Hâkim-Savcı Borçlar Hukuku Eser Sözleşmesi Konu Anlatımı

Eser sözleşmesi, işgörme sözleşmeleri içinde belirli bir sonucun meydana getirilmesine yönelmiş sözleşmedir.

Türk Borçlar Kanunu bu sözleşmeyi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, işsahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşme olarak tanımlar.

Bu tanımda önemli olan, yüklenicinin yalnızca emek harcaması değil, ortaya sözleşmeye uygun bir eser çıkarmasıdır.

Hizmet sözleşmesinde bağımlı çalışma, vekâlette iş görme veya işlem yapma öne çıkarken, eser sözleşmesinde sonuç edimi belirleyicidir.

Yüklenicinin genel borcu, üstlendiği edimleri işsahibinin haklı menfaatlerini gözeterek sadakat ve özenle ifa etmektir.

Özen borcunun ölçüsü soyut ve belirsiz bırakılmamıştır; benzer alandaki işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin mesleki ve teknik kurallara uygun davranışı esas alınır.

Kural olarak eseri bizzat yüklenici üretir ya da kendi denetimi altında ürettirir.

Yüklenicinin şahsı sonuç bakımından belirleyici değilse, işi üçüncü kişiye gördürme alanı açılır.

Aksine âdet veya anlaşma yoksa eserin meydana getirilmesi için gerekli araç ve gereçleri de yüklenici sağlar.

Malzeme bakımından sorumluluk, malzemeyi kimin sağladığına göre ayrılır.

Malzemeyi yüklenici temin ettiğinde, malzemedeki bozukluk veya eksiklik işsahibine karşı satıştaki ayıp sorumluluğuna benzer bir sorumluluk doğurur.

Malzeme işsahibi tarafından sağlanmışsa yüklenici bunları gereken özenle kullanmak, hesap vermek ve artanı geri vermek zorundadır.

Eser yapılırken işsahibinin sağladığı malzemenin veya gösterdiği yerin ayıplı olduğu anlaşılırsa ya da eserin gereği gibi veya zamanında meydana getirilmesini tehlikeye düşürecek başka bir durum ortaya çıkarsa, yüklenici bunu hemen işsahibine bildirmelidir.

Bildirim yapılmazsa doğacak sonuçlardan sorumlu olur.

İşe başlama ve yürütme borcu da işsahibini gecikmeye karşı korur.

Yüklenici işe zamanında başlamaz, sözleşmeye aykırı biçimde işi geciktirir veya işsahibine yüklenemeyecek bir nedenle ortaya çıkan gecikme yüzünden işi kararlaştırılan zamanda bitiremeyeceği açıkça anlaşılırsa, işsahibi teslim gününü beklemeden sözleşmeden dönebilir.

Eser meydana getirilirken yüklenicinin kusuru yüzünden ayıplı veya sözleşmeye aykırı sonuç doğacağı açıkça görülürse, işsahibi uygun süre verip aykırılığın giderilmesini isteyebilir; aksi hâlde hasar ve masrafları yükleniciye ait olmak üzere onarımın veya işe devamın üçüncü kişiye verileceğini ihtar edebilir.

Ayıp sorumluluğunda ilk aşama işsahibinin gözden geçirme ve bildirim yükümlülüğüdür.

İşsahibi eserin tesliminden sonra işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz eseri gözden geçirmeli ve ayıp varsa uygun süre içinde yükleniciye bildirmelidir.

Taraflardan her biri giderini karşılayarak eserin bilirkişi tarafından incelenmesini ve raporla belirlenmesini isteyebilir.

Bu sistem, ayıbın zamanında saptanmasına ve uyuşmazlığın somutlaştırılmasına hizmet eder.

Eserdeki ayıp nedeniyle yüklenicinin sorumlu olduğu hâllerde işsahibine seçimlik haklar tanınır.

Eser işsahibinin kullanamayacağı veya hakkaniyet gereği kabule zorlanamayacağı ölçüde ayıplı ya da sözleşmeye aynı ölçüde aykırıysa sözleşmeden dönülebilir.

İşsahibi eseri alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteyebilir.

Aşırı masraf gerektirmiyorsa bütün masrafları yükleniciye ait olmak üzere ücretsiz onarım da talep edilebilir.

Genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı saklıdır.

Ancak eser işsahibinin taşınmazı üzerinde yapılmış ve sökülüp kaldırılması aşırı zarar doğuracaksa sözleşmeden dönme hakkı kullanılamaz.

Ayıp işsahibine yüklenebiliyorsa işsahibi ayıptan doğan haklarını kullanamaz.

Yüklenicinin açık ihtarına karşın işsahibinin verdiği talimat ayıba yol açmışsa veya ayıp başka bir sebeple işsahibine yüklenebiliyorsa sonuç bu şekildedir.

Eserin kabulü de sorumluluk üzerinde etkilidir.

Eser açıkça veya örtülü olarak kabul edildikten sonra yüklenici sorumluluktan kurtulur; ancak kasten gizlenen ve usulüne uygun gözden geçirme sırasında fark edilemeyecek ayıplar için sorumluluk devam eder.

İşsahibi gözden geçirme ve bildirim yükümlülüğünü ihmal ederse eseri kabul etmiş sayılır.

Sonradan ortaya çıkan ayıplarda da gecikmeksizin bildirim gerekir.

Bedel, eser sözleşmesinin karşı edimidir.

Bedel önceden belirlenmişse işsahibi bu bedeli öder; eser öngörülenden fazla emek ve masraf gerektirmiş olsa bile yüklenici kural olarak bedelin artırılmasını isteyemez.

Eser öngörülenden az emek ve masraf gerektirse bile işsahibi belirlenen bedelin tamamını ödemekle yükümlüdür.

Bedel önceden belirlenmemiş veya yaklaşık belirlenmişse, yapıldığı yer ve zamanda eserin değerine ve yüklenicinin giderine bakılarak belirlenir.

Yaklaşık bedelin işsahibinin kusuru olmaksızın aşırı ölçüde aşılacağı anlaşılırsa işsahibi eser tamamlanmadan veya tamamlandıktan sonra sözleşmeden dönebilir; eser işsahibinin arsası üzerine yapılıyorsa bedelden indirim veya tamamlanan kısım için hakkaniyete uygun bedelle fesih seçenekleri gündeme gelir.

Eserin yok olması ve sona erme sebepleri risk dağılımını tamamlar.

Eser teslimden önce beklenmedik olay sonucu yok olursa, işsahibi teslim almada temerrüde düşmedikçe yüklenici ücret ve gider isteyemez; malzemeye gelen hasar onu sağlayana ait olur.