HMGS Ticaret Unvanı ve İşletme Adı Konu Anlatımı

Ticaret unvanı, tacirin ticari hayatta hangi adla işlem yaptığını gösteren hukuki kimlik işaretidir.

Günlük dilde marka, tabela adı, şirket adı ve işletme adı çoğu kez birbirine karıştırılır; ancak ticaret hukuku bakımından ticaret unvanı özel bir işleve sahiptir.

Tacir, ticari işletmesiyle ilgili işlemlerini bu unvan altında yapar ve işletmeye ilişkin senetleri veya belgeleri bu unvanla imzalar.

Böylece işlem tarafı, karşısındaki ekonomik faaliyetin kime ait olduğunu ve hangi sicil kaydıyla bağlantılı bulunduğunu anlayabilir.

Tescil edilen unvanın işletmenin görülebilecek bir yerine okunaklı şekilde yazılması da aynı açıklık amacına hizmet eder.

Ticari mektuplarda ve ticari defter kayıtlarının dayanağı belgelerde sicil numarası, ticaret unvanı, işletme merkezi ve varsa tescilli internet sitesi adresi gösterilir.

Belirli şirketlerde yöneticilerin adları ile sermaye bilgilerine internet sitesinde yer verilmesi, ticari aleniyetin dijital görünümüdür.

Her tacir, işletmesini açtığı günden itibaren on beş gün içinde hem ticari işletmesini hem seçtiği ticaret unvanını işletme merkezinin bulunduğu yer ticaret siciline tescil ve ilan ettirir.

Gerçek kişi tacir ile tüzel kişi tacir adına imza atmaya yetkili kişilerin imzaları merkezi sicil dosyasına alınır.

Merkezi Türkiye'de bulunan işletmelerin şubeleri de bulundukları yer siciline kaydedilir.

Merkez siciline işlenen kayıtlar, kanunda aksine düzenleme yoksa şube siciline de geçirilir; fakat şube müdürlüğünün bu kayıtlar hakkında ayrıca kapsamlı inceleme yapması gerekmez.

Merkezi yurt dışında bulunan bir işletmenin Türkiye şubesi, yabancı ülke hukukunun unvana ilişkin kuralları saklı kalmak kaydıyla yerli işletme gibi tescil edilir ve Türkiye'de yerleşik tam yetkili bir ticari temsilci atanır.

Birden çok şube varsa ilk şubeden sonraki şubeler yerli işletme şubeleri gibi kaydedilir.

Ticaret unvanının şekli tacirin türüne göre değişir.

Gerçek kişi tacirin unvanı, adı ve soyadının kısaltılmadan yazılmasına dayanır; buna kanunun izin verdiği ekler yapılabilir.

Burada öğrenme tuzağı, gerçek kişinin yalnızca hayali bir adla ticaret unvanı kurabileceğini sanmaktır.

Hayali ibare ek olabilir, fakat ad ve soyadının yerini tamamen alamaz.

Kollektif şirkette unvan, tüm ortakların veya en az bir ortağın adı ve soyadıyla şirketi ve türünü gösteren ibareyi içerir.

Komandit şirketlerde ise komandite ortaklardan en az birinin adı ve soyadı ile şirket türünü gösteren ibare bulunur; komanditer ortağın adı, soyadı veya ticaret unvanı unvanda yer alamaz.

Çünkü komanditer ortağın sınırlı sorumluluk konumu, unvanda görünmesi halinde üçüncü kişilerde yanlış güven oluşturabilir.

Anonim, limited ve kooperatif şirketlerde seçim alanı daha geniştir.

Bu şirketler işletme konusunu göstermek ve eklerle ilgili kurallara uymak şartıyla unvanlarını serbestçe belirleyebilir.

Ancak unvanda anonim şirket, limited şirket veya kooperatif kelimelerinin bulunması zorunludur.

Eğer unvanda gerçek bir kişinin adı veya soyadı yer alıyorsa şirket türünü gösteren ibareler kısaltılamaz.

Bu ayrıntı, üçüncü kişilerin şirket türünü açıkça görmesini sağlar.

Ticari işletmeye sahip dernek, vakıf ve diğer tüzel kişilerin ticaret unvanı kendi adlarıdır.

Donatma iştirakinde unvan, ortak donatanlardan en az birinin adı ve soyadını veya geminin adını ve donatma iştirakini gösteren ibareyi içerir.

