HMGS Birleşme Bölünme ve Tür Değiştirme Konu Anlatımı

Birleşme, bölünme ve tür değiştirme hükümleri, ticaret şirketlerinin ekonomik varlığını farklı bir hukuki yapıya taşımasına imkân veren ortak işlem rejimidir.

TTK bu işlemleri yalnız teknik muhasebe işlemi olarak değil, ortakların, alacaklıların ve çalışanların menfaatlerini etkileyen yapısal değişiklikler olarak düzenler.

Bu nedenle kanunda işlem türleri, izin verilen kombinasyonlar, hazırlanacak belgeler, inceleme hakları, karar nisapları, tescil, sorumluluk ve dava yolları ayrıntılıdır.

Konunun ana mantığı şudur: şirket malvarlığı ve ortaklık ilişkisi korunarak yeniden şekillenir, fakat bu sırada hak sahiplerinin beklenmedik kayba uğramaması için bilgi, karar, teminat ve yargısal denetim mekanizmaları işletilir.

Birleşme iki şekilde yapılabilir.

Devralma şeklinde birleşmede bir şirket diğerini devralır.

Yeni kuruluş şeklinde birleşmede ise birleşmeye katılan şirketler yeni kurulacak bir şirket içinde bir araya gelir.

Devralma biçiminde kabul eden şirket devralan, katılan şirket devrolunan olarak adlandırılır.

Birleşmenin ekonomik sonucu, devrolunan şirketin malvarlığının devralana bütün hâlinde geçmesidir.

Ortaklık ilişkisi de değişim oranına göre devralan veya yeni kurulan şirkette pay edinme yoluyla devam eder.

Devrolunan şirket birleşmeyle sona erer ve ticaret sicilinden silinir.

Burada tasfiye mantığı yoktur; malvarlığı parçalanıp dağıtılmadan işlemle birlikte intikal eder.

Her şirket her şirketle serbestçe birleşemez.

Sermaye şirketleri sermaye şirketleriyle, kooperatiflerle ve devralan olmaları şartıyla şahıs şirketleriyle birleşebilir.

Şahıs şirketleri şahıs şirketleriyle birleşebilir; sermaye şirketleri veya kooperatiflerle birleşmeleri ise devrolunan olmaları şartına bağlıdır.

Kooperatifler kooperatiflerle, sermaye şirketleriyle ve devralan olmaları şartıyla şahıs şirketleriyle birleşebilir.

Bu düzenleme özellikle yön bakımından sorulur. “A, B ile birleşebilir mi?” sorusunda sadece türlere değil, işlemde kimin devralan kimin devrolunan olduğuna bakmak gerekir.

Tasfiye hâlindeki şirketin birleşmeye katılması da mümkündür; fakat malvarlığının dağıtımına başlanmamış olmalı ve şirket devrolunan konumda bulunmalıdır.

Sermaye kaybı veya borca batıklık hâlinde birleşme ise ancak kaybı veya borca batıklığı karşılayabilecek serbestçe tasarruf edilebilir özvarlığa sahip bir şirketle mümkündür.

Birleşmede ortaklık paylarının ve haklarının korunması temel ilkedir.

Devrolunan şirket ortakları, mevcut pay ve haklarını karşılayacak değerde devralan şirket payları ve hakları üzerinde istem hakkına sahiptir.

Değişim oranı belirlenirken şirket malvarlıklarının değeri, oy haklarının dağılımı ve önem taşıyan diğer unsurlar dikkate alınır.

Gerçek değerin belirli sınırı aşmamak üzere denkleştirme ödenmesi mümkündür.

Oydan yoksun paylara, imtiyazlı paylara ve intifa senetlerine denk korumalar getirilir.

Birleşme sözleşmesinde ortaklara pay yerine gerçek değere denk ayrılma akçesi seçeneği tanınabilir; hatta bazı hâllerde sadece ayrılma akçesi öngörülebilir.

Bu düzenlemeler, birleşmenin çoğunluk iradesiyle azınlık haklarını eritmesini engellemeye yöneliktir.

Birleşme süreci belgeler üzerinden yürür.

Birleşme sözleşmesi yazılı yapılır, yönetim organlarınca imzalanır ve genel kurullar tarafından onaylanır.

Sözleşmede şirketlerin unvanı, türü ve merkezi, yeni kuruluş varsa yeni şirketin bilgileri, değişim oranı, denkleştirme, payların değişim biçimi, kâr hakkının başlayacağı tarih, varsa ayrılma akçesi, devrolunan şirket işlemlerinin hangi tarihten itibaren devralan hesabına sayılacağı ve yönetim organlarına tanınan özel yararlar gibi unsurlar yer alır.

Yönetim organları birleşme raporu hazırlar; raporda işlem hukuki ve ekonomik yönden açıklanır.

Küçük ve orta ölçekli şirketler tüm ortakların onayıyla rapordan vazgeçebilir.

Genel kuruldan önce sözleşme, rapor, finansal tablolar ve varsa ara bilançolar ilgililerin incelemesine sunulur.

Önemli malvarlığı değişiklikleri varsa yönetim organları bilgilendirme yapmak zorundadır.

Birleşme kararı şirket türüne göre farklı nisaplarla alınır.

Limited şirketlerde sermayenin en az dörtte üçünü temsil eden paylara sahip ortakların olumlu oyu aranır.

