HMGS Kollektif ve Komandit Şirket Konu Anlatımı

Kollektif şirket, şahıs şirketlerinin temel modelidir.

Kanuna göre yalnız gerçek kişiler arasında kurulabilir, bir ticaret unvanı altında ticari işletme işletme amacı taşır ve ortaklardan hiçbirinin şirket alacaklılarına karşı sorumluluğu sınırlandırılmış değildir.

Bu tanım üç sınav noktasını birlikte verir: kollektif şirkette ortaklar gerçek kişi olmalıdır, faaliyet ticari işletme işletmeye yönelmelidir ve alacaklılara karşı sınırsız sorumluluk bütün ortaklar için geçerlidir.

Ortaklar arasındaki iç sözleşmede sorumluluğu sınırlayan kayıtlar bulunması üçüncü kişilere karşı sonuç doğurmaz.

Bu nedenle kollektif şirket, ortakların kişisel güveni ve ticari itibarı üzerine kurulan güçlü bir şahıs şirketi örneğidir.

Kollektif şirket sözleşmesi yazılı şekle tabidir.

İmzaların noterce onaylanması veya sözleşmenin ticaret sicili müdürü ya da yardımcısı huzurunda imzalanması gerekir.

Sözleşmede ortakların kimlik ve yerleşim bilgileri, şirketin kollektif olduğu, ticaret unvanı ve merkezi, işletme konusu, her ortağın sermaye taahhüdü ve şirketi temsile yetkili kişilerin kimler olduğu gibi zorunlu kayıtlar bulunmalıdır.

Kurucular, sözleşme suretini süresi içinde şirket merkezinin bulunduğu yer ticaret siciline vererek tescili istemek zorundadır.

Sözleşme kanuni şekilde yapılmamışsa veya zorunlu kayıtlardan biri eksik ya da geçersizse şirket adi şirket hükmünde sayılır.

Buna karşılık tescil yükümlülüğü yerine getirilmeden şirket adına işe başlanmışsa ortaklar üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumlu olur.

Ortak bir unvan altında, ortada geçerli bir kollektif şirket sözleşmesi olmadan üçüncü kişilerle işlem yapılması da benzer sorumluluk sonucunu doğurur.

Ortaklar arasındaki ilişkilerde sözleşme serbestisi geçerlidir, fakat kanun bazı çekirdek kuralları korur.

Aksi düzenlenmedikçe her ortak ayrı ayrı şirketi yönetme hakkına ve görevine sahiptir.

Yönetim şirket sözleşmesiyle veya ortakların çoğunluk kararıyla bir ya da birkaç ortağa bırakılabilir.

Yönetim sözleşmeyle bir ortağa verilmişse, bu görev diğer ortaklarca tek taraflı olarak daraltılamaz veya geri alınamaz; haklı sebep varsa mahkeme yoluyla müdahale mümkündür.

Yönetim sonradan ortaklar kararıyla verilmişse çoğunlukla görevden alma mümkündür.

Yönetimin kapsamı olağan işlerle sınırlıdır.

Bağış, kefalet, üçüncü kişi lehine garanti, ticari mümessil atama ve şirket konusuna girmiyorsa taşınmaz işlemleri gibi olağan dışı konular için oybirliği aranır.

Bu ayrım, yönetim yetkisinin sınırsız bir serbest hareket alanı olmadığını gösterir.

Denetim ve karar alma kuralları da şahıs şirketi karakterini yansıtır.

Yönetim hakkı olmayan ortak bile şirket işleri hakkında bilgi edinme, defter ve belgeleri inceleme ve kendisi için finansal durumu gösteren hesap tablosu düzenleme hakkına sahiptir; buna aykırı sözleşme geçersizdir.

Her ortağın bir oy hakkı vardır ve bu kurala aykırı sözleşme yapılamaz.

Şirket sözleşmesinin değiştirilmesi oybirliği gerektirir; diğer kararlar kanunda veya sözleşmede aksi yoksa ortakların çoğunluğuyla alınır.

Kâr ve zarar paylaşımı bakımından finansal tablolar faaliyet dönemi sonunda hazırlanır ve ortakların çoğunluğunca onaylanır.

Paylaşımın belirlenmesi bir ortağa veya üçüncü kişiye bırakılabilir, fakat karar hakkaniyete aykırıysa mahkemece iptal edilir ve bu durumda adi şirket hükümlerine göre paylaşım yapılır.

Kollektif ortaklar için rekabet yasağı önemli bir sadakat borcudur.

Bir ortak, diğer ortakların izni olmadan şirketin yaptığı ticari işler türünden bir işi kendi veya başkası hesabına yapamaz ve aynı tür işle uğraşan başka bir şirkete sorumluluğu sınırlandırılmamış ortak olarak giremez.

Aykırılık halinde şirket tazminat isteyebilir, ortağın kendi adına yaptığı işleri şirket adına yapılmış sayabilir veya üçüncü kişiler hesabına yapılan işlerden doğan menfaatlerin şirkete bırakılmasını talep edebilir.

Bu hakların kullanımı belirli sürelerle sınırlıdır.

Sınavda rekabet yasağının sadece yönetici ortaklara değil, kural olarak kollektif ortak sıfatına bağlandığı unutulmamalıdır.

