Anayasa Mahkemesi Konu Anlatımı

Anayasa Mahkemesi, yüksek mahkemeler içinde anayasal düzenin korunmasına yönelen özel bir mahkemedir.

Türkiye'de ilk kez 1961 Anayasasıyla kurulmuştur.

Temel görevi, belirli normların Anayasaya uygunluğunu denetlemektir.

Bu nedenle Anayasa Mahkemesi, adli yargıdaki bir uyuşmazlığı son inceleme mercii olarak çözen Yargıtaydan veya idari yargının üst mercii olan Danıştaydan farklı çalışır.

Onun merkezinde kanunların ve bazı anayasal işlemlerin Anayasaya uygunluğu vardır.

Mahkemenin kuruluşunda on beş üye bulunur.

Kaynak anlatımda Cumhurbaşkanının on iki, TBMM'nin üç üye seçtiği vurgulanır.

Üyeler belirli süreyle görev yapar ve tekrar seçilemez; başkan ise mahkeme üyeleri arasından seçilir.

Bu yapı, mahkemenin hem kurumsal sürekliliğini hem de üyelik ve başkanlık ayrımını anlamayı gerektirir.

Norm denetimi Anayasa Mahkemesinin en bilinen görevidir.

Kanunlar, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ve TBMM İçtüzüğü Anayasaya uygunluk bakımından incelenebilir.

Anayasa değişiklikleri ise yalnızca şekil yönünden denetlenir.

Şekil ve esas denetimi ayrımı burada önemlidir; her işlem aynı kapsamda incelenmez.

Bütçe kanunlarının yargısal denetiminin de Anayasa Mahkemesiyle ilişkilendirilmesi, mahkemenin kanun alanındaki denetim görevini gösterir.

Anayasa Mahkemesi ayrıca bireysel başvuru yoluyla temel hak ve özgürlük ihlali iddialarını inceler.

Bu yol, herkesin her uyuşmazlığı doğrudan Anayasa Mahkemesine taşıması anlamına gelmez; olağan kanun yollarının tüketilmesi ve başvurunun anayasal hak ihlali iddiasına dayanması gerekir.

Bu yönüyle bireysel başvuru, mahkemeyi hak arama düzeninin son ve özel basamağı hâline getirir.

Mahkemenin siyasi ve cezai nitelikli görevleri de vardır.

Siyasi partilerin kapatılması davalarına bakar ve siyasi partilerin mali denetimini yapar.