Uyuşmazlık Mahkemesi Konu Anlatımı

Uyuşmazlık Mahkemesi başlığı, vatandaşlık dersinde yargı organları ve yüksek mahkemeler konusu içinde öğrenilmelidir.

Elde bulunan notlarda 1982 Anayasasına göre yüksek mahkemeler Anayasa Mahkemesi, Danıştay, Yargıtay ve Uyuşmazlık Mahkemesi olarak sayılır.

Bu liste, sınav bakımından temel ezber alanıdır.

Adaydan çoğu zaman hangi kurumun yüksek mahkemeler arasında yer aldığını ya da hangi kurumun farklı bir yargı organıyla karıştırılmaması gerektiğini ayırt etmesi beklenir.

Uyuşmazlık Mahkemesi bu listede açıkça yer aldığı için, yüksek mahkeme başlığında mutlaka hatırlanmalıdır.

Yargı yetkisi millet adına tarafsız ve bağımsız mahkemelere aittir.

Bu bilgi, yargı kurumlarını çalışırken başlangıç cümlesi gibi düşünülmelidir.

Mahkemeler kişisel ya da idari keyfiliğe göre değil, yargı yetkisinin anayasal çerçevesi içinde değerlendirilir.

Uyuşmazlık Mahkemesi de adı geçen yüksek mahkemelerden biri olarak bu genel yargı sistemi içinde yer alır.

Dolayısıyla konu yalnız bir kurum adını ezberlemekten ibaret değildir; yargı yetkisinin bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanıldığı genel çerçeveyle birlikte kavranmalıdır.

Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri kanun ile düzenlenir.

Bu cümle, Uyuşmazlık Mahkemesi hakkında sınavda güvenli biçimde kullanılabilecek ikinci temel ilkedir.

Bir mahkemenin ne zaman, nasıl ve hangi yetkiyle görev yapacağı keyfi biçimde belirlenmez; kuruluş, görev ve yetki alanı kanunla düzenlenir.

Bu nedenle Uyuşmazlık Mahkemesi çalışılırken ayrıntılı görev başlıklarına ezberden genişlemek yerine, yüksek mahkemeler listesinde yer aldığı ve mahkemelerin görev-yetki alanlarının kanunla düzenlendiği bilgisi sağlam tutulmalıdır.

Yüksek mahkemeler listesinde yer alan kurumlar birbirine karıştırılmamalıdır.

Anayasa Mahkemesi, Danıştay, Yargıtay ve Uyuşmazlık Mahkemesi aynı listede geçse de, notlarda bazıları için ayrıca son inceleme bilgileri verilmiştir.

Adli mahkemelerce verilen kararların son inceleme yeri Yargıtay’dır.

İdari mahkemelerce verilen kararların son inceleme yeri Danıştay’dır.

Bu iki cümle, özellikle Yargıtay ile Danıştay ayrımını netleştirir.

Uyuşmazlık Mahkemesi ise yüksek mahkemeler listesinde bulunur; fakat notlarda onun Yargıtay veya Danıştay gibi son inceleme yeri olduğu söylenmez.

Bu ayrım sınavda önemlidir çünkü seçenekler genellikle kurum adlarını birbirinin yerine kullanarak hataya sürükler.

Adli mahkemelerce verilen kararların son inceleme yeri ifadesi görülürse Yargıtay düşünülmelidir.

İdari mahkemelerce verilen kararların son inceleme yeri ifadesi görülürse Danıştay düşünülmelidir.

1982 Anayasasına göre yüksek mahkemeler ifadesi görülürse Anayasa Mahkemesi, Danıştay, Yargıtay ve Uyuşmazlık Mahkemesi birlikte hatırlanmalıdır.

Böylece Uyuşmazlık Mahkemesi, son inceleme mercii bilgileriyle karıştırılmadan doğru yerde tutulur.

Anayasa Mahkemesi için de notlarda ayrı bilgiler vardır.

Yüce Divan sıfatıyla yargılama yapan yüksek mahkeme Anayasa Mahkemesidir; anayasa değişikliklerini sadece şekil yönünden denetler; bütçe kanunlarının yargısal denetimini yapar; siyasi partilerin mali denetimi ve kapatılma davası başlıklarında da Anayasa Mahkemesi adı geçer.

Bu bilgiler Uyuşmazlık Mahkemesiyle karıştırılmamalıdır.

Yüksek mahkeme listesi ortak olabilir, fakat her kurumun notlarda bağlandığı ifade farklıdır.

Uyuşmazlık Mahkemesi için güvenli çekirdek bilgi, yüksek mahkemeler arasında sayılmasıdır.

Danıştay da farklı bağlamlarda görünür.

Ülke çapında uygulanacak yönetmeliklerin yargısal denetimini Danıştay yapar.

