Hâkim-Savcı Borçlar Hukuku Kefalet Sözleşmesi Konu Anlatımı

Kefalet sözleşmesinin merkezinde, asıl borcun yanında fakat ondan ayrı bir kişisel güvence borcu bulunur.

Kefil, borçlunun yerine asıl borcu üstlenen yeni borçlu gibi değil, borçlunun borcu ifa etmemesinin sonuçlarından alacaklıya karşı sorumlu olmayı kabul eden kişidir.

Bu yapı kefaleti hem feri hem de kişisel bir güvence yapar.

Feri nitelik, kefaletin kural olarak mevcut ve geçerli bir borçla anlam kazanması demektir.

Bununla birlikte kanun, gelecekte doğacak veya koşula bağlı borçlar için de kefalet kurulmasına izin verir; fakat böyle bir kefalet, ancak borç doğduğunda veya koşul gerçekleştiğinde etkisini gösterir.

Borçlunun yanılma, ehliyetsizlik veya zamanaşımı gibi sebeplerle sorumlu olmadığı bazı borçlarda ise kefilin bu eksikliği bilerek kişisel güvence vermesi, onu kefalet hükümlerine göre sorumluluk altına sokabilir.

Bu ayrım önemlidir, çünkü kefalet asıl borca bağlıdır ama kefilin bilinçli güvence iradesi bazı savunma alanlarını daraltabilir.

Kefaletin geçerliliği çok sıkı şekil şartlarına bağlanmıştır.

Yazılı şekil tek başına yeterli değildir; kefilin sorumlu olacağı azami miktar ve kefalet tarihi de sözleşmede yer almalıdır.

Ayrıca kefil, azami miktarı, kefalet tarihini ve müteselsil kefil olarak yükümlülük altına giriyorsa bu sıfatı ya da aynı anlama gelen ifadeyi kendi el yazısıyla belirtmelidir.

Bu şartlar, kefilin sonradan ne kadar ağır bir yük altına girdiğini tartışmalı hale getirmemek için kurulur.

Kendi adına kefil olma konusunda özel yetki verilmesi ve kefil olma vaadi de aynı şekil disiplinine tabidir.

Sonradan kefilin sorumluluğunu artıran değişikliklerin de kefalet şekline uygun yapılması gerekir; aksi halde bu artış kefil yönünden hüküm doğurmaz.

Kanun ayrıca eşin rızasını kural olarak arar.

Mahkemece ayrılık kararı bulunmadıkça veya yasal ayrı yaşama hakkı doğmadıkça eşlerden biri ancak diğer eşin yazılı rızasıyla kefil olabilir ve bu rıza sözleşmeden önce ya da en geç sözleşme kurulurken verilmelidir.

İşletme, şirket, esnaf faaliyeti ve bazı kredi ilişkileri için getirilen istisnalar, bu genel koruma kuralının sınırlarını gösterir.

Kefaletin türleri, alacaklının kefile ne zaman ve hangi sırayla başvurabileceğini belirler.

Adi kefalette alacaklı, kural olarak önce borçluya başvurmak zorundadır; kefil, borçluya başvurulmadan doğrudan takip edilemez.

Ancak borçlu aleyhine kesin aciz belgesi alınması, Türkiye'de takibin imkansız veya önemli ölçüde güçleşmesi, borçlunun iflası ya da konkordato mühleti gibi hallerde doğrudan kefile gidilebilir.

Alacak rehinle de güvence altındaysa adi kefil, öncelikle rehnin paraya çevrilmesini isteyebilir.

Müteselsil kefalette ise kefil bu sıfatla yükümlülük altına girdiğini kabul etmişse alacaklı, borçluyu takip etmeden veya taşınmaz rehnini paraya çevirmeden kefile başvurabilir; ancak bunun için borçlunun ifada gecikmesi ve ihtarın sonuçsuz kalması veya borçlunun açıkça ödeme güçsüzlüğü içinde bulunması gerekir.

Teslime bağlı taşınır rehni veya alacak rehni varsa, kural olarak rehin paraya çevrilmeden kefile gidilememesi, müteselsil kefalette bile kefili tamamen korumasız bırakmayan bir dengedir.

