Hâkim-Savcı Borçlar Hukuku Alacağın Devri Konu Anlatımı

Alacağın devri, borç ilişkisinin alacaklı tarafında değişiklik doğuran temel kurumdur.

Borç aynı borç olarak kalır; değişen, bu borcun alacaklısı olan kişidir.

Kanun, alacaklıya kural olarak borçlunun rızasını aramadan alacağını üçüncü kişiye devretme imkanı tanır.

Bu serbestlik sınırsız değildir.

Kanun devri yasaklamış olabilir, taraflar sözleşmeyle devredilemezlik kararlaştırmış olabilir veya işin niteliği alacağın devrine elverişli olmayabilir.

Bu sınırlamalar yoksa alacaklı, borçlunun onayını almadan alacaklı sıfatını devralana geçirebilir.

İradi devirde şekil kuralı açıktır: alacağın devrinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır.

Burada şekil, devir işleminin geçerlilik koşuludur.

Buna karşılık alacağın devri sözü verme şekle bağlı değildir.

Bu ayrım, devir vaadi ile doğrudan devir işlemini birbirinden ayırır.

Taraflar ileride devir yapılacağına ilişkin bir taahhütte bulunabilir; fakat alacaklı sıfatının gerçekten devralana geçmesi için yazılı devir gerekir.

Kanun veya mahkeme kararıyla gerçekleşen yasal ya da yargısal devirde ise özel bir şekle ve önceki alacaklının ayrıca rızasına gerek olmadan devir üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir.

Borçlunun korunması, devir hükümlerinin önemli bölümünü oluşturur.

Borçluya devir bildirilmemişse, borçlu önceki alacaklıya iyiniyetle ödeme yaparak borcundan kurtulur.

Alacak birkaç kez devredilmiş ve borçlu son devralan yerine önceki devralanlardan birine iyiniyetle ifada bulunmuşsa da aynı koruyucu mantık çalışır.

Borçlu, kendisine ulaşmayan veya bilmediği devir zincirinin riskini sınırsız taşımaya zorlanmaz.

Devir borçluya karşı şeffaf hâle getirilmemişse, borçlunun iyiniyetli ifası geçerli kurtarıcı etki doğurur.

Alacağın kime ait olduğu çekişmeliyse borçlu başka bir korunma yoluna sahiptir.

Kime ödeme yapması gerektiği tartışmalı bulunan borçlu ifadan kaçınabilir ve edimi hâkimin belirleyeceği yere tevdi ederek borçtan kurtulabilir.

Buna rağmen borçlu alacağın çekişmeli olduğunu bildiği hâlde ödeme yaparsa, bundan doğacak sonuçlardan sorumlu olur.

Dava konusu çekişme henüz sonuçlanmamış ve borç muaccelse, taraflardan her biri borçluyu tevdiye zorlayabilir.

Bu düzenleme, borçlunun yanlış kişiye ödeme yapma riskini azaltırken, alacak iddiasında bulunan tarafların da edimin güvenli yerde tutulmasını istemesine izin verir.

Borçlunun devirden haberdar olduğu anda eski alacaklıya karşı elinde bulunan savunma imkanları, alacağı edinen kişiye yöneltilebilecek şekilde devam eder.

Bu kural, devirle borçlunun durumunun ağırlaştırılmamasını sağlar.

Borçlu eski alacaklıya karşı hangi def'i veya itirazları ileri sürebilecekse, devir öğrenildiği andaki mevcut savunmalarını yeni alacaklıya karşı da kullanabilir.

Ayrıca borçlu, devri öğrendiği anda henüz muaccel olmayan kendi alacağını, devredilen alacaktan önce veya onunla aynı anda muaccel olması koşuluyla borcuyla takas edebilir.

Böylece devir, borçlunun o sırada korunmaya değer takas imkanını da ortadan kaldırmaz.

Devrin alacakla bağlantılı haklara etkisi de önemlidir.

Alacağın devriyle, devredenin kişiliğine özgü olanlar dışında öncelik hakları ve bağlı haklar devralana geçer.

Asıl alacakla birlikte işlemiş faizler de devredilmiş sayılır.

Bu nedenle devir yalnız soyut bir talep hakkını değil, alacağı güçlendiren ve ona bağlı bulunan hakları da devralana taşıyabilir.

Devreden, devralana alacak senedini ve elindeki ispat belgelerini teslim etmek, alacağın ileri sürülebilmesi için gerekli bilgileri vermekle yükümlüdür.

Devralan, alacaklı sıfatını etkili kullanabilmek için bu belgelere ve bilgilere ihtiyaç duyar.

Garanti sorumluluğu devrin sebebine göre değişir.

Alacak bir edim karşılığında devredilmişse devreden, devir sırasında alacağın varlığını ve borçlunun ödeme gücünü garanti etmiş olur.

Buna karşılık alacak karşılıksız devredilmişse veya kanun gereğince başkasına geçmişse, devreden ya da önceki alacaklı alacağın varlığından ve borçlunun ödeme gücünden sorumlu değildir.

İfaya yönelik devirde, borca mahsup edilecek miktar belirlenmemişse devralan, borçludan aldığı veya gereken özeni gösterseydi alabileceği miktarı kendi alacağına mahsup etmek zorundadır.

Garanti kapsamında devralan; verdiği karşı edimin faiziyle geri verilmesini, devrin giderlerini, borçluya karşı sonuçsuz girişim giderlerini ve devreden kusursuzluğunu ispat etmedikçe diğer zararlarını isteyebilir.

Devir yasağıyla ilgili yazılı borç tanıması kuralı da borçlunun savunmalarını sınırlandıran özel bir noktadır.

Borçlu, devir yasağı içermeyen yazılı bir borç tanımasına güvenerek alacağı devralmış üçüncü kişiye karşı, alacağın devredilemeyeceğinin kararlaştırıldığı savunmasını ileri süremez.

Bu hüküm, devralanın yazılı borç tanımasına güvenini korur.

Borçlunun kendi oluşturduğu veya güven verdiği yazılı görünüm, devralan bakımından devir yasağı savunmasını zayıflatır.

Böylece kanun, bir yandan borçluyu bildirilmeyen devirlere ve mevcut savunmalarını kaybetmeye karşı korurken, diğer yandan güvenilir yazılı görünüm üzerinden alacak dolaşımını destekler.

Özel hükümlerin saklı tutulması, alacağın devrinin bütün hak türleri için tek başına yeterli açıklama olmadığını gösterir.

Bazı hakların devrine ilişkin kanunlarda özel kurallar bulunabilir ve bu özel kurallar genel devir rejimini tamamlar veya sınırlar.