İdari mahkemelerce verilen kararların son inceleme yeri Danıştay’dır.

İdari yargı organları arasında Danıştay, Bölge İdare Mahkemesi, İdare Mahkemesi ve Vergi Mahkemesi sayılır.

Bu bilgiler, Danıştay’ın idari yargı bağlantısını güçlendirir.

Uyuşmazlık Mahkemesi çalışılırken bu ayrıntılar, yüksek mahkemeler listesindeki her adın aynı görevi yapmadığını gösteren karşılaştırma malzemesi olarak kullanılmalıdır.

Yargıtay için notlarda adli mahkemelerce verilen kararların son inceleme yeri olduğu belirtilir.

Ayrıca Yargıtay üyelerini Hakimler ve Savcılar Kurulunun seçtiği, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve vekilini Cumhurbaşkanının seçtiği bilgileri yer alır.

Bu ifadeler de kurumları ayırmaya yardım eder.

Uyuşmazlık Mahkemesiyle ilgili öğrenme hatası, yalnız yüksek mahkeme ortaklığından hareketle Yargıtay’a ait son inceleme rolünü ona taşımaktır.

Notlarda böyle bir aktarım yapılmadığı için, her kurum kendi verilen bilgisiyle öğrenilmelidir.

Yüksek mahkemeler konusu çalışılırken Sayıştay, Yüksek Seçim Kurulu ve HSK gibi kurumların da aynı sayfalarda geçebileceği unutulmamalıdır.

Sayıştay merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idarelerinin gelir ve gider denetimiyle, Yüksek Seçim Kurulu seçim tutanakları ve seçim itirazlarıyla, HSK ise hakimler ve savcılar kuruluyla ilgili bilgilerle karşımıza çıkar.

Bu kurumların adlarının yargı bölümünde geçmesi, hepsinin aynı yüksek mahkeme listesine dahil olduğu anlamına gelmez.

Uyuşmazlık Mahkemesi için belirleyici bilgi, açık yüksek mahkemeler listesinde Anayasa Mahkemesi, Danıştay ve Yargıtay ile birlikte sayılmasıdır.

Sonuçta Uyuşmazlık Mahkemesi konusu için sağlam tekrar cümlesi şudur: 1982 Anayasasına göre yüksek mahkemeler Anayasa Mahkemesi, Danıştay, Yargıtay ve Uyuşmazlık Mahkemesidir; yargı yetkisi millet adına tarafsız ve bağımsız mahkemelere aittir; mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri kanunla düzenlenir.

Adli kararların son inceleme yeri Yargıtay, idari kararların son inceleme yeri Danıştay’dır.

Bu çerçeve korunduğunda Uyuşmazlık Mahkemesi doğru listede tutulur ve diğer yüksek mahkemelerin notlarda açıkça verilen görevleriyle karıştırılmaz.

Bu konunun öğrenme değeri, tek bir kurum adını ezberlemekten çok yargı bölümündeki kurum kümelerini ayırmaktır.

Yüksek mahkemeler listesi bir kümedir.

Adli kararların son inceleme yeri bilgisi başka bir eşleştirmedir.

İdari kararların son inceleme yeri bilgisi ayrı bir eşleştirmedir.

Mahkemelerin kuruluş, görev ve yetkilerinin kanunla düzenlenmesi ise bütün mahkemeler için genel bir ilkedir.

Uyuşmazlık Mahkemesi, bu yapı içinde yüksek mahkeme listesinde tutulmalı; başka kurumlara açıkça bağlanan görevler ona taşınmamalıdır.

Sınav sorusunda seçenekler benzer kurum adlarını yan yana verdiğinde, önce ifade türü belirlenmelidir.

Soru “yüksek mahkemeler arasında hangisi vardır?” diyorsa Uyuşmazlık Mahkemesi doğru hatırlanır.

Soru “adli mahkemelerce verilen kararların son inceleme yeri neresidir?” diyorsa Yargıtay seçilir.

Soru “idari mahkemelerce verilen kararların son inceleme yeri neresidir?” diyorsa Danıştay seçilir.

Bu üç kalıp ayrıldığında, Uyuşmazlık Mahkemesi hakkında notlarda bulunmayan ayrıntılara ihtiyaç duymadan güvenli cevap verilebilir.

Uyuşmazlık Mahkemesi adını görünce yapılacak ilk zihinsel işlem, onu yüksek mahkemeler listesine yerleştirmektir.

Bundan sonra diğer kurumların açık görevlerini ayrı tutmak gerekir.

Anayasa Mahkemesi denetim ve Yüce Divan ifadeleriyle, Yargıtay adli kararların son incelemesiyle, Danıştay idari kararların son incelemesiyle birlikte hatırlanır.