Hâkim-Savcı Borçlar Hukuku Borçlunun Temerrüdü Konu Anlatımı

Borçlunun temerrüdü, borcun yalnızca ifa edilmemiş olmasından daha özel bir durumu ifade eder.

Borç muaccel hâle gelmiş, yani alacaklı tarafından istenebilir duruma ulaşmış olmalı; buna rağmen borçlu zamanında ifada bulunmamış olmalıdır.

Kanun, temerrüdü borçlunun gecikmesini belirli koşullarla hukuki sonuca bağlayan bir kurum olarak kurar.

Bu nedenle her ifa etmeme temerrüt değildir.

İfanın tamamen imkânsızlaşması başka bir rejime girer; temerrütte ise borcun ifası kural olarak hâlâ mümkündür, fakat borçlu zaman bakımından borca aykırı konuma düşmüştür.

Temerrüdün başlangıcında temel kural ihtardır.

Muaccel borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer.

İhtar, alacaklının artık ifayı istediğini ve borçlunun gecikme durumuna sokulacağını gösteren hukuki uyarıdır.

Bununla birlikte kanun bazı hâllerde ihtarı gereksiz görür.

Borcun ifa edileceği gün taraflarca birlikte belirlenmişse, o günün geçmesiyle borçlu temerrüde düşer.

Aynı sonuç, sözleşmede saklı tutulan bir hakka dayanılarak taraflardan birinin usulüne uygun bildirimle ifa gününü belirlemesi ve belirlenen günün geçmesi hâlinde de doğar.

Haksız fiilde fiilin işlendiği tarih, sebepsiz zenginleşmede ise zenginleşmenin gerçekleştiği tarih temerrüt bakımından esas alınır; ancak sebepsiz zenginleşenin iyiniyetli olduğu durumlarda bildirim şartı korunur.

Böylece kanun, borçlunun ayrıca uyarılmasının anlamlı olduğu ve olmadığı durumları ayırır.

Temerrüdün ilk genel sonucu gecikme tazminatıdır.

Temerrüde düşen borçlu, gecikmiş ifa yüzünden alacaklının uğradığı zararı gidermekle yükümlüdür; ancak temerrüde düşmekte kusuru olmadığını ispat ederse bu sorumluluktan kurtulabilir.

Burada ispat yükünün borçluya yönelmesi dikkat çekicidir.

Alacaklı gecikmenin zararını ileri sürer; borçlu ise gecikmede kendisine kusur yüklenemeyeceğini ortaya koymak zorundadır.

Temerrüt ayrıca beklenmedik hâl sorumluluğunu ağırlaştırır.

Temerrüde düşmüş borçlu, beklenmedik hâl nedeniyle doğacak zarardan da sorumlu tutulur.

Fakat borçlu, temerrüde düşmekte kusursuz olduğunu veya borcunu zamanında ifa etmiş olsaydı bile beklenmedik hâlin ifa konusu şeye zarar vereceğini ispat ederek bu sorumluluktan kurtulabilir.

Para borçlarında temerrüt faizi kuralları ayrı bir yapı kurar.

Sözleşmede temerrüt faizi oranı kararlaştırılmamışsa, uygulanacak yıllık oran faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuata göre belirlenir.

Taraflar sözleşmeyle temerrüt faizi belirleyebilir; fakat bu oran, yasal belirleme uyarınca oluşan oranın yüzde yüz fazlasını aşamaz.

Eğer akdi faiz oranı kararlaştırılmış, fakat temerrüt faizi ayrıca düzenlenmemişse ve yıllık akdi faiz oranı yasal ölçünün üstündeyse, temerrüt faizi bakımından akdi faiz oranı geçerli olur.

Faiz veya irat borcunu ya da bağışladığı para miktarını ödemekte geciken borçlu için temerrüt faizi, icra takibine girişildiği veya dava açıldığı günden itibaren işler.

Temerrüt faizine ayrıca temerrüt faizi yürütülememesi, faiz alacağının kendi içinde sınırsız büyümesini önleyen tamamlayıcı bir ilkedir.

Alacaklının temerrüt faizini aşan zararı varsa aşkın zarar gündeme gelir.

Alacaklı, temerrüt faizinin karşılamadığı daha büyük bir zarara uğradığını ortaya koyarsa, borçlu kusursuzluğunu ispat etmedikçe bu fazlayı da gidermekle yükümlü olur.

Aşkın zarar miktarı görülmekte olan davada belirlenebiliyorsa, davacının istemi üzerine hakim esas hakkında karar verirken bu miktara da hükmedebilir.

Bu yapı, para borçlarında temerrüt faizini asgari ve tipik gecikme sonucu olarak kabul ederken, somut olayda daha büyük zarar doğmuşsa bunun ayrıca istenebilmesine izin verir.

Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde temerrüt daha katmanlı sonuçlar doğurur.

Taraflardan biri temerrüde düştüğünde diğer taraf, kural olarak borcun ifası için uygun bir süre verebilir veya hakimden böyle bir süre verilmesini isteyebilir.

Bu ek süre, borçluya son bir ifa imkanı tanır ve alacaklının daha ağır sonuçlara geçebilmesinin zeminini hazırlar.

Ancak bazı durumlarda süre verilmesine gerek yoktur.

Borçlunun durumu veya tutumu süre verilmesini etkisiz kılıyorsa, temerrüt yüzünden ifa alacaklı için yararsız kalmışsa veya sözleşmeden ifanın belirli zamanda ya da belirli süre içinde gerçekleşmemesi hâlinde artık kabul edilmeyeceği anlaşılıyorsa süre şartı aranmaz.

Süre verildikten sonra borç ifa edilmezse veya süre verilmesini gerektirmeyen bir durum varsa alacaklının hakları genişler.

Alacaklı her zaman borcun ifasını ve gecikme tazminatını isteyebilir.

Bunun yanında, borcun ifasından ve gecikme tazminatı isteminden vazgeçtiğini hemen bildirerek borcun ifa edilmemesinden doğan zararın giderilmesini isteyebilir veya sözleşmeden dönebilir.