Hâkim-Savcı Borçlar Hukuku Adi Ortaklık Konu Anlatımı

Adi ortaklık, tüzel kişiliği olan belirli bir şirket tipinden önce, ortak amaca yönelen temel sözleşmesel birliktelik olarak düşünülmelidir.

Kanun onu, iki ya da daha fazla kişinin emeklerini ve mallarını ortak bir amaca erişmek üzere birleştirmeyi üstlendikleri sözleşme olarak tanımlar.

Bu tanımda üç unsur birlikte görünür: birden fazla kişi, ortak amaç ve bu amaca emek ya da malvarlığı değerleriyle katılma iradesi.

Eğer bir ortaklık, kanunla düzenlenmiş ortaklıkların ayırt edici niteliklerini taşımıyorsa, adi ortaklık hükümlerine tabi olur.

Bu nedenle adi ortaklık çoğu zaman basit bir işbirliği sözleşmesi gibi görünse de, ortakların iç ilişkisi, dış ilişkisi, yönetimi, sona ermesi ve tasfiyesi bakımından ayrıntılı sonuçlar doğurur.

Ortaklar arasındaki ilişkinin ilk ayağı katılım payıdır.

Her ortak para, alacak, başka bir mal veya emek koymakla yükümlüdür.

Sözleşmede başka türlü kararlaştırılmamışsa bu payların ortaklığın amacının gerektirdiği önem ve nitelikte, ayrıca birbirine eşit olması gerekir.

Katılım payı bir şeyin kullandırılmasından ibaretse kira hükümleri, mülkiyetin devrinden ibaretse satışta hasar, ayıp ve zapt sorumluluğuna ilişkin hükümler kıyas yoluyla devreye girer.

Böylece ortaklık, sadece iyi niyetli bir çalışma birlikteliği değil, her ortağın belirli bir katkı ve sorumluluk üstlendiği borç ilişkisi haline gelir.

Kazanç ve zarar paylaşımında da kanun eşitlik varsayımı kurar.

Aksi kararlaştırılmamışsa her ortağın payı, koyduğu katılım payının değerine ve niteliğine bakılmaksızın eşittir.

Sözleşmede sadece kazanç veya sadece zarar payı belirlenmişse bu belirleme diğer pay için de geçerli sayılır.

Bir ortağın zarara katılmaksızın yalnız kazanca katılacağı anlaşma ise ancak katılım payı olarak yalnız emeğini koyan ortak bakımından geçerlidir.

Ortaklık kararları kural olarak bütün ortakların oybirliğiyle alınır.

Sözleşme oy çokluğu öngörmüşse çoğunluk ortak sayısına göre belirlenir.

Yönetim bakımından da başlangıç noktası ortakların eşit konumudur: yönetim sözleşme veya ortaklık kararıyla bir ya da birkaç ortağa yahut üçüncü kişiye bırakılmamışsa bütün ortaklar ortaklığı yönetme hakkına sahiptir.

Ortaklık tüm ortaklar veya bazı ortaklar tarafından yönetiliyorsa, yönetici ortaklardan her biri diğerleri katılmadan işlem yapabilir; ancak yönetmeye yetkili başka bir ortak, işlem tamamlanmadan itiraz ederek o işlemin yapılmasını engelleyebilir.

Bu sistem hem işlerin yürütülmesini kolaylaştırır hem de ortakların birbirini denetleme imkanını korur.

Ortaklığa genel yetkili temsilci atanması ve olağan dışı işlerin yürütülmesi için oybirliği gerekir; yalnız gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yönetici ortaklardan her biri bu konuda yetkili olur.

Adi ortaklıkta ortakların sadakat ve özen yükümlülükleri iç ilişkinin taşıyıcı kurallarıdır.

Ortaklar, kendilerinin veya üçüncü kişilerin menfaatine ortaklığın amacını engelleyici ya da zarar verici işler yapamazlar.

Ortaklık işleri için gider yapan veya borç üstlenen ortak, diğer ortaklara karşı sorumluluk talep edebilir; yönetim işleri yüzünden doğrudan uğradığı zararlar ve ortaklığın yönetiminden kaynaklanan tehlikeler sonucu doğan zararlar da diğer ortaklarca giderilir.

Ortaklığa avans veren ortak verdiği günden başlayarak faiz isteyebilir; yükümlü olmadığı halde ortaklık işleri için emek harcayan ortak ise hakkaniyetin gerektirdiği bir karşılık talep edebilir.

