Ceza koşulu, borca aykırılık hâlinde ödenecek edimi önceden belirleyen, asıl borca bağlı sözleşme kaydıdır. TBK 179'a göre hiç veya gereği gibi ifa etmeme cezasında, aksi anlaşılmadıkça alacaklı ifa ile ceza arasında seçim yapar; belirlenen zaman veya yerde ifa etmeme cezasında ise hakkından vazgeçmemiş ve ifayı çekincesiz kabul etmemişse ifayla birlikte cezayı isteyebilir. Zarar doğmasa da ceza istenir; zarar ceza tutarını aşarsa aşan bölüm için borçlunun kusurunu alacaklı ispatlar. Asıl borç geçersizse ceza da istenemez; cezanın geçersizliği asıl borcu kendiliğinden etkilemez. Hâkim aşırı cezayı kural olarak kendiliğinden indirir. Ancak TTK 22 uyarınca tacir borçlu, ticari işletmesiyle ilgili borçta TBK 182/3 indirimini isteyemez; ahlaka aykırılık ve ekonomik yıkım düzeyindeki geçerlilik denetimi bu yasaktan ayrı değerlendirilir.
Hakim-Savcı Borçlar Hukuku Cezai Şart Konu Anlatımı
Cezai Şart konusunun özeti ve anlatımı — Hakim-Savcı Borçlar Hukuku dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
Hakim-Savcı konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
Hakim-Savcı ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Türk Borçlar Kanunu'nun “ceza koşulu” dediği cezai şart, borçlunun borca aykırı davranması hâlinde yerine getireceği edimi tarafların önceden belirlemesidir.
Ceza koşulu asıl borcu güçlendirir ve kural olarak ona bağlıdır; fakat hangi talebin doğacağı, cezanın hangi ihlale bağlandığına göre değişir.
Seçimlik ve ifaya eklenen ceza
Ceza, borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi için kararlaştırılmışsa, sözleşmeden aksi anlaşılmadıkça alacaklı ya asıl borcun ifasını ya da cezanın ödenmesini ister.
İki talep kural olarak seçimliktir.
Taraflar sözleşmede ifa ile cezanın birlikte isteneceğini açıkça düzenleyebilir; önce sözleşme yorumlanır.
Ceza, borcun belirlenen zamanda veya yerde ifa edilmemesine bağlanmışsa kural farklıdır.
Alacaklı, hakkından açıkça vazgeçmedikçe veya ifayı çekince koymadan kabul etmedikçe asıl borçla birlikte cezayı da isteyebilir.
Örneğin geciken teslimi kabul eden alacaklı, ceza hakkını korumak istiyorsa kabul sırasında çekincesini bildirmelidir.
Borçlu, kararlaştırılan cezayı ödeyerek sözleşmeden dönme veya fesih hakkı bulunduğunu ileri sürüyorsa bunu ispatlamak zorundadır.
Böyle bir yetki her ceza koşulunda kendiliğinden doğmaz.
Cayma parası ise farklıdır: taraflara sözleşmeden cayma imkânı sağlayan ayrı bir kurumdur.
Zarar, kusur ve bağlılık
Alacaklı zarar görmemiş olsa bile kararlaştırılan cezanın ifasını isteyebilir; ceza talebi zarar miktarının ispatına bağlı değildir.
Uğranılan zarar ceza tutarını aşıyorsa alacaklı, aşan kısmı ancak borçlunun kusurunu ispat ederek talep edebilir.
Ceza ile aşkın zarar talebi bu nedenle aynı ispat düzenine sahip değildir.
Asıl borç herhangi bir nedenle geçersizse veya aksi kararlaştırılmadıkça borç sonradan borçlunun sorumlu tutulamayacağı nedenle imkânsızlaşmışsa ceza istenemez.
Buna karşılık ceza koşulunun geçersiz olması asıl borcu kendiliğinden geçersiz kılmaz.
Kısmi ifanın sözleşmeden dönme hâlinde alacaklıda kalacağı kaydı da ekonomik etkisine göre ceza koşulu hükümlerine tabi olabilir; taksitle satışa ilişkin özel hükümler saklıdır.
