HMGS Adi Ortaklık Konu Anlatımı

Adi ortaklık, ortaklıklar hukukunun en sade fakat uygulamada en geniş alanlı sözleşme tiplerinden biridir.

İki veya daha fazla kişi, ortak bir amaca ulaşmak için emeklerini, mallarını veya her ikisini birleştirmeyi kabul eder.

Bu yapı, ayrı bir ticaret şirketi kurulmaksızın birlikte faaliyet yürütülen birçok ilişkiyi açıklayabilir.

Bir ortaklık kanunda düzenlenen ticaret şirketleri gibi özel tiplerin ayırt edici niteliklerini taşımıyorsa adi ortaklık hükümlerine tabi olur.

Bu nedenle adi ortaklık, sadece küçük veya geçici işler için değil, hukuki tipi başka bir ortaklığa uymayan ortak amaçlı iş birlikleri için de önemlidir.

Öğrenme açısından ilk ayrım, ortakların tek tek borçlandığı basit sözleşmeler ile ortak amaca yönelik katılım ve iş birliği ilişkisidir.

Her ortak ortaklığa bir katılım payı koymakla yükümlüdür.

Bu pay para, alacak, taşınır veya taşınmaz bir mal, kullanım hakkı ya da emek olabilir.

Sözleşmede başka bir düzenleme yoksa katılım paylarının ortaklık amacının gerektirdiği önem ve nitelikte, ayrıca birbirine eşit olması beklenir.

Katılım payının türü, uygulanacak sorumluluk kurallarını etkileyebilir.

Bir şeyin kullandırılması katılım payı olarak verilmişse kira hükümlerine, mülkiyetinin geçirilmesi söz konusuysa satış hükümlerindeki hasar, ayıp ve zapta ilişkin kurallara kıyas yoluyla başvurulur.

Böylece adi ortaklık sadece iç ilişki kurmakla kalmaz, ortaklığa konulan değerlerin hukuki niteliğine göre farklı sonuçlar doğurur.

Kazanç ve zarar paylaşımı ortaklık ilişkisinin ekonomik merkezidir.

Ortaklar, niteliği gereği ortaklığa ait olan kazançları aralarında paylaşmalıdır.

Sözleşmede farklı bir düzenleme yoksa her ortağın kazanç ve zarardaki payı, katılım payının değeri veya türü ne olursa olsun eşittir.

Taraflar kazanç veya zarar paylarından yalnız birini belirlemişse, bu belirleme diğer pay için de geçerli kabul edilir.

Bir ortağın zarara katılmadan sadece kazanca katılacağına dair anlaşma kural olarak geçerli değildir; yalnızca katılım payı olarak emeğini koyan ortak bakımından bu tür bir düzenleme geçerli olabilir.

Bu istisna, sermaye koymayan emek ortağını korur; fakat mal veya para koyan ortağın tamamen zarar dışı bırakılması olağan kabul edilmez.

Ortaklık kararlarında kanuni kural oybirliğidir.

Sözleşme kararların oy çokluğuyla alınacağını öngörmüşse çoğunluk, katılım payı oranına göre değil ortak sayısına göre hesaplanır.

Yönetim de aksine düzenleme yoksa bütün ortaklara aittir.

Yönetim tüm ortaklar veya birkaçı tarafından yürütülüyorsa, yönetime yetkili ortaklardan her biri diğerleri katılmadan işlem yapabilir; ancak diğer yönetici ortak tamamlanmadan önce itiraz ederek işlemi engelleyebilir.

Ortaklığa genel yetkili temsilci atanması ve olağan dışı işlerin yapılması için oybirliği aranır.

Gecikmesinde sakınca olan hallerde yönetici ortaklardan her biri bu konuda hareket edebilir.

Bu kurallar, günlük işlerin aksamasını önlerken ortaklık yapısını değiştirebilecek ağır işlemlerde ortak iradeyi korur.

Ortakların birbirine karşı borçları güven ve ortak amaç ilişkisine dayanır.

Ortaklar, kendi menfaatleri veya üçüncü kişilerin yararı için ortaklık amacını engelleyen veya ortaklığa zarar veren işler yapamaz.

Bu rekabet yasağı, ortaklığın iç sadakat borcunun görünümüdür.

Ortaklık işleri için gider yapan veya borç üstlenen ortağa karşı diğer ortaklar sorumlu olur; yönetim işleri nedeniyle doğrudan uğranan zararlar ve ortaklık yönetiminin tehlikelerinden doğan zararlar da diğer ortaklarca karşılanır.

Ortaklığa avans veren ortak faiz isteyebilir.

Yükümlü olmadığı halde ortaklık işleri için emek harcayan ortak, hakkaniyet gerektiriyorsa karşılık talep edebilir.

