KPSS Lisans · Vatandaşlık

Kanun-U Esasî'de 1909 Değişiklikleri (İkinci Meşrutiyet) Konu Anlatımı

Kanun-U Esasî'de 1909 Değişiklikleri (İkinci Meşrutiyet) konusunun özeti ve anlatımı — KPSS Lisans Vatandaşlık dersi. Özet her zaman ücretsiz.

Kısaca

1909 Kanun-u Esasî değişiklikleri, 1908'de yeniden başlayan II. Meşrutiyet döneminin anayasal dönüşümüdür. Düzenlemeler padişahı tamamen yetkisiz bırakmadı; fakat hükûmetin Meclis-i Mebusana karşı siyasal sorumluluğunu kurup yasama ve fesih yetkilerini kayıt altına alarak parlamenter monarşiye yaklaşmayı güçlendirdi. Padişahın kanunları onaylama yetkisi, bir kez geri gönderilebilen geciktirici veto niteliğine dönüştü. Meclis-i Mebusanı fesih yetkisi kaldırılmadı; Heyet-i Ayanın onayı, belirli bir hükûmet-meclis uyuşmazlığı ve üç ay içinde seçim ile toplantı güvencesine bağlandı. Basın bakımından anayasal güvence, yayımdan önce denetime tabi tutulamama biçiminde yazıldı. Kanun-u Esasî'nin 113. maddesindeki padişaha kişileri ülke dışına çıkarma imkânı veren hüküm de metinden çıkarıldı.

Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.

Özet: Sesli anlatım yakında

Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış

KPSS Lisans konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.

KPSS Lisans ders notları PDF’ini indir

Konu Anlatımı

Tam anlatım: Sesli anlatım yakında

1908 ile 1909'u ayırmak

II.

Meşrutiyet, 1876 Kanun-u Esasî'sinin 1908'de yeniden işler hâle gelmesiyle başladı.

Sınav dilinde sık geçen 1909 değişiklikleri ise bu yeniden ilanla aynı olay değildir: 1908 siyasal rejimin yeniden açılışını, 1909 ise Kanun-u Esasî'nin hükümlerinde yapılan kapsamlı değişikliği anlatır.

Değişikliğin yönü, padişahın tek taraflı hareket alanını daraltmak, meclis ile hükûmet arasındaki ilişkiyi güçlendirmek ve sorumlu hükûmet anlayışına yaklaşmaktır.

Bu dönüşüm padişahlığı veya çift meclisli yapıyı ortadan kaldırmadı.

Heyet-i Mebusan seçimli, Heyet-i Ayan ise padişahça atanan kanat olarak varlığını sürdürdü.

Bu nedenle 1909'u cumhuriyet ya da tam bir meclis üstünlüğü gibi okumak yanlıştır.

Doğru niteleme, monarşik çerçeve korunurken parlamenter unsurların belirgin biçimde güçlenmesidir.

Bakanların Meclise karşı sorumluluğu

Değişikliğin merkezindeki adımlardan biri 30. maddedir.

Bakanlar, hükûmetin genel siyasetinden birlikte, kendi bakanlıklarının işlemlerinden ise ayrı ayrı Meclis-i Mebusana karşı sorumlu tutuldu.

Bu düzen, hükûmetin yalnız padişahın iradesine dayanan bir yürütme organı olarak görülmesini zayıflattı.

Meclisin soru ve gensoru mekanizmalarıyla bakanlardan açıklama istemesi, siyasal sorumluluğun işletilmesine hizmet etti.

Sadrazam ile şeyhülislamın padişahça, diğer bakanların ise sadrazamın teklifi üzerine atanması devam etti.

Fakat kabinenin görevde kalabilmesi artık meclis desteğiyle bağlantılı hâle geldi.

Böylece atama yetkisi monarkta kalsa da hükûmetin siyasal yaşama gücü Meclis-i Mebusanla kurduğu güven ilişkisine bağlandı.

Kanun yapma ve veto

1876 düzeninde padişahın kanunlar üzerindeki ağırlığı çok genişti.

1909 değişikliği, 54. maddede kanunların onaylanması ve geri gönderilmesi için süreler koydu.

Padişah, kabul edilen bir kanunu iki ay içinde onaylamak veya yeniden görüşülmek üzere geri göndermek durumundaydı; acil sayılan kanunlarda bu süre on gündü.

Meclislerin geri gönderilen metni yeniden kabul edebilmesi için üçte iki çoğunluk arandı.

Bu yapı mutlak veto değil, kanunun yeniden görüşülmesini sağlayan geciktirici veto olarak değerlendirilir.