Özen borcu, her ortağın ortaklık işlerinde kendi işlerinde gösterdiği ölçüde çaba ve dikkat göstermesini gerektirir.

Kendi kusuruyla diğer ortaklara zarar veren ortak, bunu başka işlerde ortaklığa sağladığı menfaatlerle mahsup ettiremez.

Ortaklık işlerini ücret karşılığı yürüten ortak için vekalet hükümlerine göre sorumluluk doğar.

Yönetim yetkisi bir ortağa sözleşmeyle verilmişse, bu yetki haklı sebep olmadan diğer ortaklar tarafından kaldırılamaz veya sınırlanamaz.

Buna karşılık sözleşmede yetkinin kaldırılamayacağı yazsa bile haklı sebep varsa her ortak bu yetkinin kaldırılmasını isteyebilir.

Görevin aşırı ölçüde ihmal edilmesi veya iyi yönetim için gerekli yeteneğin kaybedilmesi haklı sebep örnekleridir.

Yönetici ortaklar ile diğer ortaklar arasındaki ilişkide, adi ortaklık hükümlerinde veya sözleşmede aksi yoksa vekalet hükümleri uygulanır.

Yönetim yetkisi olmayan ortağın ortaklık işlerini görmesi veya yetkili ortağın yetkisini aşması halinde vekaletsiz iş görme hükümleri gündeme gelir.

Yönetici ortaklar yılda en az bir defa hesap vermek ve kazanç paylarını ortaklara ödemekle yükümlüdür; hesap döneminin uzatılmasına ilişkin anlaşma kesin hükümsüzdür.

Yönetim yetkisi olmasa bile her ortağın bilgi alma, defter ve kayıtları inceleme, örnek alma ve mali durum hakkında özet çıkarma hakkı vardır; bu hakkı kaldıran sözleşmeler kesin hükümsüzdür.

Ortaklık yapısındaki değişikliklerde ortak sıfatının kişisel niteliği öne çıkar.

Yeni ortak alınması bütün ortakların rızasına bağlıdır.

Bir ortak tek taraflı olarak üçüncü kişiyi kendi payına ortak eder veya payını devrederse, üçüncü kişi ortak sıfatı kazanmaz.

Bazı sona erme riskleri bakımından sözleşmede ortaklığın kalan ortaklarla devam edeceği öngörülmüşse, fesih bildirimi, kısıtlanma, iflas, tasfiye payının cebri icrayla paraya çevrilmesi veya ölüm gibi hallerde ilgili ortak ya da temsilcisi ortaklıktan çıkabilir veya yazılı bildirimle çıkarılabilir.

Çıkma ya da çıkarılma halinde pay diğer ortaklara payları oranında kendiliğinden geçer.

Kalan ortaklar, çıkan ortağın kullanımını ortaklığa bıraktığı eşyayı iade eder, onu muaccel borçlardan doğan müteselsil sorumluluktan kurtarır ve ortaklık o tarihte tasfiye edilseydi ödenmesi gereken tasfiye payını öder.

Henüz muaccel olmayan borçlar için borçtan kurtarma yerine güvence verilebilir.

Üçüncü kişilerle ilişkide temsil ve sorumluluk kuralları adi ortaklığın dış dünyaya nasıl yansıdığını belirler.

Kendi adına ve ortaklık hesabına işlem yapan ortak, üçüncü kişiye karşı bizzat alacaklı ve borçlu olur.

Ortaklık veya bütün ortaklar adına işlem yapılırsa, diğer ortakların alacaklı veya borçlu olması temsile ilişkin hükümlere bağlıdır.

Kendisine yönetim görevi verilen ortağın ortaklığı ya da bütün ortakları temsil yetkisi bulunduğu varsayılır; ancak önemli tasarruf işlemleri için bütün ortakların oybirliğiyle yetki verilmiş olması ve bunun yetki belgesinde açıkça belirtilmesi gerekir.

Ortaklık için edinilen şeyler, alacaklar ve ayni haklar elbirliği halinde bütün ortaklara ait olur.

Aksi kararlaştırılmadıkça ortakların ortaklık ilişkisi çerçevesinde üçüncü kişilere karşı üstlendikleri borçlardan müteselsilen sorumlu olmaları, adi ortaklığın tüzel kişilik zırhı sağlamadığını açık biçimde gösterir.

Sona erme sebepleri, ortak amacın ve ortaklık bağının devam edip etmediğine göre düzenlenmiştir.