Kooperatiflerde kural olarak verilen oyların üçte ikisi gerekir; ek ödeme, kişisel edim veya sorumluluk doğuran durumlarda daha koruyucu nisaplar gündeme gelir.

Birleşme kararından sonra yönetim organları tescil isteminde bulunur.

Birleşme ticaret siciline tescil ile geçerlilik kazanır.

Tescil anında devrolunan şirketin bütün aktif ve pasifi kendiliğinden devralana geçer, devrolunan şirket sona erer.

Bu nedenle tescil sadece ilan edici bir işlem gibi görülmemelidir; yapısal değişikliğin hukuki sonuçları tescille doğar.

Bölünme, şirket malvarlığının başka şirketlere ayrılmasıdır.

Tam bölünmede şirketin tüm malvarlığı bölümlere ayrılır ve diğer şirketlere devrolunur; devreden şirket sona erer, ortakları devralan şirketlerde pay sahibi olur.

Kısmi bölünmede malvarlığının bir veya birkaç bölümü devredilir; devreden şirket varlığını sürdürür.

Kısmi bölünmede devreden şirket ortaklarına devralan şirketlerde pay verilebileceği gibi, paylar devreden şirkette de bırakılabilir.

Bölünme oranların korunduğu veya korunmadığı şekilde yapılabilir.

Oranın korunduğu bölünmede ortaklar mevcut pay oranlarına uygun paylar alır; oranın korunmadığı bölünmede bazı ortakların farklı şirketlerde farklı oranlarda pay sahibi olması mümkündür.

Oranın korunmadığı bölünmede daha ağır karar nisabı aranması bu yüzden anlamlıdır.

Bölünme de planlı ve belgeli yürür.

Devralan mevcut şirket varsa bölünme sözleşmesi, yeni şirket kurulacaksa bölünme planı düzenlenir.

Bu belge malvarlığı bölümlerini, pay değişim oranlarını, tahsis edilen aktif ve pasifleri, çalışanların geçişini ve ortaklara verilecek hakları gösterir.

Tahsis edilmeyen malvarlığı için kanun özel kurallar getirir; tam bölünmede tahsissiz borçlardan bölünmeye katılan şirketler müteselsilen sorumlu olur.

Bölünme raporu, işlemin amacını, sonuçlarını, değerleme özelliklerini, işçilere ve alacaklılara etkilerini açıklar.

Genel kurul kararından önce belgeler iki ay süreyle ortakların incelemesine sunulur.

Tüm ortakların onayıyla küçük ve orta ölçekli şirketlerde bazı rapor ve inceleme haklarından vazgeçilmesi mümkündür.

Bölünmede alacaklı koruması birleşmeye göre daha belirgin görünür.

Bölünmeye katılan şirketlerin alacaklıları Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yedişer gün aralıklarla üç defa ilanla alacaklarını bildirmeye ve teminat istemeye çağrılır.

İstemde bulunan alacaklıların alacakları üç ay içinde teminat altına alınır; alacağın tehlikeye düşmediği ispatlanırsa teminat yükümlülüğü kalkabilir.

Bölünme sözleşmesi veya planıyla borç kendisine tahsis edilen şirket birinci derecede sorumludur.

Bu şirket ifa etmez ve kanunda sayılan takip güçlüğü durumları doğarsa diğer bölünmeye katılan şirketler ikinci derecede müteselsil sorumlu olur.

İş sözleşmeleri de işçi itiraz etmezse hak ve borçlarıyla devralana geçer; eski işveren ile devralanın belirli işçi alacaklarından müteselsil sorumluluğu korunur.

Bölünme tescille geçerlilik kazanır; tam bölünmede devreden şirket tescille infisah eder.

Tür değiştirme, şirketin hukuki şeklini değiştirmesidir.

Yeni türe dönüştürülen şirket eskisinin devamıdır.

Bu cümle konunun anahtarıdır: tür değiştirmede malvarlığı başka bir kişiye devredilmiş gibi değil, aynı şirket farklı bir hukuki kalıba girmiş gibi düşünülür.

Geçerli dönüşümler kanunda sınırlı sayılmıştır.

Bir sermaye şirketi başka türde sermaye şirketine veya kooperatife dönüşebilir; kooperatif sermaye şirketine dönüşebilir; şahıs şirketleri belirli türlere dönüşebilir.

Kollektif ve komandit şirketler arasındaki bazı dönüşümler için ayrıca özel hüküm vardır.

Tür değiştirmede de ortakların payları ve hakları korunur; oydan yoksun pay, imtiyaz ve intifa senedi gibi haklar eşdeğer hak veya uygun karşılıkla güvence altına alınır.

Tür değiştirme için yeni türün kuruluş hükümleri uygulanır; fakat işlem yeni bir şirket yaratmaktan farklı olduğu için bazı kuruluş koşulları dışarıda bırakılır.

Bilanço günü ile rapor tarihi arasında altı aydan fazla süre geçmişse veya malvarlığında önemli değişiklikler olmuşsa ara bilanço çıkarılır.

Yönetim organı yazılı tür değiştirme planı hazırlar; planda eski ve yeni unvan, merkez, yeni türe ilişkin ibare, yeni şirket sözleşmesi ve ortakların yeni türde sahip olacakları paylar yer alır.

Tür değiştirme raporu işlemin amacını, sonuçlarını, yeni kuruluş hükümlerinin yerine getirildiğini, değişim oranını ve ortaklara doğacak yükümlülükleri açıklar.

Belgeler karar öncesinde ortakların incelemesine sunulur.