Kollektif şirket ticaret siciline tescille tüzel kişilik kazanır.

Şirketi temsile yetkili kişi, işletme konusuna giren her türlü işi ve hukuki işlemi şirket adına yapabilir ve ticaret unvanını kullanabilir.

Temsil yetkisini sınırlayan şartlar iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez; ancak birlikte imza şartı tescil ve ilan edilmişse üçüncü kişilere karşı da sonuç doğurur.

Temsil yetkisi haklı sebeple mahkeme kararıyla kaldırılabilir.

Temsile yetkili kişilerin açık veya örtülü biçimde şirket adına yaptıkları işlemlerden şirket alacaklı ve borçlu olur.

Bir ortağın şirkete ait görevlerini yaparken işlediği haksız fiillerden şirketin de doğrudan sorumlu olması, tüzel kişilik ile ortak davranışı arasındaki bağlantıyı gösterir.

Şirket alacaklılarına karşı sorumluluk iki aşamalı düşünülmelidir.

Ortaklar şirket borç ve taahhütlerinden dolayı müteselsilen ve bütün malvarlıklarıyla sorumludur; sonradan giren ortak da girişten önce doğmuş borçlardan aynı şekilde sorumlu olur.

Ancak borçlardan birinci derecede şirket sorumludur.

Şirkete karşı yapılan icra takibi sonuçsuz kalmadıkça veya şirket herhangi bir nedenle sona ermedikçe yalnız ortağa ya da şirketle birlikte ortağa dava ve takip yöneltilemez.

Bu kural, ortakların sorumluluğunu kaldırmaz; sadece başvuru sırasını düzenler.

Şirketin iflası ortakların iflasını kendiliğinden gerektirmez, fakat koşulları oluşursa alacaklı ortakları ayrıca takip edebilir.

Şirket borçlusu kendi borcunu bir ortaktan olan kişisel alacağıyla takas edemez; ortak da kişisel borcunu şirket alacağıyla takas edemez.

Takas ancak kanunun izin verdiği takip aşamasında gündeme gelir.

Kollektif şirketin sona erme sebepleri geniştir.

Türk Borçlar Kanunundaki sebepler yanında şirketin iflası, sermayenin tamamının veya üçte ikisinin kaybına rağmen tamamlama ya da kalan sermayeyle yetinme kararı alınmaması, başka bir şirketle birleşme, tescil ve ilan yükümlülüğüne ilişkin mahkeme feshi ve ortaklardan birinin iflası gibi haller sona erme sonucunu doğurabilir.

Haklı sebep, şirketin kuruluşuna yol açan fiili veya kişisel nedenlerin işletme konusunu elde etmeyi imkansız ya da güç hale getirmesidir.

Ortağın yönetimde veya hesaplarda şirkete ihanet etmesi, asli borçlarını yerine getirmemesi, unvanı veya malları kişisel çıkar için kötüye kullanması ve sürekli hastalık nedeniyle gerekli yeteneği kaybetmesi örnek olarak sayılır.

Ölüm, iflas ve haklı sebepler bazen şirketin tamamen sona ermesi yerine ortağın ayrılması veya çıkarılmasıyla sonuçlanabilir.

Komandit şirket kollektif şirkete benzer şekilde ticari işletmeyi ticaret unvanı altında işletmek için kurulur, fakat ortakların sorumluluğu ikiye ayrılır.

Sorumluluğu sınırsız ortak komandite, sorumluluğu belirli sermayeyle sınırlı ortak komanditerdir.

Komandite ortak gerçek kişi olmak zorundadır; tüzel kişiler ancak komanditer olabilir.

Komandit şirkette kollektif şirketin kuruluş ve tescil hükümleri, özel hükümler saklı kalmak kaydıyla uygulanır.

Şirketin komandit olup olmadığı yalnız verilen ada göre değil sözleşme hükümlerine göre belirlenir; komandit olduğu açıkça saptanamayan şirket kollektif sayılır.

Komanditer kişisel emeğini veya ticari itibarını sermaye olarak koyamaz.

Bu yasak, komanditerin sorumluluğunun sermaye değeriyle sınırlı olmasının doğal sonucudur.

Komandit şirkette iç ilişkilerde her ortağın bir oy hakkı vardır, fakat yönetim komandite ortaklara aittir.

Komanditerler şirket işlerini görmeye yetkili değildir ve yönetim yetkisi içindeki işlemlere itiraz edemez.

Buna rağmen olağanüstü işler, şirket sözleşmesinin değiştirilmesi, tür değiştirme, birleşme, bölünme, ortak alınması, çıkarılması ve pay devri gibi temel işlemlerde komanditerlerin oy hakkı vardır.

Komanditer yıl sonunda envanter, bilanço ve finansal tabloları inceleyebilir; haklı sebeple mahkemeden daha geniş inceleme izni isteyebilir.

Rekabet yasağı kollektif ortaklardaki gibi komanditerlere uygulanmaz, ancak komanditer şirket konusuna giren bir ticari işletme açar veya böyle bir işletmeye ortak olursa belgeleri ve defterleri inceleme hakkını kaybeder.

Üçüncü kişilerle ilişkide komandit şirket kural olarak komandite ortaklarca temsil edilir.