Hâkim-Savcı Borçlar Hukuku Alacağın Devri Konu Anlatımı

Alacağın devri, borç ilişkisinde alacaklı tarafın değişmesini sağlayan temel kurumdur.

Borçlu aynı borçlu olarak kalır; değişen, alacağı talep edecek kişidir.

Kanunun çıkış noktası devir serbestisidir.

Kanun, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça alacaklı, borçlunun rızasını almadan alacağını üçüncü kişiye devredebilir.

Bu sonuç, alacak hakkının malvarlığı değeri taşıyan ve kural olarak devredilebilir bir hak olduğunu gösterir.

Ancak serbesti mutlak değildir.

Kanun bazı alacakların devrini sınırlayabilir, taraflar sözleşmeyle devir yasağı koyabilir veya alacağın niteliği devre elverişli olmayabilir.

Özellikle alacaklının kişiliğiyle sıkı bağlı haklarda işin niteliği devri engelleyebilir.

Borçlunun rızasının aranmaması, borçlunun tamamen korumasız bırakıldığı anlamına gelmez.

Kanun, devir yasağı içermeyen yazılı borç tanımasına güvenerek alacağı devralan üçüncü kişiyi korur.

Borçlu, böyle bir belgeye güvenen devralana karşı alacağın devredilemeyeceğinin kararlaştırıldığını ileri süremez.

Bu düzenleme, yazılı borç tanımasına güvenen işlem güvenliğini güçlendirir.

Borçlu açısından çıkarılacak sonuç şudur: devri yasaklayan anlaşmanın üçüncü kişilere karşı etkili olabilmesi için durumun belge ve ilişki içinde açık biçimde görünür olması önem taşır.

Aksi hâlde devralan, mevcut yazılı görünüme güvenerek korunabilir.

İradi devir şekle bağlıdır.

Alacağın devrinin geçerli olabilmesi için yazılı şekilde yapılması gerekir.

Buradaki şekil, devrin kurulması bakımından geçerlilik koşulu olarak çalışır.

Buna karşılık alacağın devredileceğine ilişkin söz verme şekle bağlı değildir.

Bu ayrım, devir işlemi ile ileride devir yapma taahhüdünü birbirinden ayırır.

Devir yapıldığında alacaklı değişir; sadece söz verme hâlinde ise taraflar arasında borçlandırıcı bir ilişki doğar, fakat alacak henüz devralana geçmiş sayılmaz.

Kanun veya mahkeme kararı gereğince gerçekleşen devirlerde ise özel şekil aranmaz ve önceki alacaklının ayrıca rıza açıklaması gerekmez.

Bu tür yasal veya yargısal geçişler üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir.

Devrin borçlu bakımından ilk önemli sonucu, iyi niyetle yapılan ifadır.

Borçluya devir, devreden veya devralan tarafından bildirilmemişse borçlu önceki alacaklıya ödeme yapabilir ve iyi niyetliyse borcundan kurtulur.

Alacak birkaç kez devredilmiş olup borçlu son devralanı bilmiyorsa, önceki devralanlardan birine iyi niyetle ödeme yapması da koruma sağlayabilir.

Bu kural borçluyu, kendisine bildirilmeyen taraf değişikliğinin riskinden korur.

Devir alacaklılar arasında gerçekleşen bir işlemdir; borçlu bundan haberdar edilmedikçe kime ödeme yapacağını doğru belirlemesi beklenemez.

Bildirim yapıldıktan sonra ise borçlu artık yeni alacaklıyı dikkate almak zorundadır.

Alacağın kime ait olduğu çekişmeli ise borçlu farklı bir korunma yoluna sahiptir.

Böyle bir durumda borçlu ifadan kaçınabilir ve alacağın konusunu hâkimin belirlediği yere tevdi ederek borçtan kurtulabilir.

Borçlu çekişmeyi bildiği hâlde ödeme yaparsa, bunun doğuracağı sonuçlardan sorumlu olur.

Dava konusu çekişme henüz mahkemece sonuçlandırılmamış ve borç muaccel hâle gelmişse, taraflardan her biri borçluyu tevdiye zorlayabilir.

Bu düzenleme, borçlunun aynı borcu yanlış kişiye ödeme veya birden fazla talep arasında kalma riskini azaltır.

Tevdi, alacaklılar arasındaki çekişme çözülene kadar borçlunun güvenli çıkış yoludur.

Borçlunun savunmaları da devirden sonra korunur.

Borçlu, devri öğrendiği sırada devredene karşı hangi def'i ve itirazlara sahipse bunları devralana karşı da ileri sürebilir.

Devir, borçlunun hukuki durumunu ağırlaştırmamalıdır; alacak yeni kişiye geçti diye borçlu mevcut savunmalarını kaybetmez.

Takas bakımından da özel bir düzenleme vardır.

Borçlu, devri öğrendiği anda henüz muaccel olmayan kendi alacağını, devredilen alacaktan önce veya onunla aynı anda muaccel olması koşuluyla borcuyla takas edebilir.

Böylece borçlu, devir yüzünden makul takas beklentisini kaybetmez; ancak devredilen alacaktan sonra muaccel olacak bir alacakla devralana karşı takas yapması korunmaz.

Devir, alacağın yan unsurlarını da etkiler.

Devredenin kişiliğine özgü olanlar dışında öncelik hakları ve bağlı haklar devralana geçer.

Asıl alacakla birlikte işlemiş faizlerin de devredilmiş sayılması bu bağlılık sonucunun tipik örneğidir.

Devreden, alacak senedini ve elindeki ispat belgelerini devralana teslim etmeli, alacağı ileri sürebilmesi için gerekli bilgileri vermelidir.

Bir edim karşılığında yapılan devirde devreden, devir sırasında alacağın varlığını ve borçlunun ödeme gücünü garanti etmiş olur.

Bedelsiz devirde veya kanun gereği geçişte ise böyle bir garanti sorumluluğu kural olarak yoktur.

Garanti sorumluluğu doğarsa devralan karşı edimin faiziyle iadesini, devir giderlerini, borçluya karşı sonuçsuz kalan girişim giderlerini ve devreden kusursuzluğunu ispat edemezse diğer zararlarını isteyebilir.

Alacağın devri, borçlunun edimini ağırlaştırmayan bir taraf değişikliği olarak düşünülmelidir.

Borçlu aynı borcu ifa eder; yalnız kime ifa edeceği değişir.