HMGS Bono Konu Anlatımı

Bono, uygulamada sıkça emre yazılı senet diye de anılan, düzenleyenin belirli bir para borcunu ödeme vaadini senetleştiren kambiyo senedidir.

Bu kimlik, bonoyu sıradan borç ikrarından ayırır; çünkü bono yalnızca borcun varlığını gösteren bir belge değil, içerdiği hakkın senetle birlikte kullanılabildiği ve devredilebildiği sıkı şekle bağlı bir kıymetli evraktır.

Öğrenme bakımından ilk ayrım poliçe ile yapılmalıdır.

Poliçede düzenleyen, muhataba bir ödeme talimatı verir.

Bonoda ise düzenleyen bizzat ödeme sözü verir.

Bu yüzden bonoda muhatap, kabul, karşılık ilişkisi gibi poliçeye özgü unsurlar aranmaz.

Senedin ekonomik işlevi kredi yaratmaya elverişli olabilir; fakat hukuki yapısı, düzenleyenin doğrudan ve asli borçluluğuna dayanır.

Bir senedin bono sayılabilmesi için kanunun aradığı zorunlu unsurlar senet metni üzerinden incelenir.

Metinde bono veya emre yazılı senet kelimesi yer almalı, senet yabancı bir dille yazılmışsa o dilde aynı anlama gelen kelime kullanılmalıdır.

Bu ibare, senedin hangi kambiyo rejimine tabi olduğunu gösterdiği için önemlidir.

Ayrıca belirli bir bedelin ödeneceğine ilişkin kayıtsız ve şartsız vaat bulunmalıdır.

Ödeme vaadi bir olaya, karşı edime veya belirsiz şarta bağlanırsa kambiyo senedinin soyut ve dolaşıma elverişli niteliği zedelenir.

Bedel belirli olmalı, kime veya kimin emrine ödeneceği gösterilmeli, düzenlenme tarihi ve düzenleyenin imzası senette yer almalıdır.

İmza, düzenleyenin kambiyo taahhüdünü doğuran merkez unsurdur; sadece adın yazılması veya imza yerine geçmeyen bir açıklama yeterli değildir.

Vade ve ödeme yeri de bono metninde aranır; ancak bunların eksikliğinde kanun bazı tamamlayıcı çözümler getirir.

Vade gösterilmemişse bono görüldüğünde ödenecek sayılır.

Bu kural, vade eksikliğini senedi geçersiz kılan bir boşluk olmaktan çıkarır ve hamile ibrazla ödeme talep etme imkanı verir.

Ödeme yeri açık değilse düzenlenme yeri hem ödeme yeri hem de düzenleyenin yerleşim yeri kabul edilir.

Düzenlenme yeri hiç yazılmamışsa, düzenleyenin adının yanında gösterilen yer düzenlenme yeri sayılır.

Sınavda kritik tuzak, bütün eksikliklerin böyle tamamlandığını sanmaktır.

Kanun yalnızca saydığı eksiklikler için yardımcı karine getirir; örneğin ödeme vaadi, lehtar veya düzenleyenin imzası yoksa senet bono niteliği kazanmaz.

Bononun düzenlenme tarihi özellikle gözden kaçırılmamalıdır.

Tarih, ehliyetin, zamanaşımının, bazı ibraz sürelerinin ve senedin düzenlendiği andaki hukuki durumun tespiti bakımından işlev görür.

Düzenlenme yeri de yalnız coğrafi bilgi değildir; ödeme yeri ve yerleşim yeri karinesinin çalışması bakımından sonuç doğurur.

Bu nedenle bono metni okunurken önce zorunlu unsurlar, sonra kanuni tamamlamalar, en sonunda da senet üzerindeki kayıtların bononun kayıtsız ve şartsız borç yapısıyla bağdaşıp bağdaşmadığı kontrol edilmelidir.

Kanun bonoya ilişkin hükümleri birkaç maddede toplamış olsa da, bu durum bononun dar düzenlendiği anlamına gelmez.

Aksine, poliçeye ilişkin çok sayıda kural bononun niteliğine aykırı düşmediği ölçüde bonoya aktarılır.