Aşırı cezanın indirilmesi ve tacir istisnası
Taraflar ceza miktarını serbestçe belirleyebilir.
TBK 182/3, hâkime aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirme görevi verir.
Aşırılık değerlendirmesinde alacaklının ifa menfaati, ihlalin ağırlığı, tarafların ekonomik durumu, borçlunun kusuru ve sözleşmenin niteliği gibi somut olay ölçütleri dikkate alınabilir.
TTK 22 önemli bir sınav istisnasıdır: tacir sıfatını taşıyan borçlu, ticari işletmesiyle ilgili faaliyetinde üstlendiği aşırı ceza için TBK 182/3'e dayanarak indirim isteyemez.
Bu kural “tacirin cezası hiçbir durumda incelenemez” diye genişletilmez.
Ceza borçlunun ekonomik varlığını ortadan kaldıracak ölçüde ahlaka aykırı bir sonuca ulaşıyorsa geçerlilik ve kamu düzeni denetimi, sıradan aşırılık indiriminden ayrı olarak gündeme gelebilir.
Tacir olmayan borçlu bakımından hâkimin kendiliğinden indirim kuralı uygulanır.
Özel sınırlamalar
Hizmet sözleşmesinde yalnız işçi aleyhine konulan ceza koşulu geçersizdir.
Konut ve çatılı işyeri kirasında kira bedeli ile yan giderler dışında kiracıya ödeme yükümlülüğü getirilemez; özellikle gecikmeye ceza koşulu bağlayan kayıt geçersizdir.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Cezai Şart anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Borçlar Hukuku dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Cezai Şart konusu Hakim-Savcı Adli Yargı-Avukat düzeyindeki Borçlar Hukuku dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %9. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
- KabulDavalının, davacının talep sonucunu kısmen veya tamamen kabul etmesidir. Kabul edilen kısım bakımından yargılama sona erer.
- YetkiBir davaya yer (coğrafi) bakımından hangi mahkemenin bakacağını belirleyen kuraldır. Kesin yetki hâlleri dışında taraf iradesiyle değişebilir.
- İfaBorcun konusunun, borçlu tarafından gereği gibi yerine getirilmesidir. Usulüne uygun ifa, borç ilişkisini sona erdirir.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- ÖSYM (uygular) — Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü (ilan/atama)Hâkim ve Savcı Yardımcılığı Sınavı sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- ÖSYM Sınav TakvimiHâkim ve savcı yardımcılığı sınavı başvuru, sınav ve sonuç tarihleri (resmî ÖSYM takvimi).
- Adalet Bakanlığı Personel Genel MüdürlüğüHâkim ve savcı adaylığı ilanları, kontenjanlar ve başvuru şartlarına ilişkin resmî duyurular.
- ÖSYM Aday İşlemleri Sistemi (AİS)e-Devlet ile başvuru, sınav yeri ve sınava giriş belgesi işlemleri.
- ÖSYM Sonuç Açıklama SistemiHâkim-savcı yardımcılığı yazılı sınavı sonuç sorgulama ve belge doğrulama.
- ÖSYM Ana Sayfa ve DuyurularÖSYM güncel duyuruları ve hâkim-savcı yardımcılığı kılavuzuna erişim.
Sık Sorulan Sorular
Borçlar Hukuku dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 35 konu içerir.
- Sözleşmeden Doğan Borçlar
- Haksız Fiilden Doğan Borçlar
- Sebepsiz Zenginleşme
- İcap ve Kabul
- Hata Hile İkrah
- Muvazaa
- Şekil
- Temsil
- İfa
- Borçlunun Temerrüdü
- İfa İmkânsızlığı
- Alacaklının Temerrüdü
- Müteselsil Borçluluk
- Bağlanma Parası
- Alacağın Devri
- Borcun Üstlenilmesi
- İbra
- Yenileme
- Takas
- Zamanaşımı
- Satış Sözleşmesi
- Bağışlama Sözleşmesi
- Kira Sözleşmesi
- Ödünç Sözleşmeleri
- Hizmet Sözleşmesi
- Eser Sözleşmesi
- Vekâlet Sözleşmesi
- Kefalet Sözleşmesi
- Adi Ortaklık
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
Hakim-Savcı soru çözme rehberi