HMGS Ciro ve Aval Konu Anlatımı

Ciro ve aval, kambiyo senetlerinin dolaşım gücünü ve ödeme güvenliğini sağlayan iki temel mekanizmadır.

Ciro, senetten doğan hakkın devrine hizmet eder; aval ise senet bedelinin ödenmesini ayrıca teminat altına alır.

Bu iki kurum birlikte öğrenildiğinde karıştırılmaya açıktır, çünkü ikisi de senet üzerinde yazılı işlemle ve imzayla görünür.

Ancak işlevleri farklıdır: ciro hak sahibini değiştirir ve çoğu durumda cirantayı sorumluluk zincirine ekler; aval ise mevcut veya senette imzası bulunan bir borçlu lehine bağımsız bir güvence verir.

Bu ayrım, kambiyo sorularında önce işlemin amacını sormayı gerektirir.

Poliçe açıkça emre yazılı olmasa da ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebilir.

Bu kural, kambiyo senetlerinde emre yazılılığın doğal işleyişini gösterir.

Düzenleyen senede emre yazılı değildir anlamına gelen bir kayıt koyarsa artık devir ciroyla değil alacağın temlikiyle yapılır ve temlikin hukuki sonuçları doğar.

Aradaki fark yalnız şekil farkı değildir.

Ciro, kambiyo hukukuna özgü tedavül güvenliği sağlar; temlikte ise borçlu, temlik edene karşı sahip olduğu birçok kişisel savunmayı devralana karşı da ileri sürebilir.

Bu nedenle senet metnindeki emre yazılı değildir kaydı, senedin piyasada dolaşım gücünü azaltan önemli bir sınırlamadır.

Ciro, poliçeyi kabul etmiş olsun veya olmasın muhataba, düzenleyene ya da poliçeden dolayı borç altına giren herhangi bir kişiye yapılabilir; bu kişiler de senedi yeniden ciro edebilir.

Bu sonuç, cironun yalnız üçüncü kişilere devir aracı olmadığını, senet borçluları arasında da dolaşım yaratabileceğini gösterir.

Çek bakımından da açıkça emre yazılı kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli kişi lehine düzenlenen çek ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilir; emre yazılı değildir kaydı taşıyan çek ise temlik yoluyla devredilir.

Çekte ciro düzenleyen veya çek borçluları lehine yapılabilir ve onlar çeki yeniden ciro edebilir.

Cironun kayıtsız ve şartsız olması gerekir.

Ciro bir şarta bağlanmışsa bu şart yazılmamış sayılır; yani ciro şarttan arındırılarak ayakta tutulur.

Buna karşılık kısmi ciro batıldır.

Çünkü kambiyo senedinin tek ve bölünmez dolaşım mantığı, senet bedelinin parçalara ayrılarak farklı hamillere ciro edilmesine uygun değildir.

Hamiline yapılan ciro beyaz ciro etkisi doğurur.

Çekte ise kısmi ciro yanında muhatabın cirosu da batıldır; muhatap lehine ciro kural olarak yalnız makbuz hükmündedir.

Bu çek kuralı, bankanın ciro zincirinde sıradan bir senet borçlusu gibi yer almasını engelleyen ödeme aracı mantığıyla açıklanır.

Cironun şekli basit fakat sıkıdır.

Ciro senedin veya senede bağlı alonj adlı ek kağıdın üzerine yazılır ve ciranta tarafından imzalanır.

Lehine ciro yapılan kişinin gösterilmesi zorunlu değildir.

Ciranta yalnız imzasını atmışsa beyaz ciro vardır; beyaz ciro senedin arkasında veya alonj üzerinde bulunmalıdır.

Beyaz ciroyu elinde bulunduran hamil, ciroyu kendi adına doldurabilir, başka bir kişi adına tamamlayabilir, senedi yeniden beyaz veya tam ciroyla devredebilir ya da hiçbir ek işlem yapmadan zilyetliği devredebilir.

Bu esneklik, tedavül kabiliyetini güçlendirir; fakat hak sahipliğinin ciro zincirinden anlaşılması şartını ortadan kaldırmaz.

Cironun ilk sonucu devir işlevidir.

Ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle senetten doğan bütün haklar devredilir.

Hamil, düzenli ve birbirine bağlı ciro zinciriyle hakkını gösterebiliyorsa yetkili hamil kabul edilir; son ciro beyaz olsa bile bu sonuç değişmez.

