Hâkim-Savcı Borçlar Hukuku Temsil Konu Anlatımı

Temsil, hukuki işlemin bizzat hak sahibi veya borç altına girecek kişi tarafından yapılması zorunluluğunu ortadan kaldıran bir kurumdur.

Yetkili bir temsilci, bir başkası adına ve hesabına hukuki işlem yaptığında işlemin sonuçları doğrudan temsil olunanı bağlar.

Bu doğrudan bağlanma, temsilin ayırt edici sonucudur: işlem fiilen temsilci tarafından yapılır, fakat hak ve borçlar temsil olunanın hukuk alanında doğar.

Böylece temsilci, başkasının hukuk alanında sonuç doğuran irade açıklamasını kurar.

Temsil, günlük işlemlerden ticari ilişkilere kadar geniş bir alanda kullanılabilir; ancak borçlar hukuku bakımından belirleyici olan, temsilcinin yetkili olup olmadığı, işlem sırasında temsil sıfatının nasıl göründüğü ve üçüncü kişinin bu ilişkiyi nasıl algıladığıdır.

Temsilci hukuki işlemi yaparken temsil sıfatını bildirmezse, işlemin sonuçları kural olarak kendisine ait olur.

Çünkü karşı taraf dış görünüşe göre işlemi temsilciyle yapmaktadır.

Fakat kanun bu kuralı bazı durumlarda yumuşatır.

Karşı taraf bir temsil ilişkisinin varlığını durumdan çıkarıyor veya çıkarması gerekiyorsa ya da hukuki işlemi temsilci veya temsil olunandan biriyle yapması farksız ise işlemin sonuçları doğrudan temsil olunana ait olur.

Bu istisnalar, temsil sıfatının açıkça söylenmemiş olmasının her zaman temsil olunanı dışarıda bırakmayacağını gösterir.

İşlemin şartları, tarafların konumu ve karşı tarafın makul olarak anlayabileceği durum, sonucun kime bağlanacağını etkiler.

Diğer durumlarda alacağın devri veya borcun üstlenilmesine ilişkin hükümler uygulanır; bu da temsilin doğrudan sonuç doğurmadığı yerde borç ilişkisinin başka kurumlarla taşınabileceğini gösterir.

Temsil yetkisinin içeriği ve derecesi, yetkinin kaynağına göre belirlenir.

Temsil kamu hukukundan doğmuşsa, yetkinin kapsamı bu konudaki yasal hükümlere göre saptanır.

Temsil hukuki bir işlemden doğmuşsa, yetkinin içeriği ve derecesi o hukuki işleme göre belirlenir.

Örneğin temsil olunanın verdiği yetki belirli bir işlemle sınırlı olabilir veya daha geniş bir işlem alanını kapsayabilir.

Temsil yetkisi üçüncü kişilere bildirilmişse, yetkinin içeriği ve derecesi bu bildirime göre belirlenir.

Bu hüküm, üçüncü kişinin kendisine açıklanan yetki görünümüne güvenmesini korur; temsil olunanın iç ilişkide düşündüğü sınırlar, dışarıya farklı bildirim yapılmışsa üçüncü kişi bakımından her zaman belirleyici olmayabilir.

Hukuki işlemden doğan temsil yetkisi üzerinde temsil olunanın hâkimiyeti güçlüdür.

Temsil olunan, bu yetkiyi her zaman sınırlayabilir veya geri alabilir.

Ne var ki temsil yetkisinin geri alınması, hizmet, vekâlet veya ortaklık gibi temel ilişkilerden kaynaklanabilecek kişisel talepleri ortadan kaldırmaz.

Bu saklılık, temsil yetkisinin geri alınmasının iç ilişkide tazminat veya başka borç sonuçları doğurabileceği anlamına gelir.

Temsil olunan, temsil yetkisini sınırlama veya geri alma hakkından önceden feragat edemez.

Yetki üçüncü kişilere açıkça veya dolaylı biçimde bildirilmişse, yetkinin tamamen veya kısmen geri alındığı onlara bildirilmedikçe, geri alma iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.

Bu düzenleme, temsil ilişkisinde güven ilkesinin en belirgin görünümlerinden biridir: dışarıya yetki görünümü veren temsil olunan, bu görünümü ortadan kaldırdığını da ilgili üçüncü kişilere duyurmalıdır.

Temsil yetkisinin sona ermesi yalnızca geri alma ile sınırlı değildir.

Aksi taraflarca kararlaştırılmadıkça veya işin özelliğinden anlaşılmadıkça, temsil olunanın veya temsilcinin ölümü, gaipliğine karar verilmesi, fiil ehliyetini kaybetmesi veya iflas etmesi hukuki işlemden doğan temsil yetkisini sona erdirir.

Tüzel kişiliğin sona ermesi durumunda da aynı kural uygulanır.

Buna rağmen tarafların karşılıklı kişisel hakları saklıdır.

Temsilciye yetki belgesi verilmişse, yetkinin sona ermesi hâlinde belgeyi temsil olunana geri vermekle veya hâkimin belirleyeceği yere bırakmakla yükümlüdür.

Temsil olunan veya halefleri belgenin geri verilmesi için gerekeni yapmazlarsa, bundan dolayı iyiniyetli üçüncü kişilerin zararını gidermekle yükümlü olurlar.

Yetki belgesi, dış dünyada temsil yetkisinin varlığını gösteren güçlü bir işaret olduğu için, sona ermeden sonra dolaşımda kalması üçüncü kişiler bakımından risk yaratır.

Yetkinin sona erdiğinin ileri sürülememesi de temsil hukukunda güvenin korunmasına hizmet eder.

Temsilci yetkisinin sona ermiş olduğunu bilmediği sürece, temsil olunan veya halefleri temsilcinin yaptığı hukuki işlemlerin sonuçlarıyla bağlıdır.

Bu kural, temsilcinin kendi yetkisinin sona erdiğini bilmediği ve bu nedenle işlem yaptığı durumda temsil olunanın sonuçtan kaçınmasını sınırlar.

Ancak üçüncü kişiler yetkinin sona ermiş olduğunu biliyorsa bu koruma uygulanmaz.

Böylece kanun, hem temsilcinin bilgi durumunu hem de üçüncü kişinin iyiniyetini dikkate alarak sonuç bağlar.

Yetkisiz temsil, bir kişinin yetkisi olmadığı hâlde temsilci olarak hukuki işlem yapmasıdır.

Bu işlem, ancak temsil olunan onadığı takdirde temsil olunanı bağlar.

Onama, yetkisiz işlemi sonradan temsil olunanın hukuk alanına bağlayan irade açıklamasıdır.

Yetkisiz temsilcinin işlem yaptığı diğer taraf, temsil olunandan uygun bir süre içinde işlemi onayıp onamayacağını bildirmesini isteyebilir.

Bu süre içinde onama yapılmazsa diğer taraf işlemle bağlı olmaktan kurtulur.

Bu düzenleme, üçüncü kişinin belirsiz süreyle bekletilmesini engeller.