ikisi karşılıksız kalırsa genel kurul sermayenin üçte biriyle yetinme veya sermayeyi tamamlama kararı almazsa şirket kendiliğinden sona erer.

Borca batıklık şüphesinde ara bilanço çıkarılır ve koşulları varsa mahkemeye bildirim yapılır.

Yönetim kurulu üyeleri açısından menfaat çatışması ve rekabet yasakları özel önem taşır.

Üye, genel kuruldan izin almadan şirketle kendisi veya başkası adına işlem yapamaz; aksi halde şirket işlemin batıl olduğunu ileri sürebilir.

Pay sahibi olmayan yönetim kurulu üyeleri ve bunların yakınları şirkete nakit borçlanamaz.

Üye, genel kurul izni olmadan şirketin işletme konusuna giren ticari işlerle kendi veya başkası hesabına uğraşamaz ve aynı tür işle uğraşan şirkete sınırsız sorumlu ortak olarak giremez.

Aykırılık halinde şirket tazminat isteyebilir veya yapılan işlemlerden doğan menfaatleri talep edebilir.

Bu kurallar, yönetim kurulu üyesinin şirket menfaatini kendi menfaatinin önüne koyma borcunun görünür sonuçlarıdır.

Denetim, her anonim şirket için aynı yoğunlukta değildir; denetime tabi olacak şirketler ilgili düzenlemelerle belirlenir.

Denetime tabi anonim şirketlerin finansal tabloları ve yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporundaki finansal bilgiler, Türkiye Denetim Standartlarına göre denetlenir.

Denetime tabi olduğu halde denetlenmemiş finansal tablolar ve yıllık faaliyet raporu düzenlenmemiş sayılır.

Denetçi genel kurul tarafından seçilir, seçim yönetim kurulunca tescil ve ilan ettirilir.

Denetim, finansal tabloların kanuna, standartlara ve esas sözleşmeye uygunluğunu, şirketin malvarlığı ve finansal durumunu dürüst resim ilkesine uygun yansıtıp yansıtmadığını inceler.

Denetçinin bağımsızlığı, bilgi alma hakkı ve raporlama yükümlülüğü bu sistemin güvenilirliği için zorunludur.

Genel kurul, pay sahiplerinin şirket işlerine ilişkin haklarını kullandığı organdır.

Esas sözleşmenin değiştirilmesi, yönetim kurulu üyelerinin seçimi, görevden alınması, ücretleri ve ibrası, denetçinin seçimi ve görevden alınması, finansal tablolar, yıllık faaliyet raporu, kârın kullanımı, dağıtılacak kâr ve kazanç payları, şirketin feshi ve önemli miktarda şirket varlığının toptan satışı genel kurulun devredilemez yetkileri arasındadır.

Olağan genel kurul faaliyet dönemi sonundan itibaren üç ay içinde yapılır; olağanüstü genel kurul gerektiğinde toplanır.

Kanunda veya esas sözleşmede daha ağır nisap yoksa genel kurul sermayenin en az dörtte birini temsil eden pay sahipleriyle toplanır ve hazır bulunan oyların çoğunluğuyla karar alır; ilk toplantıda nisap sağlanamazsa ikinci toplantıda nisap aranmaz.

Esas sözleşme değişikliklerinde daha ağır nisaplar devreye girer; bazı kararlar oybirliği veya sermayenin nitelikli çoğunluğunu gerektirir.

Kanuna, esas sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırı kararlar için iptal davası; pay sahibinin vazgeçilmez haklarını veya şirketin temel yapısını zedeleyen kararlar için butlan gündeme gelebilir.

Sermaye artırımı ve azaltımı pay sahipleri ile alacaklıların korunması üzerine kuruludur.

İç kaynaklardan artırım dışında, payların nakdi bedelleri tamamen ödenmedikçe sermaye artırılamaz; önemsiz tutardaki eksikler bu sonucu engellemeyebilir.