Çizilmiş cirolar bu değerlendirmede yazılmamış sayılır.

Senet hamilin elinden iradesi dışında çıkmış olabilir; buna rağmen yeni hamil hakkını düzenli zincirle gösterebiliyorsa, ancak kötü niyetli olduğu veya iktisabında ağır kusur bulunduğu ispatlanırsa senedi geri vermek zorunda kalır.

Bu kural, hak sahibini korurken tedavül güvenliğini de gözetir.

Cironun ikinci sonucu teminat işlevidir.

Aksi şart edilmedikçe ciranta, poliçenin kabul edilmemesinden ve ödenmemesinden sorumludur.

Böylece ciro eden kişi yalnız hakkı devreden eski hamil olmaz, aynı zamanda sonraki hamillere karşı başvuru borçlusu haline gelir.

Ciranta senedin tekrar ciro edilmesini yasaklayabilir; bu durumda senet daha sonra kime ciro edilirse edilsin, ciranta sonraki kişilere karşı sorumlu olmaz.

Öğrenme tuzağı, her cironun mutlaka sınırsız sorumluluk doğurduğunu sanmaktır.

Teminat işlevi kuraldır, fakat kanun cirantaya belirli kayıtlarla sorumluluğunu sonraki devralanlar bakımından sınırlama imkanı tanır.

Defiler alanı ciroyu temlikten ayıran en önemli sonuçlardan biridir.

Senetten dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasındaki doğrudan ilişkiye dayanan savunmaları başvuran hamile karşı ileri süremez.

Bunun istisnası, hamilin senedi iktisap ederken bilerek borçlunun zararına hareket etmiş olmasıdır.

Bu kural, kambiyo senedini temel ilişkiden bağımsızlaştırır ve iyi niyetli hamili korur.

Temlik yoluyla devirde ise bu koruma aynı genişlikte çalışmaz.

Bu nedenle emre yazılı değildir kaydının sonucu, yalnız devrin adını değiştirmekten ibaret değildir; savunmaların ileri sürülebilirliği de farklılaşır.

Cironun özel türleri işlemin amacını değiştirir.

Tahsil cirosunda bedeli tahsil içindir, vekaleten veya benzer bir kayıt bulunur.

Hamil senetten doğan hakları kullanabilir, fakat senedi ancak tahsil cirosuyla tekrar ciro edebilir.

Bu yetki, cirantanın ölümü veya fiil ehliyetini kaybetmesiyle sona ermez.

Rehin cirosunda bedeli teminattır veya bedeli rehindir gibi bir kayıt yer alır.

Hamil senetten doğan hakları kullanır; ancak onun yapacağı ciro tahsil cirosu hükmündedir.

Bu iki türde hamilin pozisyonu tam hak devrinden farklıdır: tahsil cirosunda vekalet, rehin cirosunda teminat amacı öne çıkar.

Vadeden sonra yapılan ciro kural olarak vadeden önceki ciro gibi sonuç doğurur; fakat ödememe protestosundan veya protesto süresinin geçmesinden sonra yapılan ciro yalnız alacağın temliki etkisi yaratır.

Çekte de protestodan, buna denk tespitten veya ibraz süresinin geçmesinden sonra yapılan ciro temlik sonuçlarına bağlanır.

Tarihsiz ciro bakımından kanun, aksi ispatlanıncaya kadar cironun kritik süre geçmeden yapıldığı varsayımını kabul eder.

Bu ayrım, senedin normal dolaşım evresi ile tahsil sorunu ortaya çıktıktan sonraki evresini ayırır.

Aval, senet bedelinin ödenmesini tamamen veya kısmen teminat altına alan kambiyo taahhüdüdür.

Üçüncü kişi aval verebileceği gibi senette imzası bulunan biri de aval verebilir.

Poliçede aval şerhi senet veya alonj üzerine yazılır, aval içindir ya da aynı anlama gelen bir ibareyle ifade edilir ve aval veren tarafından imzalanır.

Muhatabın veya düzenleyenin imzaları dışında, poliçenin ön yüzüne atılan her imza aval sayılabilir.

Kimin için verildiği belirtilmemişse aval düzenleyen için verilmiş kabul edilir.

Bonoda da aval hükümleri uygulanır; kimin hesabına verildiği yazmıyorsa düzenleyen lehine aval vardır.