Hâkim-Savcı Borçlar Hukuku Kefalet Sözleşmesi Konu Anlatımı

Kefalet sözleşmesi, kişisel güvence sağlayan fakat kefili ağır sonuçlara açık bıraktığı için sıkı kurallarla çevrelenen bir sözleşmedir.

Kefil, asıl borçlunun borcunu ödememesi hâlinde alacaklıya karşı kendi malvarlığıyla sorumluluk taşımayı kabul eder.

Bu tanım, kefaletin asıl borçtan bağımsız bir borç yaratmadığını gösterir.

Kefalet, alacaklı ile kefil arasında kurulur; fakat anlamını borçlu ile alacaklı arasındaki asıl borç ilişkisinden alır.

Bu nedenle kefaletin feriliği, hem geçerlilikte hem de sorumluluğun kapsamı ve sona ermesinde belirleyici ilkedir.

Asıl borç bakımından kural, kefaletin mevcut ve geçerli bir borç için yapılabilmesidir.

Bununla birlikte gelecekte doğacak veya koşula bağlı bir borç için de, borç doğduğunda veya koşul gerçekleştiğinde hüküm ifade etmek üzere kefalet kurulabilir.

Yanılma veya ehliyetsizlik nedeniyle borçlunun sorumlu olmadığı bir borç için kişisel güvence veren kişi, yükümlülük altına girdiği sırada bu sakatlığı biliyorsa kefalet hükümlerine göre sorumlu olur.

Aynı yaklaşım, borçlu yönünden zamanaşımına uğramış borca kefil olan kişi için de geçerlidir.

Kanundan aksi anlaşılmadıkça kefil, kendisine tanınan haklardan önceden feragat edemez; bu da kefili koruyan hükümlerin emredici niteliğini güçlendirir.

Şekil, kefalette sıradan bir ispat aracı değil geçerlilik koşuludur.

Kefalet sözleşmesi yazılı yapılmadıkça, kefilin sorumlu olacağı azami miktar ve kefalet tarihi belirtilmedikçe geçerli olmaz.

Kefilin sorumlu olduğu azami miktarı, kefalet tarihini ve müteselsil kefil olması hâlinde bu sıfatı veya aynı anlama gelen ifadeyi kendi el yazısıyla belirtmesi gerekir.

Kendi adına kefil olma konusunda özel yetki verilmesi ve kefil olma vaadi de aynı şekle bağlıdır.

Kefilin sorumluluğunu artıran sonradan değişiklikler de kefalet şekline uyulmadıkça hüküm doğurmaz.

Bu yapı, kefilin ne kadar ve hangi nitelikte bir sorumluluk üstlendiğini açıkça görmesini sağlar.

Eşin rızası, gerçek kişi kefilin aile malvarlığı ve ortak yaşam üzerindeki etkisi nedeniyle ayrıca düzenlenmiştir.

Mahkemece verilmiş ayrılık kararı veya yasal ayrı yaşama hakkı yoksa eşlerden biri ancak diğer eşin yazılı rızasıyla kefil olabilir; rıza sözleşmenin kurulmasından önce veya en geç kuruluş anında verilmelidir.

Kefilin sorumlu olacağı miktarı artırmayan, adi kefaleti müteselsil kefalete dönüştürmeyen veya kefil yararına güvenceleri önemli ölçüde azaltmayan değişiklikler için yeniden eş rızası aranmaz.

Ticari işletme, şirket ortaklığı veya yöneticiliği, esnaf ve sanatkâr faaliyeti ve bazı kamu destekli kredi ilişkileri bakımından kanun istisnalar da öngörür.

Kefalet türleri alacaklının kefile başvurma zamanını değiştirir.

Adi kefalette alacaklı kural olarak borçluya başvurmadan kefili takip edemez.

Ancak borçlu aleyhine kesin aciz belgesi alınması, Türkiye’de takibin imkânsız veya önemli ölçüde güçleşmesi, borçlunun iflası veya konkordato mehli gibi hâllerde doğrudan kefile başvurulabilir.

