Hakim-Savcı Borçlar Hukuku İbra Konu Anlatımı

İbra, borç ilişkisinin sona erme sebepleri içinde taraf iradesine dayanan yalın ama güçlü bir kurumdur.

Borç doğmuş, alacaklı belirli bir edimi isteme yetkisini kazanmış, borçlu da bu edimi yerine getirme yükümlülüğü altına girmiştir; ibra bu mevcut borç üzerinde sonradan yapılan bir anlaşmayla borcu tamamen veya kısmen ortadan kaldırır.

Buradaki merkez nokta, alacaklının tek başına içinden geçirdiği bir vazgeçme düşüncesi değil, borçlu ile alacaklı arasında kurulan ibra sözleşmesidir.

Borçlu bakımından da bu anlaşma önemlidir; çünkü borcun sona ermesi onun hukuki durumunu doğrudan değiştirir ve artık ibra edilen bölüm bakımından ifa talebiyle karşılaşmamasını sağlar.

İbranın şekle bağlı olmaması, kurumu özellikle ayırt edici kılar.

Borcu doğuran işlem kanunen belirli bir şekle bağlanmış olabilir veya taraflar kendi aralarında belirli bir şekil kararlaştırmış olabilir.

Buna rağmen borç, tarafların şekle bağlı olmadan yapacakları ibra sözleşmesiyle sona erdirilebilir.

Bu kural, şekil şartının borcu doğuran işlem için taşıdığı işlev ile borcun sonradan kaldırılması arasındaki farkı gösterir.

Örneğin yazılı yapılması gereken bir borçlandırıcı işlemden doğan borçta, taraflar ibra için ayrıca aynı yazılı kalıbı izlemek zorunda değildir.

Ancak bu serbestlik, ibra iradesinin varlığı sorununu ortadan kaldırmaz; anlaşmanın borcu kaldırmaya yöneldiği belirlenebilmelidir.

İbra tamamen yapılabileceği gibi kısmen de yapılabilir.

Tam ibra, borcun bütünüyle sona ermesi sonucunu doğurur.

Kısmi ibra ise borcun yalnız belirlenen bölümünü kaldırır ve kalan kısım varlığını sürdürür.

Kısmi ibra düşüncesi, özellikle bölünebilir edimlerde önem kazanır; alacaklı borcun bir bölümünden vazgeçmiş, fakat geri kalan bölüm için talep hakkını korumuş olabilir.

Bu nedenle ibra metninin veya taraf davranışlarının hangi kapsamı hedeflediği dikkatle anlaşılmalıdır.

Borcun tamamını mı yoksa belirli bir tutarı, edimi ya da yan unsuru mu kapsadığı, sona eren borç alanını belirler.

İbra ile asıl borcun sona ermesi, bağlı hak ve borçlar bakımından da sonuç doğurur.

Kanun, asıl borç ifa veya başka bir sebeple sona erdiğinde rehin, kefalet, faiz ve ceza koşulu gibi bağlı hak ve borçların da sona ereceğini düzenler.

İbra da borcu sona erdiren sebeplerden biri olduğu için, ibra edilen asıl borca bağlı güvenceler ve yan borçlar kural olarak onun kaderini izler.

Bununla birlikte işlemiş faiz veya ceza koşulunun istenmesi hakkı sözleşmeyle ya da ifa anına kadar yapılacak bildirimle saklı tutulmuşsa yahut durum ve koşullardan bu saklı tutma anlaşılıyorsa, bu kalemler ayrıca istenebilir.

Böylece asıl borcun kaldırılması ile geçmişte doğmuş bazı yan taleplerin korunması arasında ayrım yapılabilir.

İbrayı yenilemeden ayırmak gerekir.

Yenilemede mevcut borç yeni bir borçla değiştirilerek sona erdirilir ve bunun için tarafların bu yönde açık iradesi aranır.

İbrada ise borç yeni bir borçla değiştirilmez; borç kaldırılır.

Bu yüzden ibra, borç ilişkisinin içeriğini başka bir borca dönüştüren değil, mevcut borç yükünü ortadan kaldıran bir sona erme sebebidir.

Aynı şekilde ibra ile takas da farklıdır.

Takasta karşılıklı ve muaccel borçlar, takas bildirimi üzerine daha az olan borç tutarınca sona erer.

İbrada karşı alacak zorunlu değildir; belirleyici olan alacaklı ile borçlunun borcu kaldırma anlaşmasıdır.

İbranın borç ilişkisine etkisi, ifa imkansızlığı veya birleşme gibi kanuni sona erme sebeplerinden de ayrılır.

İfa imkansızlığında borçlunun sorumlu tutulamayacağı bir engel borcu sona erdirebilir; birleşmede alacaklı ve borçlu sıfatları aynı kişide toplanır.

İbrada ise sona erme sebebi dış olay veya sıfat birleşmesi değil, tarafların borç üzerinde tasarrufta bulunmasıdır.

Bu tasarrufun sözleşme niteliği taşıması, borcun alacaklı tarafından tek yanlı silindiği izlenimini düzeltir.

Borçlu da bu sona erme sonucunun tarafıdır ve anlaşma kurulmadıkça ibra edilmiş borçtan söz edilmez.

İbranın şekilsiz yapılabilmesi, ispat ve kapsam sorunlarını önemsiz hâle getirmez.

Şekil geçerlilik şartı değildir; fakat hangi borcun, hangi miktarda ve hangi yan sonuçlarla kaldırıldığını belirlemek gerekir.

Tarafların sözleri veya davranışları yalnız ödeme kolaylığı, erteleme ya da tahsil etmeme niyeti gösteriyorsa, bunları otomatik biçimde ibra saymak doğru olmaz.

İbra borcu doğrudan sona erdiren bir anlaşmadır; bu yüzden borcun kaldırıldığı iradesi, özellikle kısmi ibra ve bağlı haklar bakımından açıkça anlaşılmalıdır.

İbra sözleşmesinin pratik etkisi, tarafların borç ilişkisini sadeleştirmesinde açıkça ve doğrudan görülür.

Taraflar uyuşmazlığı büyütmeden borcun tamamını tasfiye edebilir veya borcun yalnız bir parçasını sona erdirip kalan kısmı ayakta tutabilir.