Hâkim-Savcı Borçlar Hukuku Adi Ortaklık Konu Anlatımı

Adi ortaklık, TBK’da ortak amaca yönelen en yalın ortaklık modeli olarak düzenlenir.

İki ya da daha fazla kişi, emeklerini ve mallarını ortak bir amaca erişmek üzere birleştirmeyi üstlenir.

Bir ortaklık, kanunla düzenlenmiş ortaklık türlerinin ayırt edici niteliklerini taşımıyorsa adi ortaklık hükümlerine tabi olur.

Bu nedenle adi ortaklık çoğu zaman bir ticaret şirketi gibi tüzel kişilik ve örgütlenmiş sermaye yapısı üzerinden değil, ortakların sözleşmesel birlikteliği, elbirliği ilişkisi ve ortak amaca katkısı üzerinden anlaşılır.

Sözleşmenin odağı, tek tek edim değişimi değil, birlikte hareket ederek ortak amaca ulaşmadır.

Ortaklar arasındaki ilişkinin başlangıç noktası katılım payıdır.

Her ortak para, alacak, başka bir mal veya emek olarak ortaklığa bir katılım payı koymakla yükümlüdür.

Taraflar farklı bir düzen kurmamışsa, payların ortak amaca uygun önem ve nitelikte olması ve ortaklar arasında eşit kabul edilmesi gerekir.

Katılım payı bir şeyin kullandırılmasından oluşuyorsa kira sözleşmesindeki, bir şeyin mülkiyetinden oluşuyorsa satış sözleşmesindeki hasar, ayıptan sorumluluk ve zapttan sorumluluk hükümleri kıyas yoluyla uygulanır.

Böylece ortaklık katkısının niteliği, hangi sözleşme hükümlerinin tamamlayıcı olarak devreye gireceğini de belirler.

Kazanç ve zarar paylaşımı, ortaklığın birlikte amaç izleme karakterini gösterir.

Ortaklar, niteliği gereği ortaklığa ait olan bütün kazançları aralarında paylaşmakla yükümlüdür.

Taraflar başka bir oran belirlememişse kazanç ve zarar payları, ortağın ne koyduğuna veya koyduğu payın değerine bakılmadan eşit kabul edilir.

Sözleşmede kazanca veya zarara katılım paylarından biri belirlenmişse, bu belirleme diğerindeki payı da ifade eder.

Bir ortağın zarara katılmaksızın yalnız kazanca katılacağına ilişkin anlaşma ise ancak katılım payı olarak yalnız emeğini koyan ortak için geçerlidir.

Bu istisna, emeğin sermaye niteliğindeki katkıdan farklı konumunu kabul ederken, diğer ortaklar bakımından kazanç ve zararın birlikte üstlenilmesi ilkesini korur.

Ortaklık kararları kural olarak bütün ortakların oybirliğiyle alınır.

Sözleşmede kararların oy çokluğuyla alınacağı belirtilmişse çoğunluk ortak sayısına göre belirlenir.

Yönetim de aksi sözleşme veya kararla yalnız bir veya birkaç ortağa ya da üçüncü kişiye bırakılmış olmadıkça bütün ortaklara aittir.

Ortaklık tüm ortaklar veya bazı ortaklar tarafından yönetiliyorsa, yönetici ortaklardan her biri diğerleri katılmaksızın işlem yapabilir; fakat yönetmeye yetkili diğer ortak, işlem tamamlanmadan itiraz ederek yapılmasını engelleyebilir.

Genel yetkili temsilci atanması ve olağan dışı işlerin yürütülmesi için bütün ortakların oybirliği gerekir; gecikmesinde sakınca olan hâllerde yönetici ortaklardan her biri yetkilidir.

Bu yapı, ortaklıkta esnek işlem kabiliyeti ile ortak irade denetimini birlikte kurar.

Ortakların birbirlerine karşı sorumlulukları güven ve ortak amaç ekseninde şekillenir.

Ortaklar, kendilerinin veya üçüncü kişilerin menfaatine ortaklığın amacını engelleyen ya da zarar veren işler yapamaz.