Her ortak ortaklık işlerinde kendi işlerinde gösterdiği özeni göstermelidir; kendi kusuruyla verdiği zararı, başka işlerde sağladığı yararla mahsup ettiremez.

Ücret karşılığı yönetim yapan ortak için vekalet sorumluluğu devreye girer.

Yönetim yetkisinin kaldırılması ve sınırlandırılması haklı sebep kavramı üzerinden işler.

Ortaklık sözleşmesiyle bir ortağa yönetim yetkisi verilmişse bu yetki haklı sebep olmadan diğer ortaklarca kaldırılamaz veya sınırlanamaz.

Sözleşmede yetkinin kaldırılamayacağı yazsa bile haklı sebep varsa her ortak bu yetkinin kaldırılmasını isteyebilir.

Görevin ağır biçimde ihmal edilmesi veya iyi yönetim için gerekli yeteneğin kaybedilmesi haklı sebebe örnektir.

Yönetici ortaklar ile diğer ortaklar arasındaki ilişkide aksine hüküm yoksa vekalet kuralları uygulanır.

Yönetim yetkisi olmayan bir ortağın ortaklık işlerini görmesi veya yetkili ortağın yetkisini aşması durumunda ise vekaletsiz iş görme hükümleri gündeme gelebilir.

Ortakların bilgi alma hakkı yönetime katılmasalar bile korunur.

Her ortak ortaklığın işleyişi hakkında bilgi alabilir, defter ve kayıtları inceleyebilir, örnek çıkarabilir ve mali durum hakkında özet alabilir.

Bu hakkı ortadan kaldıran anlaşmalar geçersizdir.

Ortaklık yapısındaki değişikliklerde de kişisel güven önemlidir.

Yeni ortak alınması bütün ortakların rızasına bağlıdır.

Bir ortağın kendi payını tek taraflı olarak üçüncü kişiye devretmesi veya üçüncü kişiyi payına ortak etmesi, o kişiye ortak sıfatı kazandırmaz.

Bu sonuç, adi ortaklığın kişiye bağlı yapısını gösterir.

Ortaklıktan çıkma ve çıkarılma ise ancak sözleşmede ortaklığın diğer ortaklarla devam edeceğine ilişkin hüküm varsa, fesih bildirimi, kısıtlanma, iflas, tasfiye payının cebri icrada paraya çevrilmesi veya ölüm gibi hallerde işler.

Çıkan veya çıkarılan ortağın payı diğer ortaklara payları oranında kendiliğinden geçer.

Diğer ortaklar, çıkan kişiye kullanımını ortaklığa bıraktığı eşyayı geri vermeli, onu muaccel ortaklık borçlarından doğan müteselsil sorumluluktan kurtarmalı ve ortaklık o tarihte tasfiye edilseydi alacağı tasfiye payını ödemelidir.

Muaccel olmayan borçlar için borçtan kurtarma yerine güvence verilmesi mümkündür.

Tasfiye payı, ortak sıfatının sona erdiği tarihe göre mali işlerde uzman kişi tarafından hesaplanır; anlaşma yoksa uzmanı hakim belirler.

Ortaklık malvarlığı borçları karşılamıyorsa çıkan veya çıkarılan ortak, zarar payı kurallarına göre kendi payına düşen borcu öder.

Ayrıca ortak olduğu dönemde henüz tamamlanmamış işlerin kar veya zararına katılır ve gerekli bilgi isteme hakkını korur.

Üçüncü kişilerle ilişkide temsil ayrımı belirleyicidir.

Bir ortak kendi adına fakat ortaklık hesabına işlem yaparsa, üçüncü kişiye karşı bizzat kendisi alacaklı veya borçlu olur.

Ortaklık veya bütün ortaklar adına işlem yapılmışsa diğer ortakların alacaklı veya borçlu olması temsil hükümlerine bağlıdır.

Yönetim görevi verilen ortağın ortaklığı veya bütün ortakları temsil yetkisi varsayılır; ancak önemli tasarruf işlemleri için bütün ortakların oybirliğiyle yetki vermesi ve bu yetkinin belgede açıkça gösterilmesi gerekir.

Ortaklık için edinilen şeyler, alacaklar ve ayni haklar ortaklık sözleşmesi çerçevesinde elbirliği halinde ortaklara ait olur.

Ortaklar, ortaklık ilişkisi içinde üçüncü kişiye karşı üstlendikleri borçlardan aksi kararlaştırılmamışsa müteselsilen sorumludur.

Bu nedenle iç pay oranları, alacaklıya karşı sorumluluğu her zaman sınırlamaz.

Sona erme sebepleri kanunda ayrıntılı sayılmıştır.

Ortaklık amacı gerçekleşirse veya imkansız hale gelirse sona erer.