Hâkim-Savcı Borçlar Hukuku Bağışlama Sözleşmesi Konu Anlatımı

Bağışlama sözleşmesi, karşılıksız kazandırma düşüncesi üzerine kuruludur.

Bağışlayan, sağlararası sonuç doğurmak üzere kendi malvarlığından bağışlanana bir kazandırma yapmayı üstlenir.

Bu tanım üç unsuru birlikte içerir.

Kazandırma malvarlığından çıkar; bağışlanan lehine karşılıksızdır; sonuç ölümden sonra değil, yaşayanlar arasında doğacak biçimde tasarlanır.

Bu nedenle henüz edinilmemiş bir haktan feragat etmek, mirası reddetmek veya ahlaki bir ödevi yerine getirmek bağışlama sayılmaz.

Kanun bağışlamayı, hukuki borçtan bağımsız her fedakârlık olarak değil, malvarlığından karşılıksız ve sözleşmesel kazandırma olarak görür.

Bağışlama ehliyeti bağışlayan ve bağışlanan açısından ayrı düzenlenir.

Fiil ehliyetine sahip herkes bağışlama yapabilir; fakat eşler arasındaki mal rejiminden ve miras hukukundan doğan sınırlamalar saklıdır.

Bağışlamayı izleyen bir yıl içinde başlatılmış bir yargılama sonucunda bağışlayanın savurganlığı nedeniyle kısıtlanmasına karar verilirse, bağışlama mahkemece iptal edilebilir.

Bağışlanan bakımından daha esnek bir yaklaşım vardır.

Fiil ehliyeti bulunmayan kişi ayırt etme gücüne sahipse bağışlamayı kabul edebilir.

Ancak yasal temsilci kabulü yasaklar veya bağışlanılan şeyin geri verilmesini emrederse bağışlama ortadan kalkar.

Böylece bağışlanan lehine karşılıksız kazanım kolaylaştırılır, fakat yasal temsilcinin koruyucu müdahalesi saklı tutulur.

Bağışlamanın kuruluş biçimleri farklıdır.

Bağışlama sözü verme, ileride kazandırma yapma borcu doğurur ve geçerliliği yazılı şekle bağlıdır.

Bir taşınmazın veya taşınmaz üzerindeki ayni hakkın bağışlanması sözü ise resmî şekilde yapılmadıkça geçerli olmaz.

Şekle uyulmaması nedeniyle geçersiz olan bağışlama sözü, bağışlayan tarafından yerine getirilirse elden bağışlama hükmündedir.

Fakat resmî şekle bağlanmış bağışlamalarda bu iyileştirici sonuç uygulanmaz.

Elden bağışlama ise bağışlayanın bir taşınırını bağışlanana teslim etmesiyle kurulur.

Burada söz verme değil, teslimle tamamlanan karşılıksız kazandırma vardır.

Bağışlama koşula bağlanabilir.

Koşullu bağışlamada kazandırmanın hüküm doğurması veya devamı belirli bir olaya bağlanır.

Yerine getirilmesi bağışlayanın ölümüne bağlı olan bağışlamada vasiyete ilişkin hükümler uygulanır; çünkü bu durumda sağlararası bağışlama ile ölüme bağlı tasarruf sınırı önem kazanır.

Bağışlayan ayrıca bağışlamasına yükleme koyabilir.

Yükleme, bağışlananın kabul ettiği ve bağışlamaya eşlik eden bir davranış veya edim beklentisidir.

Bağışlayan yüklemenin yerine getirilmesini isteyebilir.

Kamu yararına konulmuş yüklemede bağışlayanın ölümünden sonra istem yetkisi ilgili kamu kurumuna geçer.

Bağışlama konusunun değeri yüklemenin yerine getirilmesi masraflarını karşılamaz ve aşan kısım ödenmezse bağışlanan yüklemeyi yerine getirmekten kaçınabilir.

Bağışlayana dönme koşullu bağışlama, bağışlanan bağışlayandan önce ölürse bağışlama konusunun bağışlayana dönmesini hedefler.

Konu taşınmaz veya taşınmaz üzerindeki ayni hak ise bu dönme koşulu tapu siciline şerh verilebilir.

Bağışlama önerisinin geri alınması da ayrıca düzenlenmiştir.

Bir kimse bağışlamayı önerdiği malı başka mallarından fiilen ayırmış olsa bile, bağışlanan kabul edene kadar önerisini geri alabilir.

Malın ayrılmış olması tek başına bağışlamayı tamamlamaz; kabul gerçekleşmeden öneri geri alınabilir.

Bağışlayanın sorumluluğu satıştaki satıcı sorumluluğundan daha dardır.

Bağışlayan, bağışlamadan doğan zarardan ancak bu zarara ağır kusuruyla sebep olmuşsa bağışlanana karşı sorumlu olur.

Ayrıca bağışlanılan şey veya alacak hakkında garanti sözü vermişse bu garantiyle bağlıdır.

Bu sınırlı sorumluluk karşılıksız kazandırmanın niteliğine uygundur.

Bağışlayan karşı edim almadan kazandırma yaptığından, kanun onu olağan satış sorumluluğu kadar geniş bir sorumluluk altında bırakmaz; fakat ağır kusur ve verilen garanti korunur.

Bağışlamanın geri alınması, bağışlayanın sonradan ortaya çıkan ağır sebepler karşısında korunmasını sağlar.

Bağışlanan bağışlayana veya yakınlarından birine karşı ağır suç işlerse, bağışlayana veya ailesinden bir kimseye karşı kanundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranırsa ya da yüklemeli bağışlamada haklı sebep olmaksızın yüklemeyi yerine getirmezse bağışlayan elden bağışlamayı veya yerine getirdiği bağışlama sözünü geri alabilir.

Bu durumda bağışlananın istem tarihindeki zenginleşmesi ölçüsünde bağışlama konusunun geri verilmesi istenir.

Geri alma, bağışlayanın hoşnutsuzluğuna değil, kanunda belirtilen ağır sebeplere dayanır.

Bağışlama sözü verme bakımından geri alma ve ifadan kaçınma daha geniş düzenlenmiştir.

Bağışlama sözü veren, elden bağışlanan malın geri verilmesini isteyebileceği sebeplerden biri varsa sözünü geri alabilir ve ifadan kaçınabilir.

Ayrıca mali durumu sonradan sözün yerine getirilmesini kendisi için olağanüstü ağır kılacak ölçüde değişmişse veya sözden sonra yeni aile yükümlülükleri doğmuş ya da önemli ölçüde ağırlaşmışsa aynı imkân vardır.

Bağışlama sözü verenin ödeme güçsüzlüğü belirlenir veya iflasına karar verilirse ifa yükümlülüğü ortadan kalkar.

Geri alma hakkı süreye bağlıdır.

Bağışlayan, geri alma nedenini öğrendiği tarihten itibaren bir yıllık süre içinde bu hakkını kullanmalıdır.

Bu süre dolmadan ölürse hak mirasçılarına geçer ve mirasçılar sürenin sonuna kadar kullanabilir.

Bağışlayan sebebi sağlığında öğrenememişse mirasçılar ölümden başlayarak bir yıl içinde geri alma hakkını kullanabilir.

Bağışlanan bağışlayanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldürür veya geri alma hakkını kullanmasını engellerse mirasçılar bağışlamayı geri alabilir.

Aksi kararlaştırılmadıkça dönemsel edimleri içeren bağışlama, bağışlayanın ölümüyle sona erer.