Padişahın bir metni süresiz biçimde bekletmesi ya da kesin olarak ortadan kaldırması yerine, anayasal süre ve yeniden kabul usulü getirildi.

Yasama girişimi ve görüşme alanındaki önceki izin engellerinin hafifletilmesi de meclislerin kanun yapma konumunu güçlendirdi.

Fesih yetkisinin sınırları

1909'da Meclis-i Mebusanı fesih yetkisi tamamen kaldırılmadı.

  1. ve 35. maddeler birlikte okunduğunda fesih, belirli bir hükûmet-meclis uyuşmazlığına bağlanmış sınırlı bir yetkidir.

Meclis bir konuda hükûmetin görüşünü reddettiğinde bakanlar meclis kararını kabul etmek veya çekilmek durumundaydı.

Yeni kabine de önceki görüşte ısrar eder ve meclis kendi kararını sürdürürse, padişah Heyet-i Ayanın onayıyla meclisi feshedebilirdi.

Fesih hâlinde üç ay içinde yeni seçim yapılması ve yeni Meclis-i Mebusanın toplanması gerekiyordu.

Yeni meclis de önceki meclisin görüşünü benimserse bu görüşün kabul edilmesi zorunluydu.

Dolayısıyla padişahın keyfî ve sonucu belirsiz feshi yerine, koşulları ve sonrasında seçime dönüş güvencesi bulunan bir mekanizma kuruldu.

Basın ve sürgün konusunda doğru ifade

  1. madde basının kanun dairesinde serbest olduğunu ve yayımdan önce denetime tabi tutulamayacağını belirtti.

Bu hükmü “padişahın bütün sansür yetkileri kaldırıldı” biçiminde genişletmek yerine, anayasal metnin getirdiği somut güvenceyi söylemek gerekir: önceden inceleme yasağı.

Basın yine kanunla çizilen sınırlar içindeydi; düzenleme, her türlü sonradan doğan hukuki sorumluluğu ortadan kaldırmıyordu.

  1. maddede de önemli bir değişiklik yapıldı.

Maddenin padişaha, polis soruşturmasına dayanarak kişileri ülke dışına çıkarma imkânı veren son cümlesi kaldırıldı.

Buna karşılık maddenin sıkıyönetimle ilgili kısmı metinde kaldı.

Bu nedenle “113. madde tümüyle kaldırıldı” demek de “sürgün yetkisi aynen sürdü” demek de doğru değildir.

Sonuç ve sınav ayrımı

1909 değişiklikleri için şu zincir kurulmalıdır: bakanların meclise karşı sorumluluğu, kanunlarda geciktirici veto, koşullu fesih ve üç ay içinde seçim, basında yayımdan önce denetim yasağı ve 113. maddedeki ülke dışına çıkarma hükmünün kaldırılması.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada

Kanun-U Esasî'de 1909 Değişiklikleri (İkinci Meşrutiyet) anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Vatandaşlık dersindeki diğer konular

Bu Konunun Sınavdaki Ağırlığı

Kanun-U Esasî'de 1909 Değişiklikleri (İkinci Meşrutiyet) konusu KPSS Lisans Genel Kültür düzeyindeki Vatandaşlık dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.

Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.

SSS

Sık Sorulan Sorular

Kanun-U Esasî'de 1909 Değişiklikleri (İkinci Meşrutiyet), KPSS Lisans Genel Kültür düzeyindeki Vatandaşlık dersinin konularından biridir. Aynı dersin diğer konularına bu sayfanın altındaki konu listesinden geçebilirsiniz.

Bu sayfada konunun ücretsiz özeti ve anlatımın neredeyse tamamı yer alır; yalnızca kapanış bölümü uygulamaya bırakılmıştır. Sesli anlatım, çevrimdışı indirme ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Vatandaşlık dersi için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmuyor; doğrulanmamış bir oran yayımlamıyoruz. Dersin kapsamını konu listesinden takip edebilirsiniz.

Önce özeti okuyup konunun ne hakkında olduğunu netleştirin, sonra anlatımı baştan sona takip edin. Anlatımı bitirir bitirmez aynı konudan soru çözün: konuyu okumaktan çok, okuduktan hemen sonra hatırlamaya çalışmak kalıcılığı belirler. Bir gün sonra sadece özeti tekrar okumak çoğu konu için yeterli olur.

Vatandaşlık dersi bu sayfadaki konuyla birlikte 69 konu içerir. Tam liste sayfanın altındaki konu bağlantılarında ve dersin kendi sayfasında yer alır; oradan her konunun ücretsiz özetini tek sayfada okuyabilirsiniz.

Vatandaşlık dersindeki diğer konular

Bu ders toplam 69 konu içerir.

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
KPSS Lisans soru çözme rehberi
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by