Ortaklık işleri için gider yapan veya borç üstlenen ortağa karşı diğer ortaklar sorumludur; yönetim işleri yüzünden doğrudan uğranan zararlar ve ortaklığın yönetiminden doğan tehlike zararları da diğer ortaklarca giderilir.

Ortaklığa avans veren ortak, verdiği günden başlayarak faiz isteyebilir.

Yükümlü olmadığı hâlde ortaklık işleri için emek harcayan ortak, hakkaniyetin gerektirdiği karşılığı talep edebilir.

Her ortak, ortaklık işlerinde kendi işlerinde gösterdiği ölçüde çaba ve özen göstermekle yükümlüdür; kusuruyla verdiği zararı, başka işlerde ortaklığa sağladığı yararla mahsup ettiremez.

Yönetim yetkisinin kaldırılması veya sınırlanması da haklı sebep dengesine bağlanmıştır.

Ortaklık sözleşmesiyle bir ortağa verilen yönetim yetkisi, haklı sebep olmaksızın diğer ortaklarca kaldırılamaz ve sınırlanamaz.

Sözleşmede yetkinin kaldırılamayacağı yazılı olsa bile haklı sebep varsa diğer ortaklardan her biri yönetim yetkisinin kaldırılmasını isteyebilir.

Haklı sebepler özellikle yönetici ortağın görevini aşırı ölçüde ihmal etmesi veya iyi yönetim için gerekli yeteneği kaybetmesi hâllerinde görülür.

Yönetici ortaklarla diğer ortaklar arasındaki ilişkiye, aksi hüküm yoksa vekâlet hükümleri uygulanır.

Yönetim yetkisi bulunmayan ortağın ortaklık işlerini görmesi veya yetkili ortağın yetkisini aşması hâllerinde ise vekâletsiz işgörme hükümleri devreye girer.

Ortaklık işlerini inceleme hakkı, yönetimde yer almayan ortağı koruyan emredici bir haktır.

Her ortak, yönetim yetkisi bulunmasa bile ortaklığın işleyişi hakkında bilgi alabilir, defter ve kayıtları inceleyebilir, bunlardan örnek alabilir ve mali durum hakkında özet çıkarabilir.

Buna aykırı sözleşmeler kesin hükümsüzdür.

Yeni ortak alınması bütün ortakların rızasına bağlıdır.

Bir ortağın tek taraflı olarak üçüncü kişiyi payına ortak etmesi veya payını devretmesi, üçüncü kişiye ortak sıfatı kazandırmaz.

Ortaklıktan çıkma ve çıkarılma ise, sözleşmede devam hükmü varsa, fesih bildirimi, kısıtlanma, iflas, tasfiye payının cebri icra yoluyla paraya çevrilmesi veya ölüm gibi hâllerde yazılı bildirimle işletilebilir.

Çıkan veya çıkarılan ortağın payı diğer ortaklara payları oranında kendiliğinden geçer ve tasfiye payı mali işlerde uzman kişiye hesaplattırılır.

Üçüncü kişilerle ilişkide temsil, adi ortaklığın dış dünyaya yansıyan sonucudur.

Kendi adına ve ortaklık hesabına işlem yapan ortak, üçüncü kişiye karşı bizzat alacaklı ve borçlu olur.

Ortaklardan biri ortaklık veya bütün ortaklar adına üçüncü kişiyle işlem yaparsa diğer ortaklar ancak temsil hükümlerine göre bu kişinin alacaklısı veya borçlusu olur.

Kendisine yönetim görevi verilen ortağın ortaklığı veya bütün ortakları temsil yetkisi var sayılır; fakat önemli tasarruf işlemleri için bütün ortakların oybirliğiyle yetki verilmiş olması ve yetki belgesinde bunun açıkça belirtilmesi gerekir.

Ortaklık amacıyla kazanılan veya ortaklığa aktarılan mallar, alacaklar ve ayni haklar, ortaklık sözleşmesinin sınırları içinde bütün ortakların elbirliği malvarlığına girer.

Ortaklar, ortaklık ilişkisi çerçevesinde üçüncü kişiye karşı üstlendikleri borçlardan aksi kararlaştırılmamışsa müteselsilen sorumludur.