Birden çok kefilin aynı borç için güvence vermesi halinde sorumluluk düzeni ayrıca önem kazanır.

Birlikte kefalette her kefil kendi payı için adi kefil, diğerlerinin payı için kefile kefil gibi sorumludur.

Buna karşılık borçluyla birlikte veya kendi aralarında müteselsil kefil olanlar borcun tamamından sorumlu olabilir.

Yine de kanun, Türkiye'de takip edilebilen diğer müteselsil kefillere karşı takibe girişilmemişse bir kefilin kendi payından fazlasını ödemekten kaçınabilmesine imkan tanır.

Kefil, aynı alacak için başka kefillerin de bulunacağı varsayımıyla kefalet verdiyse ve alacaklı bunu biliyor veya bilmesi gerekiyorsa, bu varsayımın gerçekleşmemesi ya da kefillerden birinin borçtan kurtarılması kefilin borcunu etkileyebilir.

Bu hükümler, kefaletin sadece alacaklı ile kefil arasında tek çizgili bir ilişki olmadığını, aynı borca güvence veren kişiler arasındaki dengeyi de koruduğunu gösterir.

Kefilin sorumluluğunun kapsamı, her durumda kefalet sözleşmesinde belirtilen azami miktarla sınırlıdır.

Aksi kararlaştırılmamışsa kefil, bu sınır içinde asıl borçtan, borçlunun kusur veya temerrüdünün yasal sonuçlarından, bazı takip ve dava giderlerinden, işlemiş bir yıllık ve işlemekte olan yıla ait akdi faizlerden sorumlu olur.

Ancak kefilin asıl borç ilişkisinin hükümsüz hale gelmesinin sebep olduğu zarardan veya ceza koşulundan sorumlu olacağına ilişkin anlaşmalar kesin olarak hükümsüzdür.

Kefilin alacaklıya karşı kullanabileceği defiler de korumanın temel parçalarındandır.

Kefil, asıl borçluya veya mirasçılarına ait olan ve ödeme güçsüzlüğünden doğmayan defileri ileri sürebilir ve hatta ileri sürmek zorundadır.

Asıl borçlu kendi defisinden vazgeçmiş olsa bile kefil bu defiyi koruyabilir.

Böylece kefilin borcu, asıl borçlunun savunmasız bırakıldığı bir noktaya otomatik olarak taşınmaz.

Alacaklının da kefile karşı özen ve bilgi verme yükümlülükleri vardır.

Alacaklı, kefalet sırasında var olan veya sonradan asıl borçludan elde ettiği rehinleri, güvenceleri ve rüçhan haklarını kefilin zararına azaltırsa kefilin sorumluluğu buna uygun düşen miktarda azalır.

Borcu ödeyen kefile haklarını kullanmasına yarayacak borç senetlerinin teslim edilmesi ve gerekli bilgilerin verilmesi gerekir.

Asıl borçlunun ana para veya belirli faiz ödemelerinde gecikmesi halinde alacaklının kefile bildirim yapması, iflas ve konkordatoda alacağını kaydettirip haklarını koruması beklenir.

Bu yükümlülükler yerine getirilmezse alacaklı, kefilin uğradığı zarar ölçüsünde ona karşı haklarını kaybeder.

Kefil ödeme yaptığında ise alacaklıya ifada bulunduğu ölçüde onun haklarına halef olur ve asıl borç muaccel olduğunda rücu hakkını kullanabilir.

Ödeme yapan kefilin borçluya bildirim yükümlülüğü de vardır; bildirim yapılmaz ve borçlu ödemeyi bilmeden alacaklıya yeniden ifada bulunursa kefil rücu hakkını kaybedebilir.

Kefaletin sona ermesi de feri yapıyı izler.

Asıl borç hangi sebeple sona ererse kefil de borcundan kurtulur.

Gerçek kişi tarafından verilen her türlü kefalet, sözleşmenin kurulmasından başlayarak on yılın geçmesiyle kendiliğinden ortadan kalkar; daha uzun süreli kefalet verilmiş olsa bile, uzatma veya yeni kefalet yoksa kefil yalnız bu süre doluncaya kadar takip edilebilir.