Hâkim-Savcı Borçlar Hukuku Eser Sözleşmesi Konu Anlatımı

Eser sözleşmesi, TBK’nın sonuç borcuna dayanan en belirgin sözleşme tiplerinden biridir.

Yüklenici bir eser meydana getirmeyi, işsahibi de buna karşılık bedel ödemeyi üstlenir.

Buradaki eser, yalnız maddi bir yapı veya taşınır üretimiyle sınırlı düşünülmemelidir; önemli olan, sözleşmeyle hedeflenen belirli sonucun ortaya çıkarılmasıdır.

Hizmet sözleşmesinde işçi bağımlı biçimde iş görürken, eser sözleşmesinde yüklenicinin edimi, kararlaştırılan sonucu meydana getirme ve teslim etme ekseninde değerlendirilir.

Bu nedenle ayıp, teslim, bedelin muacceliyeti ve işin tamamlanamaması gibi hükümler sözleşmenin merkezinde yer alır.

Yüklenicinin ilk borcu, üstlendiği edimleri işsahibinin haklı menfaatlerini gözeterek sadakat ve özenle ifa etmektir.

Özen borcunun ölçüsü, benzer alanda iş üstlenen basiretli bir yüklenicinin mesleki ve teknik kurallara uygun davranışıdır.

Bu ölçü, yüklenicinin yalnız iyi niyetli davranmasını değil, işin gerektirdiği teknik düzeyi sağlamasını da ister.

Yüklenici kural olarak eseri doğrudan kendisi yapmak veya kendi yönetimi altında yaptırmakla yükümlüdür; ancak eserin meydana getirilmesinde kişisel özellikleri önem taşımıyorsa işi başkasına da yaptırabilir.

Aksine âdet veya anlaşma yoksa kullanılacak araç ve gereçleri yüklenici sağlar.

Malzeme ve hazırlık aşamasındaki bildirim borçları, eser sözleşmesinde sorumluluğun yönünü belirler.

Malzeme yüklenici tarafından sağlanmışsa, bu malzemenin ayıplı olmasından işsahibine karşı satıcı gibi sorumludur.

Malzeme işsahibince verilmişse yüklenici bunları özenle kullanır, hesap verir ve artanı geri verir.

İşin yürütülmesi sırasında işsahibinin sağladığı malzemenin veya gösterdiği yerin ayıplı olduğu anlaşılır ya da eserin gereği gibi veya zamanında yapılmasını tehlikeye düşüren başka bir durum ortaya çıkarsa yüklenici bunu hemen bildirmek zorundadır.

Bildirim yapılmazsa, doğacak sonuçlardan yüklenici sorumlu olur.

Bu kural, yüklenicinin teknik bilgi avantajını işsahibi aleyhine kullanmasını engeller.

İşe başlama ve yürütme hükümleri, işsahibine henüz teslim günü gelmeden de koruma sağlar.

Yüklenici işe zamanında başlamaz, sözleşmeye aykırı olarak işi geciktirir veya işsahibine yüklenemeyecek bir gecikme nedeniyle işi zamanında bitiremeyeceği açıkça anlaşılırsa işsahibi teslim gününü beklemeden sözleşmeden dönebilir.

Eser meydana getirilirken yüklenicinin kusuru yüzünden ayıplı veya sözleşmeye aykırı şekilde ortaya çıkacağı açıkça görülüyorsa işsahibi uygun süre vererek ayıbın veya aykırılığın giderilmesini isteyebilir; aksi hâlde hasar ve masraflar yükleniciye ait olmak üzere onarımın veya işe devamın üçüncü kişiye verileceğini ihtar edebilir.

Bu mekanizma, ayıp tamamen ortaya çıkmadan önce müdahale imkânı verir.

Ayıp sorumluluğu, teslimden sonra işsahibinin davranışıyla birlikte işler.

İşsahibi, eserin tesliminden sonra olağan akışa göre imkân bulur bulmaz eseri gözden geçirmek ve ayıpları uygun sürede yükleniciye bildirmek zorundadır.

Taraflardan her biri, giderini karşılayarak bilirkişi incelemesi isteyebilir.

Yüklenicinin sorumlu olduğu ayıplarda işsahibi üç temel seçimlik hakka sahiptir: eser kullanılamayacak veya kabule zorlanamayacak ölçüde ayıplıysa sözleşmeden dönebilir; eseri alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteyebilir; aşırı masraf gerektirmiyorsa ücretsiz onarım talep edebilir.

Genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı saklıdır.

Ancak eser işsahibinin taşınmazı üzerinde yapılmış ve sökülüp kaldırılması aşırı zarar doğuracaksa dönme hakkı kullanılamaz.

İşsahibinin kendi davranışı ayıp haklarını ortadan kaldırabilir.

Eserin ayıplı olması, yüklenicinin açık ihtarına rağmen işsahibinin verdiği talimattan doğmuşsa veya başka bir sebeple işsahibine yüklenebiliyorsa işsahibi ayıptan doğan haklarını kullanamaz.

Kabul de sorumluluk üzerinde etkilidir.

Eser açıkça veya örtülü olarak kabul edildikten sonra yüklenici kural olarak sorumluluktan kurtulur; fakat kasten gizlediği ve usulüne uygun gözden geçirme sırasında fark edilemeyecek ayıplardan sorumluluğu sürer.

İşsahibi gözden geçirmeyi veya bildirimi ihmal ederse eseri kabul etmiş sayılır.

Sonradan ortaya çıkan ayıp gecikmeksizin bildirilmezse yine kabul sonucu doğar.

Zamanaşımı ve bedel hükümleri eser sözleşmesinin ekonomik çerçevesini tamamlar.

Ayıplı eser sebebiyle açılacak davalar, teslimden başlayarak taşınmaz yapılar dışındaki eserlerde iki yıl, taşınmaz yapılarda beş yıl, yüklenicinin ağır kusuru varsa ayıplı eserin niteliğine bakılmaksızın yirmi yıl içinde zamanaşımına uğrar.

İşsahibinin bedel ödeme borcu, eserin teslimi anında muaccel olur; parça parça teslim ve parça bedeli kararlaştırılmışsa her parçanın bedeli teslimde muaccel hâle gelir.

Bedel götürü belirlenmişse yüklenici eseri o bedelle meydana getirmek zorundadır, daha çok emek ve masraf harcadığı için artırım isteyemez.

Ancak başlangıçta öngörülemeyen veya öngörülüp de dikkate alınmayan durumlar işi engeller veya aşırı güçleştirirse uyarlama, mümkün değilse dönme ya da dürüstlük gerektiriyorsa fesih gündeme gelir.

Bedel önceden belirlenmemiş veya yaklaşık belirlenmişse, yapıldığı yer ve zamanda eserin değeri ile yüklenicinin gideri dikkate alınır.

Sona erme hükümleri, eserin tamamlanamaması veya işsahibinin tek taraflı tercihi gibi durumları düzenler.