Alacak rehinle güvence altındaysa adi kefil, önce rehin konusundan tahsil yoluna gidilmesini isteyebilir.

Müteselsil kefalette ise kefil bu sıfatı kabul etmişse alacaklı borçluyu takip etmeden veya taşınmaz rehnini paraya çevirmeden kefile gidebilir; fakat bunun için borçlunun ifada gecikmesi ve ihtarın sonuçsuz kalması ya da açıkça ödeme güçsüzlüğü içinde bulunması gerekir.

Teslime bağlı taşınır rehni veya alacak rehni varsa, bazı istisnalar dışında rehin paraya çevrilmeden kefile başvurulamaz.

Birlikte kefalet, birden fazla kefilin aynı borç için güvence verdiği hâlleri düzenler.

Birden çok kişi aynı borca birlikte kefil olursa her biri kendi payı için adi kefil gibi, diğerlerinin payı için kefile kefil gibi sorumlu olur.

Borçluyla birlikte veya kendi aralarında müteselsil yükümlülük altına giren kefillerden her biri borcun tamamından sorumlu olabilir; fakat kanun, Türkiye’de takip edilebilen diğer müteselsil kefillere başvurulmadan payı aşan ödemeden kaçınma gibi koruyucu imkanlar tanır.

Birbirlerinden bağımsız olarak aynı borca kefil olanlar ise alacaklıya karşı borcun tamamından sorumlu olur; ödeme yapan kefil, aksine anlaşma yoksa diğerlerine toplam kefalet miktarındaki payları oranında rücu edebilir.

Kefilin alacaklıya karşı sorumluluğu azami miktarla sınırlıdır.

Aksi kararlaştırılmadıkça kefil bu sınır içinde asıl borçtan, borçlunun kusur veya temerrüdünün yasal sonuçlarından, kendisine uygun zamanda bildirilen takip ve dava masraflarından ve işlemiş bir yıllık ile işlemekte olan yıla ait akdi faizlerden sorumlu olur.

Sözleşmede açıkça kararlaştırılmamışsa kefil yalnız kefalet sözleşmesinin kurulmasından sonraki borçlardan sorumludur.

Asıl borç ilişkisinin hükümsüz hâle gelmesinin sebep olduğu zarardan veya ceza koşulundan kefilin sorumlu olacağına ilişkin anlaşmalar kesin hükümsüzdür.

Kefil ayrıca asıl borçluya veya mirasçılarına ait ödeme güçsüzlüğünden doğmayan defileri alacaklıya karşı ileri sürme hakkına ve kural olarak bunu ileri sürme yükümlülüğüne sahiptir.

Alacaklının özen ve bildirim borçları kefilin durumunu doğrudan etkiler.

Alacaklı, kefalet sırasında var olan veya daha sonra asıl borçludan elde ettiği özel güvenceleri kefilin zararına azaltırsa kefilin sorumluluğu buna uygun şekilde azalır.

Borcu ödeyen kefile borç senetlerini, gerekli bilgileri, rehinleri ve diğer güvenceleri teslim etmek veya devretmek zorundadır.

Haklı sebep olmaksızın bu yükümlülükleri yerine getirmeyen veya ağır kusuruyla belgeleri ve güvenceleri elinden çıkaran alacaklı karşısında kefil borcundan kurtulur.

Asıl borçlunun önemli ödeme gecikmeleri, iflası veya konkordato istemi gibi durumlarda da alacaklının kefile bildirim yükü vardır; aykırılık, kefilin uğradığı zarar miktarınca hak kaybına yol açar.

Kefil ödeme yaptığında alacaklıya ifada bulunduğu ölçüde onun haklarına halef olur ve asıl borç muaccel olunca bu hakları kullanabilir.

Rehin hakları ve aynı alacak için sağlanmış güvenceler bakımından halefiyet, kural olarak kefalet anında var olan veya asıl borçlu tarafından sonradan özellikle bu alacak için verilen güvenceleri kapsar.