Yargı Organı Konu Anlatımı

Yargı organı, devletin hukuk düzenini somut uyuşmazlıklar üzerinden işleten temel kuvvettir.

Anayasadaki merkezî ifade, yargı yetkisinin Türk milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılacağıdır.

Bu cümlede üç unsur birlikte bulunur.

Yetki millet adına kullanılır; kullanacak organ mahkemedir; mahkemenin niteliği ise bağımsızlık ve tarafsızlıktır.

Bu yüzden yargı, yürütmenin idari işlemi veya yasamanın siyasi kararı gibi değil, hukuki uyuşmazlığı çözen ayrı bir fonksiyon olarak anlaşılmalıdır.

Bağımsızlık, mahkemelerin karar verirken başka bir makamın emir ve talimatı altında olmamasını anlatır.

Tarafsızlık ise yargılamada kişi, kurum veya olay karşısında önceden konum almadan hukuka göre karar verme gereğini ifade eder.

Bu iki ilke birlikte olmazsa yargı organının güvenilirliği zayıflar.

Mahkeme yalnızca kurulmuş bir kurum olduğu için değil, bağımsız ve tarafsız karar verdiği için yargı organı niteliği taşır.

Yargı düzeni farklı kollara ayrılır.

Adli yargı, kişiler arasındaki özel hukuk uyuşmazlıkları ve ceza uyuşmazlıkları bakımından temel alandır.

İdari yargı, idarenin işlem ve eylemlerinden doğan davalarda devreye girer.

Bir memur atama işleminin iptali gibi idareye karşı açılan davalar idari yargı mantığıyla değerlendirilir.

Anayasa yargısı ise kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğü gibi belirli normların anayasaya uygunluğuyla ilgilenir.

Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri kanunla düzenlenir.

Bu kural, yargı alanında keyfî mahkeme kurulmasını veya belirsiz yetki kullanılmasını önler.

Hangi mahkemenin hangi uyuşmazlığa bakacağı, başvuru yolları ve son inceleme mercileri kanuni çerçeveye bağlanır.

Yüksek mahkemeler de bu düzenin üst basamaklarını oluşturur.

Yargı organını anlamanın en sağlam yolu, onu hak arama ve denetim fonksiyonu olarak görmektir.