Yardımcı Kaynaklar Konu Anlatımı

Yardımcı kaynaklar konusu, hukuk kaynakları sıralamasının en dikkatli okunması gereken parçasıdır.

Hukuk düzeninde hakim, önüne gelen somut uyuşmazlığı çözerken önce doğrudan uygulanabilir kaynakları arar.

MEB notunda bu sıra kanun boşluğu ve hukuk boşluğu kavramları üzerinden kurulmuştur: yazılı kaynaklarda uygulanacak bir hüküm bulunmuyorsa kanun boşluğu vardır ve hakim örf ve adet hukukuna bakar; somut olaya uygulanabilecek yazılı ya da yazısız hiçbir kaynak yoksa hukuk boşluğu oluşur ve hakim hukuk oluşturur.

Yardımcı kaynaklar, işte bu süreçte hukuki muhakemeyi destekleyen, fakat ana kaynakların yerine geçmeyen unsurlardır.

Bir kaynağın yardımcı sayılması, onun önemsiz olduğu anlamına gelmez.

Bilimsel görüşler, öğretide yapılan açıklamalar ve yargı kararları hukuk kavramlarının nasıl anlaşılması gerektiğini aydınlatabilir.

Özellikle bir kavramın sınırı tartışmalıysa, farklı kararlar arasında tutarlılık aranıyorsa veya kanunun bıraktığı takdir alanı somut olayın özelliklerine göre doldurulacaksa yardımcı kaynaklar hakime düşünsel malzeme sağlar.

Ancak bu malzeme doğrudan kanun gibi uygulanmaz.

Hakim, kararını yalnızca bir yazarın görüşüne veya tek başına önceki bir karara dayandırmak yerine, bunları hukuk düzeninin ilkeleriyle birlikte değerlendirir.

Bu başlığı kanun boşluğu, hukuk boşluğu ve kural içi boşluk ayrımıyla birlikte düşünmek gerekir.

Kanun boşluğunda hakim önce yazısız kaynak olan örf ve adet hukukuna yönelir; yardımcı kaynaklar bu arayışın anlamlandırılmasına katkı verebilir.

Hukuk boşluğunda hakim hukuk oluştururken, bilimsel görüşlerden ve yerleşik karar çizgisinden yararlanması kararın keyfi değil, gerekçeli olmasını sağlar.

Kural içi boşlukta ise kanun koyucu bilerek bir değerlendirme alanı bırakmıştır; bu durumda yardımcı kaynaklar hakimin takdir yetkisini ölçülü biçimde kullanmasına destek olur.

Yardımcı kaynakların sınırı bağlayıcılık meselesinde ortaya çıkar.

Yazılı kaynak varsa öncelik ondadır.

Yazılı hüküm bulunmadığında ve örf ve adet hukuku uygulanabiliyorsa karar onunla kurulur.

Yardımcı kaynaklar bu ana kaynakları ortadan kaldırmaz, onların nasıl anlaşılacağına ilişkin açıklama sunar.

Bu yüzden yardımcı kaynakları ezberlerken onları ayrı bir hüküm koyma makamı gibi değil, hukuki yorum ve gerekçelendirme alanı gibi görmek gerekir.

Sonuçta yardımcı kaynaklar hukuk uygulamasında tamamlayıcı bir akıl yürütme zemini oluşturur.

Kanun metni kısa, somut olay karmaşık, örf ve adet uygulaması tartışmalı ya da hakimin takdir alanı geniş olabilir.