Ciro hükümleri sayesinde bono, emre yazılı senet mantığıyla devredilir; vade, ödeme, ödememe halinde başvuru, protesto, ihbar, müteselsil sorumluluk, zamanaşımı, iptal ve sürelerin hesabına ilişkin kurallar da büyük ölçüde poliçe rejiminden gelir.

Böylece bono, poliçeye göre daha sade görünmesine rağmen kambiyo senetlerine özgü hızlı tedavül ve güçlü başvuru mekanizmalarını taşır.

Bu yollamanın sınırı, bononun kendi yapısıdır.

Poliçede anlamlı olan muhatap, kabul ve karşılık ilişkisine bağlı hükümler bonoya kendiliğinden uygulanamaz.

Örneğin poliçede kabul eden kişi, vadede ödeme taahhüdünü üstlenir; bonoda bu rol daha baştan düzenleyendedir.

Bu sebeple bono için ayrıca kabul aramak yanlıştır.

Aynı şekilde poliçenin muhatabı ile düzenleyen arasındaki karşılık ilişkisini merkeze alan düzenlemeler bononun mantığına uymaz.

Öğrenirken iyi yöntem, her yollama kuralını ezberlemekten çok şu soruyu sormaktır: Bu hüküm muhatap ve kabul ilişkisine mi dayanıyor, yoksa kambiyo senedinin tedavülü ve tahsiliyle mi ilgili?

İkinci gruptaki kurallar çoğunlukla bonoya uygulanır.

Aval bakımından bono özel bir dikkat ister.

Aval, senet borcunun ödenmesini teminat altına alan bağımsız bir kambiyo taahhüdüdür ve poliçedeki aval hükümleri bonoya da uygulanır.

Kimin için verildiği gösterilmeyen aval, bonoda düzenleyen hesabına verilmiş kabul edilir.

Bu sonuç mantıklıdır; çünkü bononun asli borçlusu düzenleyendir.

Aval veren, lehine aval verdiği kişinin sorumluluğu gibi sorumlu olur ve ödeme yaparsa senetten doğan hakları kazanır.

Ancak avalin kefaletle karıştırılması sınavlarda hata doğurur.

Aval, kambiyo senedinin şekli ve tedavül güvenliği içinde işler; genel kefalet kurallarındaki birçok koruma veya şekil mantığı burada aynı şekilde uygulanmaz.

Düzenleyenin sorumluluğu bononun omurgasıdır.

Kanun, bonoyu düzenleyen kişinin kabul eden poliçe muhatabı gibi sorumlu olduğunu belirtir.

Bu ifade, hamilin vadede doğrudan düzenleyene başvurabileceğini ve düzenleyenin tali borçlu değil asli borçlu olduğunu anlatır.

Ciro edenler ve aval verenler başvuru borçlusu olarak sisteme eklenebilir; fakat bononun çekirdeğinde düzenleyenin ödeme vaadi bulunur.

Bu nedenle bono, poliçedeki kabul belirsizliğini taşımaz; düzenlendiği anda kimin asıl borçlu olduğu bellidir.

Görüldüğünden belirli süre sonra ödenecek bonolarda ibraz ayrı bir rol oynar.

Böyle bir bonoda sürenin başlayabilmesi için senedin düzenleyene ibraz edilmesi gerekir.

Düzenleyen ibrazı bono üzerine tarih koyup imzalayarak doğrular; süre de bu tarihten itibaren işler.

Düzenleyen ibrazı doğrulamaktan kaçınırsa durum protestoyla belirlenir ve süre protesto gününden başlar.

Bu düzenleme kabul anlamına gelmez; yalnızca vadenin hesaplanması için objektif bir başlangıç noktası sağlar.

Pratik tuzak, bu ibrazı poliçedeki kabule arz ile aynı görmek veya düzenleyenin zaten borçlu olduğunu unutup ibrazı borcun doğum şartı sanmaktır.

İbraz burada borcu doğurmaz, belirli vade türünde ödeme zamanını netleştirir.

Bonoda bedel, vade ve lehtar kayıtları okunduğunda senedin altında yatan satış, ödünç veya başka borç ilişkisini araştırma isteği doğabilir; fakat kambiyo hukuku bakımından senet metni önceliklidir.

Temel ilişkideki uyuşmazlıklar her zaman hamile karşı ileri sürülemez.