Hâkim-Savcı Borçlar Hukuku Bağışlama Sözleşmesi Konu Anlatımı

Bağışlama sözleşmesi, karşılıksız kazandırma düşüncesini borçlar hukuku içinde düzenleyen özel sözleşmedir.

Bağışlayan, sağlararası sonuç doğurmak üzere malvarlığından bağışlanana karşılıksız bir kazandırma yapmayı üstlenir.

Bu tanım üç unsuru birlikte içerir.

Kazandırma bağışlayanın malvarlığından çıkar, bağışlanan lehine olur ve karşılık beklenmeden yapılır.

Ayrıca işlem sağlararası sonuç doğurmalıdır; kanun, henüz edinilmemiş bir haktan feragat etmeyi veya mirası reddetmeyi bağışlama saymaz.

Ahlaki bir ödevin yerine getirilmesi de bağışlama değildir.

Böylece her karşılıksız görünen davranış bağışlama rejimine alınmaz; hukuki anlamda bağışlama, malvarlığından yapılan ve sözleşme yapısına oturan kazandırmadır.

Bağışlama ehliyeti iki taraf bakımından ayrı düzenlenir.

Bağışlayan için fiil ehliyeti gerekir.

Fiil ehliyetine sahip herkes bağışlama yapabilir; ancak eşler arasındaki mal rejiminden veya miras hukukundan doğan sınırlamalar saklıdır.

Bağışlamayı izleyen bir yıl içinde başlatılan yargılama sonucunda bağışlayanın savurganlığı yüzünden kısıtlanmasına karar verilirse, bağışlama mahkemece iptal edilebilir.

Bu hüküm, bağışlayanın malvarlığını karşılıksız azaltan işlemde korunma ihtiyacını gösterir.

Bağışlanan bakımından ise daha esnek bir kabul rejimi vardır.

Fiil ehliyeti bulunmayan kişi ayırt etme gücüne sahipse bağışlamayı kabul edebilir; fakat yasal temsilci kabulü yasaklar veya bağışlanılan şeyin geri verilmesini emrederse bağışlama ortadan kalkar.

Bağışlamanın kuruluşunda farklı türler vardır.

Bağışlama sözü vermenin geçerliliği yazılı şekle bağlıdır.

Bir taşınmazın veya taşınmaz üzerindeki ayni hakkın bağışlanması sözü ise ancak resmî şekilde yapılırsa geçerli olur.

Şekle uyulmadığı için geçersiz olan bağışlama sözü, bağışlayan tarafından yerine getirilirse elden bağışlama hükmünde kabul edilir; fakat resmî şekle bağlı bağışlamalar bakımından bu iyileştirici sonuç uygulanmaz.

Elden bağışlama, bağışlayanın taşınırını bağışlanana teslim etmesiyle kurulur.

Burada söz verme değil, taşınırın fiilen teslimi bağışlamayı meydana getirir.

Bağışlama önerisi de bağışlanan kabul edene kadar geri alınabilir; önerilen mal fiilen başka mallardan ayrılmış olsa bile bu mümkündür.

Bağışlama koşula bağlanabilir.

Koşulun gerçekleşmesine göre bağışlamanın hüküm doğurması veya sonuçlarının şekillenmesi mümkündür.

Yerine getirilmesi bağışlayanın ölümüne bağlı bağışlamada vasiyete ilişkin hükümler uygulanır.

Bağışlayan ayrıca bağışlamasına yükleme koyabilir.

Yükleme, bağışlananın kabul ettiği ve bağışlamayla bağlantılı olarak yerine getirmesi gereken bir davranış veya edim niteliği taşıyabilir.

Bağışlayan, kabul edilmiş yüklemenin yerine getirilmesini isteyebilir.

Kamu yararına konulmuş yüklemede bağışlayanın ölümünden sonra istem yetkisi ilgili kamu kurumuna geçer.

Bağışlama konusu yüklemenin masraflarını karşılamaz ve aşan kısım bağışlanana ödenmezse, bağışlanan yüklemeyi yerine getirmekten kaçınabilir.

Bu düzenleme, karşılıksız kazandırmanın bağışlanana ölçüsüz yük bindirmemesi için kurulmuştur.

Bağışlayana dönme koşullu bağışlama, bağışlanan bağışlayandan önce ölürse bağışlama konusunun bağışlayana dönmesini hedefler.

Konu taşınmaz veya taşınmaz üzerindeki ayni hak ise bu koşul tapu siciline şerh verilebilir.

Bu tür bağışlama, kazandırmanın akıbetini bağışlanan kişinin yaşam süresiyle bağlantılandırır.

Bağışlayanın sorumluluğu ise sınırlıdır.

Bağışlayan, bağışlamadan doğan zarardan ancak ağır kusuruyla sebep olmuşsa sorumlu olur.

Bağışlanan şey veya alacak hakkında ayrıca garanti sözü vermişse bu garanti kapsamında sorumluluk doğar.

Karşılıksız kazandırma niteliği, bağışlayanın sorumluluğunun satıştaki satıcı sorumluluğu gibi geniş kurulmasını engeller.

Bağışlamanın ortadan kalkması, kanunda geri alma ve ifadan kaçınma başlıklarıyla düzenlenir.

Bağışlayan, bağışlanan kendisine veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlerse, kendisine veya ailesinden birine karşı kanundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranırsa ya da yüklemeli bağışlamada haklı sebep olmadan yüklemeyi yerine getirmezse elden bağışlamayı veya yerine getirdiği bağışlama sözünü geri alabilir.

Bu durumda bağışlananın istem tarihindeki zenginleşmesi ölçüsünde bağışlama konusunun geri verilmesi istenebilir.

Bağışlama sözü veren de aynı geri alma sebeplerinden biri varsa, mali durumu sonradan sözün yerine getirilmesini olağanüstü ağır kılacak ölçüde değişmişse veya yeni aile yükümlülükleri doğmuş ya da önemli ölçüde ağırlaşmışsa sözünü geri alabilir ve ifadan kaçınabilir.

Ödeme güçsüzlüğünün belirlenmesi veya iflas hâlinde ifa yükümlülüğü ortadan kalkar.

Bu sona erme kuralları bağışlamanın karşılıksız niteliğiyle yakından bağlantılıdır.

Satışta karşı edim bulunduğu için tarafların menfaat dengesi bedel ve devir üzerinden kurulur; bağışlamada ise bağışlayan malvarlığından karşılık almadan çıkarım yapar.

Bu yüzden kanun, bağışlayanın ağır nankörlük, yüklemenin yerine getirilmemesi, sonradan ağırlaşan mali durum veya yeni aile yükümlülükleri gibi durumlarda korunmasına imkan tanır.

Buna rağmen geri alma sınırsız değildir; bağışlananın ancak istem tarihindeki zenginleşmesi ölçüsünde geri verme yükümlülüğü doğar.

Böylece bağışlamanın ortadan kalkması, kazandırmanın tamamını her koşulda geri döndüren katı bir mekanizma olarak değil, kanunun belirlediği sebepler ve ölçüler içinde işleyen bir düzeltme yolu olarak kurulur.

Geri alma hakkı süreye bağlıdır.

Geri alma sebebi bağışlayanın bilgisine girdikten sonra, bu hakkın kullanımı bir yıllık süreyle sınırlanır.