Hâkim-Savcı Borçlar Hukuku Temsil Konu Anlatımı

Temsil, borçlar hukukunda hukuki işlemi yapan kişi ile işlemin sonuçlarını üstlenecek kişi arasındaki ayrımı açık biçimde kurar.

Normalde bir kişi kendi iradesiyle hukuki işlem yapar ve sonuçları da onun üzerinde doğar.

Temsilde ise temsilci işlemi yapar, fakat işlem başkası adına ve hesabına yürütüldüğü için borç, alacak veya diğer hukuki sonuçlar temsil olunana bağlanır.

Bu yüzden temsil, yalnızca bir haber götürme veya aracılık etme ilişkisi değildir; temsilci kendi irade açıklamasıyla hukuki işlemi kurar, fakat bu irade açıklamasının etkisi temsil olunan kişinin hukuk alanında meydana gelir.

Bu mekanizmanın çalışması için temsilcinin yetkili olması, işlemin temsil olunan adına ve hesabına yapılması ve karşı taraf bakımından temsil ilişkisinin doğru konumlandırılması gerekir.

Yetkili temsilde temel sonuç doğrudan bağlanmadır.

Temsilci yetkisine dayanarak hareket ettiğinde ayrıca alacağın devri ya da borcun üstlenilmesi gibi sonradan tamamlayıcı işlemlere gerek kalmaz; işlem baştan itibaren temsil olunanı bağlar.

Buna karşılık temsilci hukuki işlemi yaparken temsilci sıfatını bildirmezse kanun başlangıçta sonucu temsilciye yükler.

Bu kural, karşı tarafın kiminle işlem yaptığını bilme menfaatini korur.

Fakat kanun bu sonucu mutlaklaştırmaz.

Karşı taraf olayın durumundan bir temsil ilişkisinin varlığını çıkarıyor veya çıkarması gerekiyorsa, ya da işlemin temsilci veya temsil olunanla yapılması karşı taraf için fark etmiyorsa, işlem yine temsil olunan üzerinde sonuç doğurur.

Böylece temsil ilişkisinin açıklanmaması her durumda temsilciyi borç altına sokmaz; ilişkinin görünümü ve karşı tarafın makul bilgisi belirleyici olur.

Temsil yetkisinin kapsamı, yetkinin doğduğu kaynağa göre belirlenir.

Temsil kamu hukukundan kaynaklanıyorsa içerik ve derece ilgili yasal hükümlere göre saptanır.

Temsil yetkisi bir hukuki işlemden doğmuşsa, yetkinin sınırı o hukuki işleme bakılarak anlaşılır.

Bu ayrım önemlidir, çünkü tarafların iradesiyle verilen temsil yetkisinde temsil olunanın çizdiği çerçeve ana referanstır.

Ayrıca temsil yetkisi üçüncü kişilere bildirilmişse, üçüncü kişilere karşı yetkinin içeriği ve derecesi bu bildirime göre belirlenir.

Temsil olunan, iç ilişkide dar bir yetki vermiş olsa bile üçüncü kişilere daha geniş bir bildirim yapmışsa, dış ilişkide bu bildirimin güven yaratıcı etkisi hesaba katılır.

Hukuki işlemden doğan temsil yetkisi sürekli ve değişmez değildir.

Temsil olunan bu yetkiyi her zaman sınırlayabilir veya geri alabilir.

Bu yetkiden önceden feragat edemez; yani bir kimse temsilciye verdiği yetkiyi ileride asla geri alamayacağını geçerli biçimde üstlenmiş sayılmaz.

Bununla birlikte hizmet, vekalet veya ortaklık gibi temsilciyle temsil olunan arasındaki temel ilişkiden doğabilecek haklar saklıdır.

Örneğin yetkinin geri alınması temsil yetkisini sona erdirebilir, fakat iç ilişkide sözleşmeye aykırılık sonuçları ayrıca gündeme gelebilir.

Üçüncü kişilere bildirilen yetkinin geri alınmasında ise güven ilkesi öne çıkar.

Temsil olunan yetkiyi açıkça veya dolaylı olarak üçüncü kişilere duyurmuşsa, geri alma veya sınırlamayı da onlara bildirmedikçe iyiniyetli üçüncü kişilere karşı bu değişikliği ileri süremez.

Temsil yetkisinin sona ermesi bazı kişisel ve hukuki durumlarla da bağlantılıdır.

Aksi kararlaştırılmamışsa veya işin özelliğinden aksi anlaşılmıyorsa, hukuki işlemden doğan temsil yetkisi temsil olunanın ya da temsilcinin ölümü, gaipliği, fiil ehliyetini kaybetmesi veya iflası gibi durumlarda sona erer.

Tüzel kişiliğin sona ermesi de aynı sonuca bağlanır.

Temsilciye yetki belgesi verilmişse yetki sona erdiğinde belgeyi temsil olunana geri vermek veya hakimin belirleyeceği yere bırakmak zorundadır.

Temsil olunan veya halefleri bu belgenin geri verilmesi için gerekeni yapmazlarsa, bu ihmal yüzünden iyiniyetli üçüncü kişilerin uğradığı zararları gidermekle yükümlü olurlar.

Ayrıca temsilci yetkinin sona erdiğini bilmiyorsa, temsil olunan veya halefleri onun yaptığı işlemlerin sonuçlarıyla bağlı kalır; ancak üçüncü kişilerin yetkinin bittiğini bildiği hallerde bu koruma işlemez.

Yetkisiz temsil, temsil ilişkisinin en hassas alanıdır.

Bir kimse yetkisi olmadan temsilci gibi işlem yaparsa, işlem kendiliğinden temsil olunanı bağlamaz.

Temsil olunan açık veya örtülü olarak onay verirse işlem onun bakımından hüküm doğurur.

Karşı tarafın belirsizlik içinde kalmaması için, yetkisiz temsilciyle işlem yapan kişi temsil olunandan uygun bir süre içinde onama konusunda cevap isteyebilir.

Bu süre içinde onama gelmezse karşı taraf işlemle bağlı kalmaktan kurtulur.

Temsil olunan onama vermezse, işlemin geçersiz kalmasından doğan zarar yetkisiz temsilciden istenebilir; fakat yetkisiz temsilci, karşı tarafın kendi yetkisizliğini bildiğini veya bilmesi gerektiğini ispat ederse bu zarardan sorumlu olmaz.

Hakkaniyet gerektirirse kusurlu yetkisiz temsilciden daha geniş zararların giderilmesi de istenebilir.

Sebepsiz zenginleşme hükümlerinin saklı tutulması ise, temsil yetkisi sorunu nedeniyle geçerli işlem doğmasa bile tarafların malvarlığı kaymalarının ayrıca düzeltilmesine imkan verir.