1971-1973 Anayasa Değişiklikleri Konu Anlatımı

1971-1973 anayasa değişiklikleri, 1961 Anayasasının ilk hâlindeki özgürlükçü karakterin önemli ölçüde daraltıldığı dönemi ifade eder.

1961 Anayasası, temel hakları geniş düzenlemesi, Anayasa Mahkemesini kurması, sosyal devlet ve hukuk devleti ilkelerini belirginleştirmesiyle daha çoğulcu bir anayasal çerçeve oluşturmuştu.

Fakat siyasal ve toplumsal gerilimlerin arttığı ortamda bu çerçevenin devlet otoritesini zayıflattığı düşüncesi güç kazandı.

1971-1973 değişiklikleri bu düşüncenin anayasal metne yansımasıdır.

Bu değişikliklerin genel yönü, özgürlük alanını daraltmak ve yürütmeyi güçlendirmektir.

Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması konusunda daha geniş imkânlar tanınmış, kamu düzeni ve güvenlik gerekçeleri daha belirgin hâle gelmiştir.

Böylece 1961 Anayasasının ilk hâlinde öne çıkan hak merkezli yaklaşım, devlet otoritesini koruma amacıyla dengelenmeye çalışılmıştır.

Yürütme organının güçlendirilmesi de bu dönemin karakteristik sonucudur.

1961 Anayasasının ilk sistematiği, iktidarı frenleyen kurumlara ve yasama-yargı denetimine ağırlık veriyordu.

1971-1973 değişiklikleriyle yürütmenin karar alma ve idare üzerindeki etkisi artırılmıştır.

Bu, sonraki anayasal gelişmeler açısından da önemlidir; çünkü 1982 Anayasasında daha belirgin görülecek olan güçlü yürütme anlayışının izleri bu ara dönem değişikliklerinde hissedilir.

Değişiklikler yalnızca teknik madde düzenlemeleri olarak görülmemelidir.

Anayasal felsefede bir yön değişikliği vardır.

1961 metni ilk hâliyle özgürlükleri ve çoğulcu denge kurumlarını öne çıkarırken, 1971-1973 sonrasında otorite ve kamu düzeni vurgusu güçlenmiştir.

Bu nedenle aynı 1961 Anayasası iki farklı dönem gibi incelenir: ilk hâliyle özgürlükçü ve dengeleyici, değişikliklerden sonra ise daha sınırlayıcı ve yürütme merkezli.

Bu dönüşüm, Türk anayasa tarihinde süreklilik gösteren bir gerilimi de anlatır.

Bir yanda hak ve özgürlükleri genişleten anayasal düzen kurma isteği, diğer yanda devlet otoritesini güçlendirme ve siyasal istikrarı koruma arayışı vardır.

1971-1973 değişiklikleri bu gerilimde ikinci yönün ağır bastığı dönemdir.