Ayrıca Türkiye'nin herhangi bir sicil dairesinde daha önce tescil edilmiş bir unvandan ayırt edilmek gerekiyorsa yeni unvana ayırt edici ek yapılır.

Unvana eklenecek ifadeler serbest görünse de sıkı sınırlara tabidir.

Ekler tacirin kimliği, işletmenin genişliği, önemi veya mali durumu hakkında üçüncü kişilerde yanlış kanaat oluşturmamalı, gerçeğe ve kamu düzenine aykırı olmamalıdır.

Tek başına ticaret yapan gerçek kişi, unvanına bir şirket varmış izlenimi veren ibareler ekleyemez.

Türk, Türkiye, Cumhuriyet ve Milli kelimeleri ise ancak Cumhurbaşkanı kararıyla ticaret unvanına konulabilir.

Bu ibarelerin kullanımı özel izne bağlanmıştır; çünkü unvanın kamusal veya milli aidiyet çağrışımı üçüncü kişiler üzerinde güçlü bir güven etkisi yaratabilir.

Bir işletme sahibinin veya ortağın adı sonradan değişirse unvanın aynı kalabilmesi mümkündür.

Kollektif veya komandit şirkete yeni ortak girmesi de unvanın mutlaka değişmesini gerektirmez.

Ölen ya da ayrılan ortağın adının unvanda kalması ise mirasçıların, devam eden ortaklığın veya ayrılan ortağın yazılı izni gibi koşullara bağlanır.

Şubeler kendi merkezlerinin ticaret unvanını kullanmak zorundadır; ancak şube olduklarını belirtmeleri gerekir.

Yurt dışı merkezli işletmenin Türkiye şubesinde hem merkezin hem şubenin bulunduğu yer ve şube niteliği unvanda gösterilir.

Devir bakımından temel ilke, ticaret unvanının işletmeden ayrı devredilememesidir.

Unvan, işletmenin ticari kimliğiyle bağlantılıdır; bu nedenle soyut bir ad hakkı gibi tek başına el değiştirmez.

Buna karşılık işletmenin devri, aksi açıkça kararlaştırılmamışsa unvanın da devri sonucunu doğurur.

Devralan, devredilen unvanı aynen kullanabilir.

Bu kural, işletme devamlılığını ve ticari çevrenin işletmeyi tanıma biçimini korur.

Usulüne uygun tescil ve ilan edilmiş ticaret unvanını kullanma hakkı yalnız sahibine aittir.

Mahkemeler, kamu görevlileri, odalar, noterler ve ilgili kurumlar görevleri sırasında unvanın tescilsiz, kanuna aykırı tescilli veya hukuka aykırı kullanıldığını öğrenirse durumu yetkili makamlara bildirmek zorundadır.

Bazı unvan kurallarının ihlali idari para cezası doğururken, ekler ve unvanın işletmeden ayrı devri gibi daha ağır ihlaller hapis veya adli para cezasına konu olabilir.

Ticaret unvanı ticari dürüstlüğe aykırı şekilde başkası tarafından kullanılırsa hak sahibi tespit, yasaklama, haksız tescilin değiştirilmesi veya silinmesi, maddi durumun ortadan kaldırılması, gerekli ise araç ve malların imhası, maddi ve manevi tazminat isteyebilir.

Mahkeme, kazanan tarafın istemiyle kararın ilanına da hükmedebilir.

İşletme adı ise işletme sahibinden bağımsız olarak doğrudan işletmeyi tanıtmak ve benzer işletmelerden ayırmak için kullanılan addır.

İşletme adının da tescil edilmesi gerekir ve tescilli işletme adı, ticaret unvanına ilişkin ayırt edilme, devam, koruma, bildirim, ceza ve tecavüz hükümlerinden uygun düştüğü ölçüde yararlanır.

Ticaret unvanı ile işletme adı arasındaki fark özellikle uygulama sorularında belirleyicidir.

Ticaret unvanı taciri gösterir; işletme adı ise işletmeyi tanıtır.

Bir tacirin birden fazla işletmesi veya şubesi düşünüldüğünde, unvanın kişi ya da şirket kimliğine, işletme adının ise tanıtıcı işletme işaretine daha yakın olduğu görülür.

Buna rağmen işletme adı tamamen serbest bırakılmamıştır.

Tescil edilmesi gerekir ve tescilli işletme adları, ticaret unvanının korunmasına ilişkin birçok hükümden yararlanır.